290 madde
Kişiler
Hükümdarlar, elçiler, komutanlar ve akrabaları.
- Abangbu kısa Zhou Shu'nun ikinci Göktürk köken öyküsünde Suo halkının başbuğu. Kurttan doğan Yizhi Nishidu'nun kardeşi, kendisi ve soydaşları akılsızlıkları yüzünden devletlerini yitirdi.
- Abaoji Kıtan hükümdarı, 872–926. 924'te bir orduyla Göktürklerin ve Uygurların eski yurdu Orhun'a girdi. Bu yıl, bozkırda Kırgız gücünün geleneksel sonu sayılır.
- Aetius Batı Roma İmparatorluğu'nun komutanı, ö. 454. Bir zamanlar Hunlar arasında rehineydi. Yirmi yıl boyunca Hun yardımcı birliklerine dayandı ve 451'de Galya'da Attila'yı karşılayan ittifakın başında durdu.
-
Afrasiyab Turan'ın efsanevi kralı ve Avesta'dan Şehname'ye İran krallarının büyük düşmanı. Kâşgarlı'nın Türkçe mersiyesi onu Alp Er Tunga diye yâd eder, eski Semerkant'ın höyüğü onun adını taşır. - Afuzhiluo Gaoche'lerin Fufuluo boyunun şefi. 487'de yüz binden fazla çadırı Rouran kağanlığından çıkardı ve Gaochang'ın kuzeybatısında bir Tiele krallığı kurdu.
- al-Jarrah ibn Abdallah kısa 730'da Erdebil'de öldürülen Arap valisi. Barjik'in komutasındaki bir Hazar ordusu onun birliğini yendi.
- Alp İnanç kısa 863'te Tang sarayına gelen Kırgız elçisi, Zizhi tongjian'da adı geçer. Anxi'yi Uygurlardan almak için bir kez daha izin istedi ve Tang reddetti.
- Amrak Taspar'ın oğlu, 581'de Ötüken'de toplantının kabul edebileceği uzlaşma adayı olarak kağan seçildi. Aynı yıl içinde İşbara lehine tahttan çekildi, isyan yine de çıktı.
-
An Lushan Soğdlu ve Göktürk soyundan Tang generali, 703 doğumlu. 755'ten 763'e süren isyanı Tang'ı yıktı, Orta Asya'yı ona kaybettirdi ve Uygurları Çin'e getirdi. - An Nuopantuo Yuwen Tai'nin 545'te Göktürklere gönderdiği Jiuquanlı Soğdlu. Bumin'e gelen ilk Çin devleti elçisi. Adı, Soğdca Anāhitā-banda adının yazıya geçirilmiş biçimidir.
- Anagai kısa Göktürk üstünlüğü altındaki Utigurların hükümdarı. 576'da Bokhan Roma kenti Bosporos'u almaya gönderildiğinde, bir Göktürk birliğiyle kentin önünde yatıyordu.
- Anagastes İmparator Leo döneminde Trakya'nın Tuna sınırında görevli Doğu Roma generali. 469'da Attila'nın oğlu Dengizik'i yendi ve öldürdü, başı Konstantinopolis'te teşhir edildi.
-
Anagui Rouranların son kağanı. Bozkırı otuz yıl elinde tuttu, Bumin'e demirci kölem dedi ve 552'de Göktürk ordusu başkentine yaklaşırken öldü. - Anankhast kısa 576'dan önceki yıllarda Göktürkler ile Konstantinopolis arasında gidip gelen elçi. Valentinos'un eve götürdüğü Göktürklerden bazıları onun elçiliğiyle gelmişti. Göktürk mü Romalı mı olduğu tartışmalıdır.
-
Anluochen Anagui'nin oğlu. 552'de Kuzey Qi'ye kaçtı, 553 sonunda Qi onu Rouran kalıntısının hükümdarı yaptı. 554'te ayaklandı ve yenildi, hanedan onunla birlikte sona erdi. - Aoshe Şad kısa Çula Kağan'ın oğlu. Babası 620'de ölünce Prenses Yicheng onu çirkin ve zayıf diye atladı ve amcasını İlig Kağan olarak tahta çıkardı.
- Apa (Kırgız Başveziri) Kırgızların başveziri. 848'de 70.000 kişilik bir kuvvetle Shiwei'ye karşı yürüdü ve kalan Uygurları çölün kuzeyine geri götürdü. Tang tarihleri onun adını Abo yazar.
- Ardarik Gepidlerin kralı, Attila'nın güvendiği tâbisi ve danışmanı. Attila'nın ölümünden sonra tâbi halkları Attila'nın oğullarına karşı yönetti ve onları Nedao'da yendi.
-
Are Kağan Yenisey Kırgızlarının hükümdarı. 820 dolayında kendine kağan dedi ve 840'ta Uygur kağanlığını yıktı. Tang yönetimi onu imparatorluk klanının kütüğüne yazdı. - Arsilas kısa Valentinos'un 576'daki Roma elçiliği sırasında Göktürklerin kıdemli hükümdarı. Yüce hükümdar mı yoksa önderlerin yalnızca en yaşlısı mı olduğu tartışmalıdır.
- Aşide Wumo Çor kısa Aşide boyundan Göktürk irkini. İlig Kağan'ın 626'da Chang'an üzerine yürüdüğü sırada Tang generali Yuchi Jingde tarafından Jingyang'da esir alındı.
- Ashide Yuanzhen Tang sınırında görevli Göktürk subayı. 682'de İlteriş'in yanına geçti ve ordusuna Apa Tarkan olarak komuta etti. Tang tarihine göre Türgişlere karşı düştü. Tonyukuk ile aynı kişi olup olmadığı tartışmalıdır.
-
Ashina Funian 680 kağanı, İlig'in büyük kuzeninin oğlu, boylar ona uyarken Sarı Nehir'de tahta çıkarıldı. Pei Xingjian'a teslim oldu ve Doğu Pazarı'nda başı kesildi. - Ashina Helu Batı Göktürklerinin son bağımsız kağanı, ö. 659. On Ok'un başında kendini Shaboluo Kağan ilan etti, Su Dingfang onu İli ile Çu boyunca avladı.
- Aşina Simo Tang'ın geri verdiği kağan (639 ile 643 arası). İki kağanın güvenmeyi reddettiği, İlig'in bir akrabası. Sarı Nehir'in kuzeyinde yüz bin kişinin başına getirildi.
- Askel kısa Hermichiones kralı, elçileri Temmuz 563'te Konstantinopolis'e geldi. Bir anlatıma göre batı Göktürk reisi ve Göktürklerin ilk elçiliğinin göndericisi, bir başkasına göre Avarların bir kralıdır.
-
Attila 430'lardan 453'e kadar Hunların kralı, 445 dolaylarına dek kardeşi Bleda ile birlikte. Doğu imparatorluğuna haraç ödetti. 451'de Galya'yı, 452'de İtalya'yı işgal etti. Son düğününün gecesinde öldü. - Awusili İrkin kısa Yang Su'nun 601–602 kuzey seferi sırasında Yami'nin halkına Sarı Nehir'in güneyinde akın eden Göktürk irkini. Yang Su onu bozguna uğrattı ve esirleri ile sürüleri Yami'ye geri verdi.
- Axian Şad kısa Göktürklerin Çin kaynaklarındaki köken hikâyelerinde Aşina'nın efsanevi reisi. Zhou Shu onu büyük bir ağaçta sıçrayışla seçilmiş gösterir, Sui Shu halkı mağaradan çıkaran kişi olarak anlatır.
-
Bagatur (Modu Chanyu) Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 209–174. Babasını öldürdü, Donghuları ve Yuezhileri yok etti, bir Han imparatorunu Baideng'de kuşattı ve Asya Hunlarını doğu bozkırının ilk imparatorluğu yaptı. -
Bağa Kağan İşbara'nın kardeşi ve onun vasiyetiyle 587'den itibaren doğu Göktürklerinin kağanı. Apa'yı canlı yakaladı ve 588'de batıdaki bir seferde düştü. İranlı Şaba ile aynı kişi olup olmadığı tartışmalıdır. - Bağa Şad kısa Tong Yabgu'nun hizmetinde bulunan ve sonradan Duolu Kağan olan Nişu'nun babası Göktürk prensi. Wude yıllarında Tang sarayına geldi ve gelecekteki imparator Taizong ile kardeşlik andı içti.
