Jin Midi bir Asya Hun prensi, Xiutu kralının oğlu olarak doğdu. Bir Han markisi ve çocuk bir imparatorun naibi olarak öldü.[1] Han Shu ona, öteki naip Huo Guang’la birlikte, kendi bölümünü, 68. bölümü, ayırır.[1] Ona Jin Midi der ve hitap adının Weng Shu olduğunu söyler. Kökence Xiutu kralının veliahdı (太子) olduğunu bildirir.[1]

Xiutu kralı ve altın heykel

Xiutu kralı ile Hunye Kralı, Asya Hun devletinin batı topraklarını kontrol ediyordu.[2] Yuanshou döneminde Han generali Huo Qubing Asya Hunlarının Sağ topraklarına saldırdı. Çok baş aldı. Xiutu kralının Gök’e kurban sunmakta kullandığı altın heykeli (祭天金人) de ele geçirdi.[3] Bölüm, ailenin soyadına ilişkin bir notla kapanır. Nota göre Xiutu kralı altın adamı Gök’e sunulan kurbanın efendisi (主) yapmıştı. Han, aileye Jin, “altın”, soyadını bu yüzden verdi.[1] Sonraki şerhçiler heykeli açıkladı. Üçüncü yüzyılda Wei Zhao, Asya Hunlarının altın adamı Gök’e sundukları kurbanın efendisi olarak yaptığını söyledi.[4] Buda heykeli olarak okuma beşinci yüzyılda Cui Hao ile başlar. Cui Hao altın adamı kendi çağının Buda heykelleri sayardı.[4]

Esir alınma

O yaz Huo Qubing yeniden batıya gitti, Juyan’ı geçti. Qilian dağlarına büyük bir başarıyla saldırdı. Güzün şanyu, Han’ın batıdaki Hunye ve Xiutu krallarını defalarca yenmesine öfkelendi. Onları öldürmek için yanına çağırdı. İki kral korktu ve teslim olmayı tasarladı.[5] Xiutu kralı fikrini değiştirdi. Hunye kralı onu öldürdü ve halkını Han’a geçirdi. Hunye kralı marki yapıldı.[1]

Jin Midi’nin babası teslim olmayı reddettiği için öldürülmüştü. Jin Midi, annesi eş (閼氏) ve küçük kardeşi Lun imparatorluk hizmetine alındı. Üçü de at yetiştirmek üzere Sarı Kapı’ya gönderildi. Jin Midi on dört yaşındaydı.[1]

Sarayda yükseliş

Bir süre sonra imparator Wudi bir ziyafet verdi. Atları salonun önünden geçirtti, saray kadınları iki yanda duruyordu. Jin Midi ve birkaç düzine kişi atları avluda yürüttü. Ötekilerin hepsi kadınlara göz ucuyla baktı. Yalnızca Jin Midi bakmaya cesaret edemedi.[1]

Jin Midi sekiz fit iki inç boyundaydı ve yüzü sertti. Atları semiz ve parlaktı. İmparator hayran oldu ve kim olduğunu sordu. Jin Midi ona bütün hikâyesini anlattı. İmparator bunu olağanüstü buldu. Aynı gün ona banyo yaptırdı, giysi ve başlık verdi ve onu ahır müfettişi yaptı. Jin Midi sonra saray görevlisine (侍中), imparatorluk damadı süvari komutanına (駙馬都尉) ve Parlak Mutluluk Danışmanı’na (光祿大夫) yükseldi.[1] Metin, Jin Midi’nin imparatora yaklaştıktan sonra hiç hata yapmadığını söyler. İmparator onu sevdi ve ona güvendi. Ona defalarca altınla ödül verdi. Dışarı çıktığında onu arabasına aldı. Evdeyken yanında tuttu.[1] Soylu akrabalar gizlice, Majesteleri’nin bir barbar çocuk edinip onu başkalarından üstün tuttuğundan yakındı. İmparator bunu duydu ve Jin Midi’ye daha cömert davrandı.[1]