- Bağatur Kağan Tong Yabgu'nun amcası ve katili. Kendini Quli Sibi Kağan olarak batı Göktürklerinin kağanı ilan etti. Tong Yabgu'nun oğlu Si Yabgu ile savaşı kağanlığa tâbi halklarını kaybettirdi. Nishu onu 630'da öldürdü.
-
Bahram Chobin 588 ya da 589'da Göktürk ordusunu yok eden Sasani generali. Sonra kendi kralına başkaldırdı ve kaybetti. Suyab'a, Göktürklerin yanına kaçtı ve orada zehirlendi. - Balamir kısa Jordanes'in aktardığı Got geleneğinde Hunların kralı. 370'lerde Ostrogotları fethetti ve kralları Vinitharius'u öldürdü. Başka hiçbir kaynak onun adını anmaz.
- Ban Chao 73'ten 102'ye Batı Bölgeleri'nde bir Han subayı. Tarım vahalarını Kuzey Asya Hunlarından tek tek aldı, Shanshan'da otuz altı adamla başladı. 91'den itibaren Koruyucu General olarak havzayı elinde tuttu.
- Barjik kısa Bir Hazar kağanının oğlu. 730'da Erdebil'de Arap valisi el-Cerrah'ı yenip öldüren Hazar ordusunun komutanı.
- Bars Beg Yenisey Kırgızlarının Kül Tegin yazıtında adı geçen kağanı. Göktürkler ona kağan unvanını ve Bilge Kağan'ın bir kız kardeşini eş olarak verdi. Modern tarihler düşüşünü 710'a ya da 711'e koyar.
- Basık Kursich'le birlikte Medya'ya bir akın yöneten Hun önderi, büyük olasılıkla 395'te Kafkasya'yı aşan istila. İkisi sonra bir ittifak kurmak için çok sayıda adamla Roma'ya geldi.
-
Bayanchur Khan Uygurların ikinci kağanı, 747'den 759'a, kağanlığı devlet hâline getiren adam. Orhun kıyısındaki surlu başkenti yaptırdı ve Şine-Usu taşında kendi anlatısını bıraktı. - Bi Chanyu Güney Asya Hunlarının ilk şanyusu, MS 48–56. İki kez atlanınca dedesi Huhanye'nin unvanını sekiz güney boyuyla aldı ve halkını Han sınırının içine getirdi.
- Bigilas Doğu Roma hükümetinin tercümanı ve 449'da Attila'yı öldürme planında aracı. Altınla yakalandı, Attila oğlunu tehdit edince itiraf etti ve 50 libre karşılığında fidyeyle kurtarıldı.
-
Bilge Kağan İkinci Göktürk Kağanlığının 716'dan 734'e kadar kağanı. Kardeşi Kül Tegin'in darbesi onu tahta çıkardı ve Tonyukuk ona öğüt verdi. 734'te bir vezir onu zehirledi. - Bleda 430'lardan yaklaşık 445'e kadar küçük kardeşi Attila ile birlikte Hunların kralı. Attila onu öldürttü. Hunların büyük bir bölümüne hükmetti ve yanında Mağribli bir soytarı bulundurdu.
- Bochan kısa Göktürk komutanı. Turxanthos onu 576'da çok büyük bir orduyla Kırım'daki Roma şehri Bosporos'un üzerine gönderdi. Utigurların hükümdarı Anagay orada çoktan konaklamıştı.
- Bögü Khan 759'dan 779'a Uygurların üçüncü kağanı, döneminde kağanlık zirvesine ulaştı. Maniheizmi halkının inancı yaptı ve amcaoğlu tarafından öldürüldü.
- Börü Kağan kısa 572'den itibaren Göktürk devletinin batısının küçük kağanı, Taspar Kağan'ın yeğeni ve Rudan Kağan'ın oğlu, bir Çin tarihine göre Rudan Kağan'ın kendisi. Çinliler ona Buli Kağan der.
- Börü Shad Tong Yabgu'nun yeğeni, kuzeybatıda bağımsız bir komutanlığı olan şad. 627'de yaklaşık kırk bin Göktürkü Derbent'ten geçirdi ve Heraclius ile birlikte Tiflis'i aldı.
- Boyla Kutlug Yargan Moğolistan'daki Suji taşında konuşan Kırgız subayı, Kutlug Baga Tarkan'ın görevlendirilmiş adamı. Taş sekizinci yüzyılın sonuna ya da 840'tan sonrasına aittir.
- Bulan Kral Yosef'in yanıtının, Yahudiliği benimseyen soyunun ilk kralı olarak andığı Hazar kralı. Mektup bir meleğin rüyasını, üç din arasındaki bir tartışmayı ve kralın sünnet edilişini anlatır.
- Buli Şad kısa Çula Kağan'ın küçük kardeşi. 620'de iki bin Göktürk atlısını isyancı Liu Wuzhou'ya karşı Tang ordusuna katılmaya götürdü, İlig Kağan döneminde Xi boyunu elinde tuttu.
- Buluzhen Khan 414'te Rouran kağanı. Amcası Hulü'yü entrikayla tahttan indirdi ve yönetimi bakan Shuli'ye bıraktı. Yıl dolmadan, Gaoche reisi Chiluohou'nun seçtiği Datan onu boğdurdu.
-
Bumin Kağan 552'de Moğolistan'da güçlü Rouranları deviren ve onların yerine Göktürk Kağanlığını kuran efsanevi Aşina Göktürkü. - Busir Glavan Sürgündeki imparator II. Justinianos'u kabul eden, ona kız kardeşi Teodora'yı eş veren ve sonra onun öldürülmesini kabul eden Hazar kağanı. Kaynaklar ona yalnızca Chagan der. Busir Glavan modern addır.
- Karaton kısa 412 dolaylarında Hunların kralı, Olympiodorus onu kralların birincisi diye anar. Donatus'un öldürülmesinden sonra imparatorun armağanlarıyla yatıştırıldı.
- Chebi Khan Uzak kuzeyin Aşina kağanı, 630'lardan 650'ye. Büyük unvanı almak yerine kendisi aldı. Kendi başbuğları Tang'a geçti, çağırdığında ordusu gelmedi.
- Çelçal Doğu Roma ordusunda Hun subayı, 467 dolaylarında. Kuşatılmış Gotlara yaptığı konuşmada Hunların onların emeğiyle kurtlar gibi geçindiğini söyledi, Gotlar da saflarındaki Hunları öldürdü.
- Chiji Şad kısa Şibi Kağan'ın küçük kardeşi. 614 dolayında Sui görevlisi Pei Ju ona bir Sui prensesi ve Güney Kağanı unvanını önerdi, amaç kağanlığı bölmekti. Chiji kabul etmeye cesaret edemedi.
- Çorpan Tarhan kısa Tarhan unvanlı Göktürk komutanı, Kafkasya'daki kuzey ordusunun öncü kolunun başında. 629 ya da 630'da Sevan Gölü yakınında 10.000 kişilik bir Pers ordusunu yok etti.
-
Chounu Khan Rouran kağanı, 508'den 520'ye kadar, Anagui'nin ağabeyi. 516'da Gaocheleri ezdi ve bir şaman kadını hatun yaptı. Annesi ve vezirleri onu öldürdü. - Hrisafios İmparator II. Theodosius'un hadımı ve başlıca bakanı, ö. 450. 449'da Edeko aracılığıyla Attila'nın öldürülmesini tasarladı. Attila onun cezalandırılmasını istedi, Marcianus onu idam ettirdi.
- Chula Khan Doğu Göktürklerinin kağanı, 619'dan 620'ye, Şibi'nin kardeşi. Yıl dolmadan öldü. Bir anlatıma göre çevresindeki bir Çinli memur tarafından zehirlendi.
- Chunyu Tan kısa Rouran kağanı Anagui'nin sarayında Çinli bir görevli. 530'larda elçi olarak gönderildi, kaldı, kağanın yazışmalarını yürüttü ve ona Çin saraylarına eşit olarak yazmayı öğretti.
- Damozhi kısa Batı Göktürklerin Yabgu Kağanı'nın görevlisi, kağanın Tong Yabgu olduğu kabul edilir. Kağan onu, hacı Xuanzang'ı Suyab yakınındaki ordugâhına götürüp orada yerleştirmesi için gönderdi.