Annesi

Jin Midi’nin annesi iki oğlunu sıkı bir düzen duygusuyla yetiştirdi. İmparator bunu duydu ve onayladı. Kadın hastalıktan ölünce imparator, portresinin Ganquan sarayında yapılmasını ve “Xiutu kralının eşi” diye etiketlenmesini buyurdu. Jin Midi portreyi her gördüğünde eğildi, ona döndü, ağladı ve sonra yoluna devam etti.[1]

En büyük oğlu

İmparator Jin Midi’nin oğullarını sevdi ve onlar çevresinde oynadılar. Biri bir gün imparatorun arkasından gelip kollarını boynuna doladı. Önünde duran Jin Midi bunu gördü ve gözlerini çocuğa dikti. Çocuk “Babam öfkeli” diye ağlayarak kaçtı. İmparator Jin Midi’ye çocuğuna neden öfkelendiğini sordu.[1] Sonra çocuk büyüyüp dikkatsizleştiğinde Jin Midi onu salonun altında saray kadınlarıyla oynarken gördü. Başıbozukluktan nefret etti ve onu öldürdü. Bu, en büyük oğluydu. İmparator öfkelendi. Jin Midi alnını yere değdirdi ve bunu neden yaptığını ayrıntılı anlattı. İmparator üzüldü ve ağladı. Sonra Jin Midi’ye saygı duydu.[1]

Mang Heluo

Mang Heluo, veliahdı devirmiş olan Jiang Chong’un dostuydu. Heluo’nun kardeşi Tong, veliaht bastırılırken sert savaşarak bir tımar kazanmıştı. Sonra imparator veliahdın haksız yere suçlandığını öğrendi. Jiang Chong’un akrabalarını ve yandaşlarını yok etti. Heluo ve kardeşleri bunun kendilerine de uzanacağından korktu. İhanete karar verdiler.[1] Jin Midi, Heluo’nun tavrında olağandışı bir şey gördü. Onu gizlice izledi, nereye gitse onunla birlikte inip çıktı. Heluo bunu fark etti. Uzun süre fırsat bulamadı.[1]

Han Shu ayaklanmayı Houyuan’ın birinci yılının altıncı ayına, MÖ 88’e yerleştirir. Onu bastıranlar olarak Jin Midi’yi, Huo Guang’ı ve Shangguan Jie’yi anar.[6] İmparator Linguang sarayında kalıyordu. Jin Midi kulübesinde hasta yatıyordu. Heluo ile iki kardeşi gece bir emir sahteledi. Ulağı öldürdüler ve asker topladılar. Şafakta, imparator henüz kalkmamışken, Heluo dışarıdan içeri girdi. Jin Midi helaya gitmişti ve tedirgin olmuştu. Hemen içeri girip iç kapının yanına oturdu.[1]

Kısa süre sonra Heluo, kolunun içinde çekilmiş bir bıçakla doğu yan odasından yukarı çıktı. Jin Midi’yi görünce yüzü değişti. Yatak odasına doğru koştu, değerli bir sitere çarptı ve düştü. Jin Midi onu kollarının arasına aldı ve Mang Heluo’nun isyan ettiğini haykırdı. İmparator yerinden fırladı. Muhafızlar kılıçlarını çekti. Ancak imparator Jin Midi’ye de isabet etmesinden korktu ve vurmalarını yasakladı. Jin Midi, Heluo’yu salonun altına fırlattı. Heluo bağlandı.[1] Soruşturma bütün komplocuları suçlu buldu. Bundan sonra, metne göre, Jin Midi sadakati ve evlât sevgisiyle tanındı.[1]

Naip

Jin Midi onlarca yıl imparatorun yanında durdu. Gözlerini hiç gezdirmedi, imparatora saygısız bir bakış atmadı. İmparator ona saraydan salıverilmiş kadınlar verdiğinde yaklaşmaya cesaret etmedi. İmparator kızını haremine almak istediğinde reddetti. İmparator bunu daha olağanüstü buldu.[1]