- Datan Khan Rouran kağanı, 414'ten 429'a kadar, Anagui'ye dek hanedanın en güçlüsü. 424'te imparator Taiwu'yu Yunzhong'da kuşattı ve 429'da Li ırmağında dağıtıldı.
- Daxi Wu kısa 563'te Mukan ile Yang Zhong Jinyang üzerine yürürken Pingyang'a karşı güney cephesini yöneten Kuzey Zhou generali. Hulü Guang onu iki kez yendi.
-
Dengizik Attila'nın oğlu ve Tuna'daki Hunların son kralı. 460'lı yıllarda doğu imparatorluğuna savaş açtı, 469'da Romalı general Anagastes tarafından öldürüldü. Başı Konstantinopolis'te teşhir edildi. - Dengzhu Anagui'nin amcası, 552'de Rouran kalıntısı tarafından hükümdar yapıldı. 553'te Issık Kağan tarafından Woye'nin kuzeyinde yenildi, Batı Wei'ye kaçtı ve 555'te Mukan'ın isteğiyle Chang'an dışında öldürüldü.
- Dēwāštīč kısa 710'dan sonraki on yılda Pencikent beyi ve Soğd soylularının Araplara karşı önderi. 721–722'de Soğdiana kralı unvanını üstlendi. 722'de öldü, arşivi Mug Dağı belgeleridir.
- Dieluozhi kısa Doğu Göktürklerinin son kağanı İlig Kağan'ın oğlu. 630'dan sonra Chang'an'da annesi etsiz kalırken kendi et payına dokunmadı ve imparator Taizong onu övdü.
- Diqincha kısa Aşina hanedanından bir Göktürk prensi, kendi boyları olan İşbara Kağan'ın küçük kuzeni. İşbara ile kavga etti ve 583'te halkıyla birlikte Apa'ya geçti.
- Diwan Chounu Kağan'ın hükümdarlık merkezinde bir şaman kadın, yalnızca Wei Shu'dan tanınır. Wei Shu onun Kutsal Kadın ilan edilip hatun yapılışını, iftirasının kağanın oğlunun öldürülmesine yol açışını ve 520'de kağanın annesinin emriyle boğuluşunu anlatır.
- Dou Xian MS 89'da Güney Asya Hunları süvarisiyle Jiluo Dağı'nda Kuzey Şanyu'yu bozguna uğratan Han generali. Böylece seksen bir kabile Han'a geçti. Zaferi Yanran Dağı'na kazıttı.
- Du-lü-shi Alp kısa Kağanın Taihe prensesini Tang'a geri götürmesi için gönderdiği Kırgız generali. 842 tarihli Kırgız dilekçesi onun adını verir. Çin tarihleri on dagandan söz eder, refakat heyeti öldürüldü.
- Duliu kısa Altıncı yüzyıldan bir Göktürk prensi, Şegui Kağan'ın babası. Sui Shu'ya göre Tarduş'un oğludur. Sui memuru Pei Ju onun adını 610'da, Şegui'yi Heshana'ya karşı yükseltmeyi önerirken anar.
-
Duman (Touman) Herhangi bir kaynakta adı geçen ilk Asya Hun şanyusu, MÖ 209'da öldü. Shiji'ye göre Qin onu Ordos'tan kuzeye sürdü ve oğlu Mete Han onu vurdurdu. - Duoxifu kısa Kapgan Kağan'ın küçük kardeşi. İlteriş kendini kağan ilan ettiğinde onu yabgu yaptı, Kapgan da 699'da onu sol kanadın başına getirdi. Ongi yazıtının iki yayını, taştaki Eletmiş Yabgu'yu onunla bir tutar.
- Dusuliu kısa Aşina hanedanından Göktürk prensi, Tulan Kağan'ın küçük kardeşi. 599'da karısını ve çocuklarını bırakıp Yami ile birlikte Sui'ye geçti. Orada Yami, chupu oyununda hazineleri ona kaybetmek zorunda kaldı.
- Edeko Attila'nın yakın çevresinden Hun savaşçısı ve Konstantinopolis'e elçisi. Hadım Hrisafios onun Attila'yı öldürme sözünü aldı. Edeko tasarıyı efendisine açıkladı.
- İlek kısa Attila ile Kreka'nın en büyük oğlu, babası tarafından Akatzirlerin kralı yapıldı. 454'te, tâbi halklar Attila'nın oğullarına karşı ayaklanınca Nedao'da düştü.
- Han İmparatoru Gaozu Han'ın kurucu imparatoru. MÖ 200'de Mete Han onu yedi gün Baideng'de kuşattı ve o, Mete Han'ın açık bıraktığı bir aralıktan çıktı. Ardından kabul ettiği heqin, MÖ 133 Mayi pususuna kadar sürdü.
- Han İmparatoru Wu MÖ 133'te Mayi'de heqin düzenine son veren ve saltanatının sonuna kadar Asya Hunlarıyla savaşan Han imparatoru. Generalleri Ordos'u ve Gansu'yu aldı. Elçileri batıya gitti. Savaş iki tarafı da bitkin bıraktı.
- Emperor Wu of Northern Zhou kısa 560'tan 578'e Kuzey Zhou imparatoru. Mukan'ın süvarisini Qi topraklarının yağması ve bir evlilikle satın aldı, 577'de Qi'yi yok etti ve Taspar'a karşı kuzeye yürürken öldü.
- Emperor Wucheng of Northern Qi kısa Kuzey Qi İmparatoru, 561'den 565'e. 563 kışında Mukan'ın yüz bin kişilik ordusuyla karşılaşmak için Jinyang'a at sürdü, şehri neredeyse bırakıyordu, kaldı ve tuttu.
- Tang İmparatoru Wuzong Tang imparatoru, 840–846. Onun döneminde Uygur kağanlığı çöktü ve Kırgızlar ilk kez elçi gönderdi. Maniheizm'e ve Budizm'e baskı yaptı, kendi elçisi Kırgızlara yola çıkmadan öldü.
- Tang İmparatoru Xuanzong (846–859) 846'dan 859'a Tang imparatoru, Wuzong'un amcası. Li Deyu'yu görevden aldı, Kırgız kağanı için hazırlanan unvanı rafa kaldırdı, sonra 847'de Li Ye'yi Kırgızlara unvan vermesi için gönderdi.
- Tang İmparatoru Yizong kısa 859'dan 873'e Tang imparatoru. Xiantong yıllarında sarayına üç Kırgız elçiliği geldi, 867'de bir Kırgız hükümdarı atandı. Sonraki elçiliklerin kaydı yitirilmiştir.
- İmparatoriçe Aşina Mukan Kağan'ın kızı, Qi'ye karşı ittifakı mühürlemek için 568'de Kuzey Zhou imparatoru Wu ile evlendirildi. Mezarı, bir Aşina'ya ait tek eski genomu verdi.
-
İmparatoriçe Yujiulü Rouran kağanı Anagui'nin büyük kızı, 538'den itibaren Batı Wei'nin imparatoriçesi. Rouranları sınırdan uzak tutmak için İmparator Wen ile evlendirildi, 540'ta on altı yaşında doğum sırasında öldü. - Er Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, yaklaşık MÖ 105–102, Çocuk Şanyu diye anılır. Komplo kuran bir komutanı öldürttü, Zhao Ponu'nun Han ordusunu yok etti ve Shouxiang yolunda öldü.
- İrnek kısa Attila'nın küçük oğlu, kâhinler onun hanedanını yeniden ayağa kaldıracağını önceden bildirmişti. Babasının ölümünden sonra Hunlarıyla birlikte aşağı Tuna'ya yerleşti. Bulgar beyleri listesi bir İrnik adı verir.
- Fağfura kısa Seâlibî'nin İran krallarına ilişkin tarihinde Türk kağanı Şaba Şah'ın kardeşi. Kardeşinin teklifini Behram Çubin'e götürdü ve ardından gelen savaşta öldü.
- Futu Khan Nagai'nin oğlu ve halefi, yaklaşık 506'dan 508'e kadar Rouran kağanı. Wei barış isteğini iki kez reddetti. Batıya yürüdü ve Gaoche kralı Mi'etu tarafından öldürüldü.
- Fuzhulei Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 31–20. Huhanye'nin kardeş sırasıyla tahta çıkan oğullarının ilkiydi. Babasının ölümünden sonra Wang Zhaojun ile evlendi. Han barışını korudu.
- Geiserik Afrika'da Vandalların kralı. Jordanes'e göre 451'de Attila'yı Vizigotlara saldırması için rüşvetle kışkırttı. III. Valentinianus'un 455'teki öldürülmesinden sonra Roma'yı yağmaladı.
- Galla Placidia Roma imparatoriçesi, imparator Theodosius'un kızı ve III. Valentinianus ile Honoria'nın annesi. Honoria'nın Attila'ya yaptığı başvuru 450'de ortaya çıkınca kızını himayesine aldı.
- Gao Huan 534'ten 547'ye kadar doğu Wei sarayını elinde tutan ve Kuzey Qi hanedanının gücünü kuran general. Anagui'yi Batı Wei'den koparttı ve 546'da kağanın kızıyla evlendi.
- Gao Kan 650'de Uygurları ve Pugu'yu Chebi Kağan'a karşı ayaklandırarak onu yakalayan Tang komutanı. Bir kağanı ordusuyla savaşmadan yendi.
- Heraclius Doğu Roma imparatoru, 610'dan 641'e. İran'la savaşında batı Göktürkleriyle ittifakı yeniledi, orduları 627'de Tiflis önünde ona katıldı.
- Hermanarik kısa Karadeniz'in kuzeyindeki Greuthungilerin, yani Got geleneğinin Ostrogotlarının kralı. Hunlar 370'lerde onun ülkesini yıktı ve o kendi canına kıydı.
- Hesa Kağan Uygur kağanlığının son kağanı, 839–840. Vezir Kürabir'in darbesinden sonra tahta çıkarıldı, Tang tarafından hiç tanınmadı, Kırgızlar hükümdar merkezini ele geçirince öldürüldü.
- Heshana Khan 603'ten yaklaşık 611'e batı Göktürklerinin kağanı, Tarduş'un halefi. Alt kağanı Şegui tarafından tahttan indirildi ve 619'da Chang'an'da doğu Göktürk elçileri tarafından idam edildi.
- Hezhi Kağan kısa 583 tarihli Sui fermanında Göktürk şadı Suopi'nin katili olarak anılan kağan. Ferman bu cinayeti, Göktürklerin düşmanlarla çevrili olduğunun işaretlerinden biri olarak hatırlatır.
- Honoria Batı imparatoru III. Valentinianus'un kız kardeşi. 450'de yüzüğüyle Attila'ya yaptığı başvuru, ona elini ve Batı imparatorluğunun yarısını isteme hakkı verdi.
- Hormizd IV Sasani şahanşahı, 579'dan 590'a, I. Hüsrev'in oğlu. İran geleneğine göre bir Göktürk kağanının torunu. Saltanatında ilk büyük Göktürk-İran savaşı yapıldı.
-
Huhanye Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 58–31. Beş şanyu savaşında yenildi. Chang'an'a gidip eğildi ve eğilerek rakiplerinin yitirdiği tahtı elinde tuttu. - Hulü Guang kısa 564'te güney cephesini elinde tutan ve Göktürkler Jinyang önündeyken Daxi Wu'yu orada yenen Kuzey Qi generali.
- Hulü Khan Shelun'un küçük kardeşi ve halefi, 410'dan 414'e Rouran kağanı. Wei ile barışı korudu. Yeğeninin entrikasından sonra bakanları onu çadırında yakaladı.
- Hulugu Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 96–85. Han generali Li Guangli'nin teslimini MÖ 90'da kabul etti ve onu kurban olarak öldürttü. Hulugu ölünce Wei Lü ile şanyunun eşi, kardeşini değil oğlunu tahta çıkardı.
- Hunye King Batıdaki Asya Hun kralı, MÖ 121. Xiutu kralını öldürdü ve halkıyla birlikte Han'a teslim oldu. Han onu marki yaptı. Toprakları Wuwei ve Jiuquan idari bölgeleri oldu.
- Huo Qubing MÖ 121'de Hunye kralı halkıyla birlikte Han'a geçerken Gansu koridorunu Asya Hunlarından alan Han generali. 119'da Gobi'nin kuzeyinde Sol Erdemli Kral'ı yendi.
- Huyandi Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 85–68. Sahte bir emirle genç yaşta tahta çıkarıldı ve on yedi yıl hüküm sürdü. MÖ 72'de beş Han ordusu ve Wusunlar ona vurdu. Ardından gelen kış halkının onda üçüne mal oldu.
- İldiko kısa Attila'nın son karısı. Onunla 453'ün başında, ölümünden önceki gece evlendi. Adı Cermencedir.
- İlig Kağan Doğu Göktürklerinin son kağanı, 620'den 630'a. 626'da Chang'an önünde durdu ve Wei Nehri üzerindeki Bian köprüsünde barışa yemin etti, 630'da canlı ele geçirildi ve 634'te tutsak olarak öldü.
-
İlteriş Kağan 682'de İkinci Göktürk İmparatorluğu'nun kurucusu ve ilk hükümdarı, Bilge Kağan'ın ve Kül Tegin'in babası. - Inel Khan Kapgan Kağan'ın oğlu. 699'da batının On Soyad'ı üzerine Küçük Kağan yapıldı. Ordunun başında Türgişlere karşı sefere çıktı ve 716'da amcaoğlu Kül Tegin tarafından öldürüldü.
- Irbis Ishbara Yabgu Khan 639'dan 641'e Nuşibi kağanı, İşbara Tölis'in yeğeni. Kuça'dan Semerkant'a kadar vaha devletlerini altında tutan Güney Merkezi'ne hükmetti ve Yukuk Şad'ın emriyle öldürüldü.
-
Irbis Shegui Khan 642'den 651'e kadar Nuşibi'nin kağanı, İşbara Tölis'in torunu, bir Tang elçisinin huzurunda seçildi. Yukuk Şad'ı Toharistan'a sürdü ve halkını Aşina Helu'ya kaybetti. -
İşbara Kağan Issık'ın oğlu ve Taspar döneminde küçük kağan. 581 kurultayını Töremen'i es geçmeye zorladı, Çin'e girdi, Apa'yı batıya sürdü ve 585'te Sui'nin vasalı oldu. - Ishbara Tolis Khan 634'ten 639'a kadar batı Göktürklerinin kağanı, Duolu Kağan Nishu'nun kardeşi ve halefi. Halkını On Ok'a böldü, kuzeyi Yukuk Şad'a kaybetti ve Fergana'da öldü.
-
Issık Kağan Bumin'in büyük oğlu ve Göktürklerin ikinci kağanı. 553'te Ordos'ta Rouranların işini bitirdi ve yıl dolmadan öldü. -
İstemi Bumin'in küçük kardeşi, yirmi üç yıl batının yabgusu. İran ile birlikte Eftalitleri yıktı, Soğdiyana'yı aldı ve kağanlığı iki katına çıkardı. - Jin Midi Xiutu kralının oğlu, MÖ 121'de on dört yaşında Han sarayına alındı. İmparator Wudi'yi suikastçı Mang Heluo'dan kurtardı ve çocuk imparator Zhao'nun naiplerinden biri oldu.
- Joseph of Khazaria Onuncu yüzyıl ortasının Hazar hükümdarı, Kurtuba'dan Hasdai ibn Şaprut'a yazılan yanıtın yazarı. Bulan'dan kendisine uzanan Yahudi hanedan listesini verir, Rusa karşı nehir ağzını koruduğunu anlatır.
- Jujian Tegin kısa Çula Kağan'ın 620'de, adamları şehri yağmaladıktan sonra Tang'ın garnizonu tutmasına yardım etmek için Bingzhou'da bıraktığı Göktürk tegini.
- Junchen Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, yaklaşık MÖ 161–126. Heqin düzeni saltanatının ilk yarısında sürdü ve Mayi'de çöktü. Wudi'nin Han saldırıları onun döneminde başladı.
- Justin II 565–578 arasında Doğu Roma imparatoru. 568'de Maniah'ın elçiliğini kabul etti, İstemi'ye Zemarkhos'u gönderdi ve Göktürklerle İran'a karşı ittifak kurdu.