İmparator hastalandığında çocuk veliahdın bakımını Huo Guang’a emanet etti. Huo Guang, Jin Midi’ye öncelik tanıdı. Jin Midi kendisinin bir yabancı olduğunu söyledi. Yönetiminin Asya Hunlarına Han’ı hafife aldıracağını da söyledi. Bu yüzden Huo Guang’ın yardımcısı oldu. Huo Guang kızını Jin Midi’nin varisi Shang’la evlendirdi.[1] Görevliler tablosu Jin Midi’yi Houyuan’ın ikinci yılında, MÖ 87’de Savaş Arabaları ve Süvari Generali olarak sıralar. Ayrıca yıl içinde öldüğünü not eder.[7]

İmparatorun vasiyeti onu Mang Heluo’yu yakaladığı için Du markisi olarak adlandırmıştı. Yeni imparator çocuk olduğundan Jin Midi bunu reddetti. Bir yıldan fazla naiplik yaptıktan sonra ağır hastalandı. Huo Guang markiliğin verilmesini istedi. Mühür ve kordonlar yatağında yatarken eline verildi. Bir gün sonra öldü. Saray ona defin kapları ve bir mezar yeri verdi. Onu, hafif arabalar ve savaş düzenindeki zırhlı askerlerden oluşan bir kafileyle Maoling’e gönderdi. Ölümünden sonra verilen adı Jing’di.[1]

Soyu

Jin Midi’nin oğulları Shang ile Jian ikisi de saray görevlisiydi. Çocuk imparatorun odalarını paylaşıyorlardı. Shang markiliği miras alıp iki kordon taktığında imparator Huo Guang’a, iki kardeşin de ikişer kordon taşıyıp taşıyamayacağını sordu. Huo Guang, Shang’ın bunu babasından miras aldığını yanıtladı. Önceki imparatorun sözleşmesi gereği markiliği yalnızca başarının kazandırdığını da ekledi.[1] İmparator Xuan döneminde Huo ailesinin başına dertler gelmeye başlayınca Shang karısını bırakmak için yazdı. Cezadan kurtulan o oldu.[1] Metin soyu Yuanshi dönemine kadar izler. Sönmüş markilik o zaman Jian’ın bir torununu Du markisi diye adlandırarak yeniden canlandırıldı.[1]

Jin Midi’nin iki oğlu onura yükseldi. Ancak soyu torunlar kuşağında geriledi. Kardeşi Lun genç öldü. Lun’un soyundan gelenler gelişti. Lun’un oğlu Anshang, Chu kralı Yanshou’nun komplosunu açığa çıkarmaya yardım etti. Huo ailesi isyan edince saray kapılarını akrabalarına kapattı. Marki yapıldı.[1]

Han Shu’nun hükmü bölümü kapatır. Metne göre Jin Midi, yok olmuş bir barbar devletten gelmişti. Han sarayında tutulan bir esirdi. Yine de hükümdarı içten saygısıyla etkiledi ve sadakatini bildirdi. Kıdemli bir general olarak başarı kazandı ve tımarını mirasçılarına bıraktı. Hanesi yedi kuşak boyunca iç görevliler olarak sadakat ve evlât sevgisiyle ünlendi.[1]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Han Shu, juan 68
  2. ^ Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  3. ^ Han Shu, juan 68; Shiji, juan 111; Han Shu, juan 55
  4. ^ a b Shiji, juan 110
  5. ^ Han Shu, juan 68; Shiji, juan 110
  6. ^ Han Shu, juan 6
  7. ^ Han Shu, juan 19

Kaynaklar

  • Han Shu, juan 6, 19, 55, 68, 94 (after Shiji)
  • Shiji, juan 110, 111

Literatür

  • Hayrettin İhsan Erkoç, Asya Hunlarında Dinî İnançlar (Religious Beliefs of the Xiongnu) (2026)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Kişiler
Hunye King

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Jin Midi.” Turkic Atlas, revised 20 October 2026. https://turkicatlas.org/persons/jin-midi/

Son güncelleme: 20 Ekim 2026