- Kang Shaoli kısa Şibi Kağan'ın, Tang'ın kurucusu Li Yuan'a 617 ayaklanması sırasında at göndererek yolladığı Göktürk tegini. İki ay sonra Göktürk askerleriyle geri geldi.
- Kang Sumi kısa İlig Kağan'ın yanında hu reisi, Soğdlu sayılır. 630'da Sui İmparatoriçesi Xiao ve Yang Zhengdao ile birlikte Tang'a geçti ve Tang valisi oldu.
- Kapgan Kağan İkinci Göktürk Kağanlığının 691'den 716'ya kadar ikinci kağanı. Çin'e Hebei ovasına dek akın etti ve Türgişleri yok etti. Bir söğüt ormanında Bayırku'dan geri kalmış bir asker tarafından öldürüldü.
- Katulph Altıncı yüzyıldan Eftalit soylusu, yalnızca Menandros'tan bilinir. Göktürklere, sonra Persler'e geçti ve I. Hüsrev'e Soğd elçiliğinin ipeğini yakmasını öğütledi.
- Kayen Göktürk prensesi, Pers kralı I. Hüsrev'in eşi ve IV. Hürmüz'ün annesi. İstemi'nin kızı olabilir ve 560 dolaylarında Ceyhun sınırını mühürlemek için Hüsrev'le evlendirilmiş olabilir.
- Kebineng kısa 220'li ve 230'lu yıllarda konfederasyonun büyük bölümünü tek elde toplayan Siyenpi başbuğu. Bir Çinli vali onu 235'te suikastla öldürttü ve kurduğu şey dağıldı.
- Khosrow I Sasani İran'ının şahanşahı, 531–579, Eftalitlerin yıkılmasında İstemi'nin ortağı. Sogdluların ipeğini yaktı ve böylece onları İstanbul'a yöneltti.
- Arıkan kısa Attila'nın eşi ve en büyük oğlunun annesi. Priscus onu 449'da evinde ziyaret etti ve giysiler için kumaşlara nakış işleyen hizmetçi kızlarının arasında buldu.
- Kuhanzhen kısa İşbara Kağan'ın yedinci oğlu, 585'te babasının boyun eğme dilekçesini Sui sarayına götürdü. İmparator onu zhuguo ve Anguo dükü yaptı.
- Kül Tegin İkinci Göktürk Kağanlığı'nın prensi, İlteriş'in küçük oğlu. 716'da amcasının mirasçılarını öldürüp ağabeyini kağan yaptı, 731'de öldü, 732 tarihli anıtla anıldı.
- Külüg Bağa 839–840 kışında Kırgızlara geçen ve onların ordusunu Orhun'daki Uygur merkezine karşı yönelten Uygur generali. Çin metinleri ona Julu Mohe der.
- Kunaxolan kısa Theophylaktos Simokattes'e göre bir Göktürk kağanının asi Turum'a karşı yardıma çağırdığı üç büyük kağandan biri. Yunanca metin adını hem Kunaxolan hem Kunaxola olarak verir.
- Kürabir Son Uygur kağanlarının veziri. 839'da Şato birlikleriyle kağana karşı harekete geçti ve 840'ta Kırgızlar hükümdarlık merkezini aldığında başı kesildi. Çin metinleri ona Jueluowu der.
- Kursık kısa Basich ile birlikte Medya'ya bir akın yönetmiş Hun önderi, büyük olasılıkla 395'te Kafkasya'dan geçen istila. İkisi sonradan bir ittifak yapmak için çok sayıda adamla Roma'ya geldi.
-
Kutlug Bilge Kül Khan 744'ten 747'ye Uygur Kağanlığı'nın kurucusu. Son Göktürk kağanını Basmıllar ve Karluklarla birlikte devirdi, sonra iki müttefikine sırayla döndü. - Kutluk Tegin kısa Şibi Kağan'ın 618'de, yeni hanedanın ilk yılında Tang sarayına gönderdiği elçi. İmparator ona dokuz bölümlü müzikle ziyafet verdi ve onu imparatorluk koltuğuna çıkardı.
- Poshi Hanım kısa Doğu Göktürklerinin son kağanı İlig'in annesi. Tang tarihleri onu, kağanı doğumundan itibaren yetiştiren hizmetkârı Tuyuhun Hunye üzerinden anar.
- Xiang Hanım Batı Göktürklerinden Niri Kağan'ın Çin doğumlu eşi ve Heshana Kağan'ın annesi. Sui sarayında tutuldu, oğlunu itaate getirmek için 608'de ve 611'de iki kez kullanıldı.
-
Laoshang Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 174 ile yaklaşık 161 arası. Yuezhi kralını yok edip kafatasından bir içki kabı yaptı. Hükümdarlık merkezi, ona hesap tutmayı öğreten Han hadımını kabul etti. - Li Deyu 840'tan 846'ya Wuzong döneminin Tang başveziri. Sarayın Uygurların çöküşüne verdiği cevabı biçimlendirdi ve Kırgız kağanına yazılan mektupları kaleme aldı. 848'de Hainan'a sürüldü ve orada 850'de öldü.
- Li Guangli MÖ 102'de Dayuan'ı alan Han generali. Asya Hunları onu MÖ 99'da kuşattı, MÖ 90'da şanyu Hulugu'ya teslim oldu. Şanyu ona kızını verdi ve sonradan onu bir kurban töreninde öldürttü.
- Li Jian kısa Tang sarayında Kırgız elçisi, 856 tarihli bir fermanda adı geçer. Bazı Uygurlarla birlikte geldi. Çince soyadı, Kırgızların Tang hanedanıyla akrabalık iddiasının bir izi olarak yorumlanmıştır.
- Li Ling MÖ 99'da, 5.000 piyadeyle şanyuya karşı savaştıktan sonra Asya Hunlarına teslim olan Han süvari komutanı. Onların arasında yirmi yıl yaşadı. Kırgızlar onu atası saydı.
- Li Shi (Tang elçisi) 845'te Kırgızlara kağan unvanını götürmek üzere atanan Tang görevlisi. Wuzong o yola çıkmadan öldü ve elçilik hiç gönderilmedi.
- Li Ye (Tang elçisi) kısa Tang'ın Devlet Törenleri Dairesi bakanı. 847'de Kırgızları Yingwu Chengming Kağan olarak atamakla görevlendirildi. Unvan, 845'te hazırlananından daha kısaydı.
- Lijicha kısa Altıncı yüzyıl sonunun Göktürk önderi. 583 tarihli Sui fermanı, Goguryeo ile Mohe'nin onu ağır biçimde yendiğini, Göktürklerin bütün komşularının düşmanları olduğunun bir işareti olarak hatırlatır.
- Maniakh İstemi'nin sarayında itibarlı bir Soğdlu. Göktürk elçiliğini İran'a götürdü ve Hüsrev ipeği yaktığında 568'deki elçiliği İstanbul'a götürdü.
- Marcianus 450–457 arasında Doğu Roma imparatoru. Hunlara haracı kesti, Chrysaphius'u idam ettirdi ve Attila'nın ölümünden sonra Hun yönetiminden kurtulan halkları kabul etti.
- Marwan ibn Muhammad kısa 737'de Hazar topraklarına giren ve kağanı İslam'ı kabule zorlayan Emevi generali. Sonradan halife oldu.
- Maximinus 449'da Attila'ya gönderilen Doğu Roma elçisi. Tarihçi Priscus ona eşlik etti. Attila'yı öldürme tuzağından habersiz gönderildi ve Blemmyelerle yaptığı barışın ardından Thebais'te öldü.
- Meng Tian Sarı Nehir'in güneyindeki ülkeyi Asya Hunlarından alıp bir sur, kasabalar ve bir yolla elinde tutan Qin generali. Duman onu yenemedi, Asya Hunları ölümünden sonra nehre döndü.
- Moduo Daguan kısa Batı Yabgu Kağanı'nın ordusunda, yıllarca Chang'an'da yaşamış genç bir adam. Kağan onu görevli yaptı ve tercüman ve kılavuz olarak hacı Xuanzang'la birlikte Kapisa'ya kadar gönderdi.
- Mugulü Wei Shu'nun anlattığı biçimiyle Rouran hükümdar hanedanının adaşı atası: Tuoba'nın yakaladığı bir köle, idam cezasından yüz kaçakla Gobi'ye kaçtı.
-
Mukan Kağan Bumin'in ikinci oğlu ve Göktürklerin üçüncü kağanı, 553–572. Onun döneminde kağanlık Kırgızları ve Kıtanları egemenliği altına aldı ve Zhou'nun yanında Kuzey Qi ile savaştı. - Muncuk kısa Attila ile Bleda'nın babası, kral Octar ile Rua'nın kardeşi. Adı Türk dili sözcüğü olarak yorumlanır.
- Nadulu Şad kısa Zhou Shu'nun Suo öyküsünde Yizhi Nishidu'nun en büyük oğlu. Halkını ateşle kurtardı ve Türk adıyla efendi yapıldı. Xin Tang Shu onu Tuwu'nun büyükbabası yapar.
- Nagai Khan 492'den yaklaşık 506'ya kadar Rouran kağanı, Tulun'un amcası. Rouranlar yeğenini öldürdükten sonra onu kağan yaptı. Wei Shu onun saltanatı için yalnızca unvanını ve dönem adını kaydeder.
- Nanai-vandak kısa Gansu'da Soğdlu tüccar, II. Eski Mektup'un yazarı, büyük olasılıkla 313'te. Semerkant'taki bir müvekkil için Çin'e uzanan bir ticaret ağını yürüttü. Mektubunda Luoyang'ın Hunlara düştüğünü bildirir.
- Nasr ibn Sayyar kısa Horasan'ın son Emevi valisi. Soğdlularla onların şartlarıyla barış yaptı ve sürgündekileri eve getirdi. Onun döneminde cephe Semerkant ile Ustrushana arasında sabitlendi.
- Natra Behram Çubin'e sığınak veren Türk kağanının kardeşi. Behram'ın kız kardeşi Gordiya'nın elini istedi, o ayrılınca 12.000 savaşçıyla onu kovaladı ve onun elinde öldü.
- Niri Kağan 587'de Apa'nın yakalanmasından sonra Apa'nın halkının tahta çıkardığı batı Göktürk kağanı, Heshana Kağan'ın babası. Dayi Prensesi ile birlikte Sui'ye karşı ittifak yaptı ve yaklaşık 601'de Tiele'ye yenildi.
- Nişu Bağa Şad Tong Yabgu'nun öldürülmesinden sonra tahtı reddeden, Si Yabgu'yu kağan yapan ve katili öldüren batılı Göktürk prensi. 632'den 634'e kadar Duolu Kağan olarak hüküm sürdü.
-
Nishufu Khan 679 ayaklanmasının kağanı, yirmi dört vilayet bir anda karşı tarafa geçtiğinde iki Aşide reisi tarafından tahta çıkarıldı. İkinci Tang ordusu gelince kendi adamlarınca öldürüldü. - Obadiah of Khazaria kısa Kral Yosef'in yanıtında anılan, Bulan'ın soyundan bir Hazar kralı. Mektup krallığı yeniden düzenlemeyi, havralar ve okullar yaptırmayı ve Yahudi dinini sağlamlaştırmayı ona atfeder.
- Oktar kısa Hun kralı ve Attila'nın amcası. Kardeşi Rua ile Attila'dan önce hüküm sürdü. 430 dolayında Ren'in doğusunda Burgundlara karşı bir seferde öldü.
- Ögä Kağan 840'tan sağ kurtulan Uygurların kağanı. Tang prensesi Taihe'yi Kırgız maiyetinden aldı, Tang sınırını yağmaladı, 843'te Shahu Dağı'nda bir Tang ordusuna yenildi ve yaklaşık 846'da öldürüldü.
- Onegesius Attila'nın başvezirisi ve ondan sonra Hunlar arasındaki en güçlü adam. Priscus 449'da onun evinde kaldı ve Romalılara geçmeyi reddedişini kaydetti.
- Orestes Pannonialı Romalı, Attila'nın sekreteri ve elçisi. 449'da Edeko ile Konstantinopolis'e geldi, sonra suikast planının kesesini imparatora götürdü. Romulus Augustulus'un babası.
- Ozmish Khan İkinci Göktürk Kağanlığı'nın Sol Şad'ı ve Bilge Kağan'ın kuzeni. 741'de genç kağan Tengri'yi öldürdü ve 744'e kadar hanedanla birlikte silinip gitti.
- Pan Die kısa İşbara Kağan'ın 580'larda Göktürkler adına Kitanları yönetmesi için gönderdiği tudun. Bei Shi'ye göre Kitanlar onu öldürüp kaçtı.
- Parmuda Fars-Arap geleneğinde Türklerin kralı Şaba'nın oğlu. Behram Çubin onu kalesinde kuşattı, teslimini aldı ve hazinesiyle birlikte IV. Hürmüz'e gönderdi.
- Pei Ju Yangdi zamanında sarayın Batı Bölgeleri ve Göktürklerle ilişkilerini yöneten Sui memuru. 607 tarihli Resimli Kayıt'ı batıya giden üç yolu anlattı, 610 planı Şegui'yi Heshana'ya karşı çıkardı.
-
Pei Xingjian 679–681 ayaklanmalarına karşı Tang komutanı. Üç yıl içinde Göktürklerin iki yeniden kuruluş girişimini bozdu, son zaferinden iki yıl sonra gelen üçüncüsü başarılı oldu. - Pofu Katun Tonyukuk'un kızı, Bilge Kağan'ın katunu ve küçük oğlu adına naip. Yanında küçük bir memurla yönettiği devlet 741'de elinde dağıldı.
- Poliuhan Baling Woye garnizonundan, Kuzey Wei'nin kuzey garnizonlarının isyanını 523 ya da 524'te başlatan ve Gerçek Kral dönem adını alan adam. 525'te Anagui'nin ordusu onu Wei adına bozguna uğrattı.
- Poluomen Khan 521'de Rouran kağanı, Anagui'nin amcaoğlu. Gasıp Shifa'yı yok ettikten sonra Rouranlar onu kağan yaptı. Gaocheler onu aylar içinde yendi, Wei onu Dunhuang'a yerleştirdi ve 524'te esir olarak öldü.
- Poshi Tegin kısa Göktürk prensi, batı Göktürklerinin kağanı Niri Kağan'ın küçük kardeşi. Niri'nin dulu Xiang Hanım'la evlendi ve 600 dolayından itibaren onunla Sui sarayında kaldı.
- Prenses Anyi kısa İmparatorluk klanından Sui prensesi, 597'de kuzeyde o sırada Tuli Kağan olan Yami ile evlendirildi. Sui bu evliliği Göktürkleri bölmek için kullandı. 599'a kadar öldü, yerine Yicheng geçti.
- Prenses Changle 551'de Bumin'e verilen Batı Wei prensesi. Bu evlilik Rouran'a karşı ittifakı mühürledi, Bumin'in kağan unvanını almasından bir yıl önce.
- Prenses Huainan kısa Şibi Kağan'ın oğlu Töles henüz Nibu Şad unvanını taşıyıp Göktürklerin doğu ordugâhına komuta ederken onunla evlendirilen Sui prensesi.
-
Princess Linhe Rouran kağanı Anagui'nin torunu. 542'de Doğu Wei sarayında Gao Huan'ın oğlu Gao Zhan ile evlendirildi. Hebei'deki Cixian yakınlarında bulunan mezarı 1978 ve 1979'da açıldı. - Prenses Qianjin Kuzey Zhou prensesi, 580'den itibaren Taspar'ın, İşbara'nın ve Tulan'ın hatunu. İşbara'yı Sui'ye karşı savaşa sürükledi. Sui onu Prenses Dayi diye yeniden adlandırdı ve sonra ölümünü istedi.
- Prenses Taihe 821'de Uygur kağanıyla evlenen Tang prensesi. Kırgızlar onu 840'ta ele geçirip evine gönderdi. Bir Uygur prensi onu kaçırdı ve Tang generali Shi Xiong onu geri kazandı. 843'te Chang'an'a ulaştı.
- Prenses Xinyi kısa 614'te Heshana Kağan ile evlendirilen Sui prensesi. Heshana, boyun eğmiş ve Sui'nin yanında yaşayan batı Göktürk kağanıydı. İmparator prensesle birlikte ona bin kaftan ve on bin top ipek verdi.
- Princess Yicheng Art arda dört Göktürk kağanıyla evlenen ve kendi hanedanının politikasını Çin'e karşı çeviren Sui prensesi. Tang 630'da kağanlığın merkezini alınca öldürüldü.
- Qiedihou Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 101–96. Han elçilerini geri gönderdi. MÖ 99'da Li Guangli'nin ordusunu neredeyse yok etti. Li Ling'in teslimini kabul edip onu kızıyla evlendirdi.
- Qinyu Şad kısa Aşina hanedanından Göktürk şadı, Tulan Kağan'ın küçük kardeşi. Boyları güçlendi, Tulan ona kıskançlık duyarak saldırdı ve onu meydanda başı kestirdi.
- Que Dadu Şad Sui adına kardeşinin halkını Huining'de elinde tutan Heshana Kağan'ın küçük kardeşi Göktürk prensi. Pei Ju için Tuyuhunlara akın etti, kendine Que Kağan dedi ve Li Gui tarafından yok edildi.
- Qutayba ibn Muslim 705 ile 715 arasında Soğdiyana'yı halifelik için alan Arap valisi: Paykent, Buhara, Semerkant, Harezm. Onu destekleyen halife ölünce kendi ordusu tarafından öldürüldü.
- Rehan Tegin kısa İlig Kağan'ın, Tang saraylarında alıkoyduğu elçisi. İlig Tang elçilerini alıkoyarken Tang onu alıkoydu. İki saray 621'de ya da 622'de barış yapınca altın ve ipekle eve gönderildi.
- Right Shad (d. 741) Bilge Kağan'ın amcaoğlu ve Tengri Kağan döneminde ordunun batı yarısının komutanı. Tengri ile annesi onu yanlarına çağırıp 741'de başını kesti. Ölümü kağanlığın sonunu başlattı.
- Rua Hunların kralı ve Attila'nın amcası. Kardeşi Octar ile birlikte, 430 dolaylarından sonra tek başına hüküm sürdü. Konstantinopolis'ten yıllık haraç aldı ve Aetius'un Batıda iktidara gelmesine yardım etti.
- Rudan Kağan kısa Aşina hanedanından Göktürk kağanı, Taspar Kağan'ın küçük kardeşi. 572'den itibaren batının küçük kağanı Börü Kağan'ın babasıydı. Bir Çin tarihine göre ise Börü Kağan'ın kendisiydi.
- Rudan Tegin kısa Aşina hanedanından Göktürk prensi, Tulan Kağan'ın aynı anneden küçük kardeşi. Sui sarayına Hotan yeşiminden bir asa getirdi ve zhuguo ile Kang dükü yapıldı.
- Šāba Fars-Arap rivayetindeki Türk kralı. IV. Hürmüz'ün on birinci yılında İran üzerine yürüdü ve Behram Çubin'in okuyla düştü. Bağa Kağan mı yoksa Tarduş'un bir oğlu mu olduğu tartışmalıdır.
- Skottas Attila'nın yakın çevresinden Hun soylusu, Onegesius'un kardeşi. Anatolius barışından sonra Roma altınını almaya geldi ve Priscus'a 449'da Attila'yla görüşme sağladı.
- Sebüktegin kısa Onuncu yüzyılda Gazneli hanedanını kuran Türk köle askeri. Issık Göl kıyısındaki Barskhan'da doğdu, çocukken Tukhsiler tarafından kaçırıldı ve Çaç'ta satıldı, Gazne'de hükümdar oldu.
- Shegui Khan Batı Göktürklerinin kağanı (611 ile 618 veya 619 arası), Tarduş'un küçük kardeşi. Sui, onu efendisi Heshana'ya karşı çıkardı ve Heshana'yı Gaochang'a kadar kovdu.
-
Shelun Khan Rouran Kağanlığı'nın kurucusu, ö. 410. Kuzey Wei'den kaçan, Gaocheleri kendi içine katan ve bazı araştırmacılara göre kendine kağan diyen ilk bozkır hükümdarı. - Shi Xiong 843'te Uygur kağanı Ögä'nın ordugâhını Shahu Dağı'nda bozan ve Taihe prensesini eve getiren Tang generali. Xuanzong döneminde görevden atıldı ve 848'de öldü.
- Shibi Khan Yami'nin oğlu ve doğu Göktürklerinin kağanı, 609–619. 615'te Sui imparatorunu Yanmen'de kuşattı ve Li Yuan'a Chang'an'ı alan atlıları verdi.
- Shiboqu Azhan Kırgızların silifa unvanlı reisi. 648'de bizzat Taizong'un sarayına geldi, imparator Kırgız ülkesini Jiankun komutanlığı yaptı ve onu bunun genel komutanı atadı.
- Shishu Huxi kısa Şibi Kağan'ın danışmanı, Göktürk yönetimindeki hu'lardan biri. Sui görevlisi Pei Ju onu sahte bir pazar vaadiyle Mayi'ye çekti ve öldürttü, Şibi de Sui ile ilişkiyi kesti.
- Si Yabgu Kağan Tong Yabgu'nun oğlu. Babasının öldürülmesinden 632'ye kadar batı Göktürklerinin kağanıydı, önce katilin yanında, sonra yalnız başına. Xueyantuo'ya yenildi, beyleri onu terk etti ve Kangju'ya kaçtı.
- Sijie İrkin kısa Sijie'nin reisi. Sijie, doğu Göktürklerine bağlı bir Tiele boyudur. 630'da İlig Kağan'ın düşmesinden sonra kırk bin kişiyle Tang'a geçti.
- Silifa kısa Aşina hanedanından Göktürk prensi, Tarduş'un yeğeni, bir Çin tarihine göre oğlu. Tarduş onu 600'de çölün doğusundan Yami'ye karşı gönderdi. Sui geçitleri tutunca geri çekildi.
- Sparzeugun kısa Theophylaktos Simokattes'e göre bir Göktürk kağanının isyancı Turum'a karşı yardıma çağırdığı üç büyük kağandan biri. Bazı araştırmacılar onu İşbara Yabgu sayar.
- Su Dingfang Batı kağanlığına son veren Tang generali. 657'de Aşina Helu'yu iki savaşta ve bir kış yürüyüşünde bozguna uğrattı, On Ok Çin yönetimine geçti.
- Su Wu Asya Hunlarına giden Han elçisi, MÖ 100'den başlayarak on dokuz yıl kuzeyde tutuldu. Taraf değiştirmeye yönelik her teklifi reddetti, Kuzey Denizi kıyısında elinde Han asasıyla koç güttü ve dokuz adamla geri döndü.
- Sulu Khan Batı bozkırını yirmi bir yıl boyunca halifeliğe karşı elinde tutan Türgiş kağanı. Arap ordularını iki kez yendi ve aynı anda üç hanedanla evlilik bağı kurdu. Kendi komutanları onu 738'de öldürdü.
- Suni Shi Yami Kağan'ın küçük kardeşi, Lingzhou'nun kuzeybatısında elli bin haneye Shaboluo Şad. 630'da İlig Kağan'ı yanına aldı, Tang'a teslim etti ve 634'te ölümde ona eşlik etti.
- Suopi Şad kısa Altıncı yüzyılın sonlarında bir Göktürk şadı, Hezhi Kağan tarafından öldürüldü. 583 tarihli Sui fermanı ölümünü, Göktürklerin bütün komşularının düşmanları olduğunun bir işareti olarak anar.
- Ta-bu-he-zu Kırgızların generali ve Uygurların çöküşünden sonra Tang'a gönderdikleri ilk elçi. 842 kışında Taihe prensesi hakkında bir dilekçeyle sınır kenti Tiande'ye ulaştı.
- Tagma Tarhan kısa Tarhan unvanlı Göktürk elçisi. İstemi onu, ölen Soğdlu Maniah'ın yerine, Zemarkhos'un dönen elçilik heyetiyle Konstantinopolis'e gönderdi.
- Tahan kısa Rouran kağanı Anagui'nin küçük kardeşi. 538'de Batı Wei onu kendi görevlilerinden birinin kızıyla Prenses Huazheng unvanıyla evlendirdi.
- Tamim ibn Bahr kısa Orhun üzerindeki Uygur başkentine, muhtemelen 821'de giden Arap elçi. Anlatımı Uygurların Tanrı Dağları'nın kuzeyindeki bozkırı Çaç'a kadar denetlediğini, menzillerle ve bir posta düzeniyle gösterir.
- Tanhan Kağan kısa 580'lerin başında bir Göktürk kağanı ve Apa'nın eski dostu. 583'te İşbara'nın yanında Sui'ye karşı savaştı. İşbara sonra halkını elinden alıp onu tahttan indirdi ve Tarduş'a kaçtı.
-
Tanshihuai Siyenpilerin büyük şefi, yaklaşık 136–181. Eski Asya Hun ülkesinin tamamını aldı, bir Han kralının mührünü reddetti, bir günde üç Han ordusunu kırdı ve kendisinden sonra ayakta kalan hiçbir şey bırakmadı. - Tardu Şad Batı Yabgu Kağan'ın en büyük oğlu, yaklaşık 630'da Huo'nun, yani sonraki Kunduz'un efendisi. Gaochang prensesiyle evliydi, ikinci karısı tarafından zehirlendi ve en büyük oğlu rütbesini ele geçirdi.
-
Tarduş İstemi'nin oğlu ve 576–603 arasında batının yabgusu. Merkezi Suyab'a taşıdı, bütün kağanlığa uzandı ve bir Tiele ayaklanmasıyla sürgüne gönderildi. -
Taspar Kağan Bumin'in en küçük oğlu ve Göktürklerin dördüncü kağanı, 572–581. Kağanlığı en geniş sınırlarında yönetti ve Budist bir keşişi himayesine aldı. Halefi konusundaki dileği hanedanı böldü. - Tatik Iznanchu Kırgızların generali ve Tang'a dördüncü elçileri, büyük olasılıkla Wuzong döneminin sonuncusu. 844'te Chang'an'a iki beyaz at ve bir dilekçe getirdi.
- Tengri Khan İkinci Göktürk Kağanlığı'nın 734'ten itibaren çocuk kağanı, annesinin naipliği altında. 740'ta Tang tarafından atandı ve 741'de babasının amcaoğlu tarafından öldürüldü.
- Theodora of Khazaria Bir Hazar kağanının kız kardeşi, sürgündeki Bizans imparatoru II. Justinianos'un karısı. Justinianos tahtı geri alınca onu Hazarya'dan İstanbul'a getirtti ve oğulları Tiberios'la birlikte taçlandırdı.
- I. Theodorik Vizigotların kralı, 419–451. Gotları 439'da Toulouse önünde Romalıların Hun yardımcı kuvvetlerini yok etti. 451'de Attila'ya karşı Aetius'a katıldı ve Katalaun Ovaları'nda düştü.
- II. Theodosius Doğu Romalıların imparatoru, 408–450. Hükümeti Rua'nın ve Attila'nın Hunlarına giderek artan bir haraç ödedi, 449'da bakanı Hrisafios Attila'yı öldürmek için tuzak kurdu.
- Thorismund 451'den 453'e Vizigotların kralı, I. Theodorik'in oğlu. Katalaun Ovası'nda Attila ile savaştı ve Jordanes'e göre onu Loire'ın ötesinde ikinci kez yendi.
- Töles Khan Shibi'nin oğlu ve İlig'in yeğeni, 620'den itibaren doğu kanadının küçük kağanı. İlig onu 627'de kırbaçlattı. 629'da Tang'a geçti ve 631'de yirmi dokuz yaşında Bingzhou'da öldü.
-
Tong Yabgu 618'den 630'a Batı Göktürklerinin hükümdarı. Batıyı yeniden birleştirdi, Baktriya'yı geri aldı ve Herakleios ile ittifak kurdu. Amcası tarafından öldürüldü, ardından batı dağıldı. -
Tonyukuk İkinci Göktürk Kağanlığının ilk üç kağanının danışmanı ve komutanı. Yeniden kuruluşun birinci şahıstan yazılmış tek anlatısının yazarı. - Tör Apa kısa Tuva'daki Begre dikili taşında (E 11) adı geçen, on beşinde Tabgaç kağanına karşı ata binen ve yetmiş yedisinde ölen adam. Tör Apa'nın onun adı mı, beyinin adı mı, yoksa bir unvan mı olduğu üç türlü anlaşılır.
-
Töremen Apa Mukan'ın oğlu. Taspar onun halefi olmasını istedi, 581 kurultayı ise onu reddetti. Apa Kağan olarak batı kanadını arkasına alıp İşbara ile savaştı, ta ki 587'de Bağa onu canlı yakalayana dek. - Tuhezhen Khan Wei Shu'nun hesabına göre 449'dan önce 464'e kadar Rouran kağanı. 449'da bir Wei kolunu kuşattı, sonra dokuz gün dokuz gece kaçtı ve yükünü ile bir milyon baş hayvanı yitirdi.
-
Tulan Kağan 588'den itibaren, yabgusu olduğu Bağa'nın ardından doğu Göktürklerinin kağanı. Sui boyunduruğundan kurtulmaya çalıştı, yeğeni Yami'nin ihanetine uğradı ve 599'da kendi adamlarınca öldürüldü. - Tuldich kısa Theophylaktos Simokattes'e göre bir Göktürk kağanının asi Turum'a karşı yardımına çağırdığı üç büyük kağandan biri. Bazı araştırmacılar adına Tuldïq biçimini verir.
- Tulun Khan 485'ten 492'ye Rouran kağanı. Afuzhiluo 487'de yüz binden fazla çadırla batıya gidince Gaocheleri kaybetti. Kendi halkı onu annesiyle birlikte öldürdü.
- Tun Bagha Tarkan Uygurların dördüncü kağanı (779 ile 789 arası). Bögü'nün baş veziri ve amcaoğlu olan Tun Bağa Tarkan, Bögü'nün Çin'i işgal etmesine izin vermek yerine onu öldürdü ve Soğd grubu onunla birlikte düştü.
- Türk-shad Batıda bir Göktürk prensi, Tarduş'un kardeşi. 576'da Roma elçisi Valentinos'u kabul etti ve Kırım'daki Bosporos'u alan ordusunu gönderdi.
- Turum kısa Kağana başkaldıran ve İkar'da kağana ve üç müttefik kağana karşı düşen Göktürk prensi ve kağanın hısmı. Theophylaktos Simokattes bunu kağanın mektubundan aktarır.
- Tuwu Bumin ile İstemi'nin babası, Aşinaların Altay'da Rouranlar için demir işlediği dönemdeki reis. Sui Shu onu Büyük Yabgu olarak tanır, yaklaşık 542'de öldü.
- Tuyuhun Hunye kısa İlig Kağan'ın annesinin adamı, kağanı doğumundan beri büyüttü. İlig 634'te Chang'an'da esirken ölünce, onu izlemek için kendi boğazını kesti.
- Tzitzak kısa Bir Hazar kağanının kızı. 732'de Bizans veliahdı Konstantinos'la, sonraki V. Konstantinos'la evlendi. Irene adıyla vaftiz edildi ve Hazar lakaplı IV. Leon'un annesidir.
- Üç Tuğlu Khan Yukuk Şad, 638'den itibaren Yipi Duolu Kağan unvanıyla Duolu boylarının kağanı. Batı Göktürklerini İli boyunda ikiye böldü, Nushibi kağanını öldürdü, Tokharistan'ı aldı ve 642'de kendisi Tokharistan'a kaçtı.
- Uldız kısa 400 ile 408 arasında aşağı Tuna'da Hun kralı, adı kesin olan ilk Hun. İsyancı Gainas'ı öldürdü, Stilicho adına Radagaisus'a karşı savaştı ve Trakya'yı istila etti.
- Valamir Attila'nın yanında Ostrogotların kralı. Attila onu ve Gepid Ardaric'i bütün öteki kralları arasında en çok onurlandırırdı. Attila'nın ölümünden sonra Attila'nın oğullarını Pannonia'da bozguna uğrattı.
- III. Valentinianus Batı Romalıların imparatoru, 425'ten 455'e. Attila'ya kız kardeşi Honoria'nın elini ve imparatorluğunun yarısını vermeyi reddetti. 454'te komutanı Aetius'u öldürdü ve bir yıl sonra kendisi öldürüldü.
- Valentinos Roma elçisi, imparatorluk kılıç taşıyıcılarından biri. Sezar Tiberios onu 576'da Göktürklere gönderdi. İstemi için yas tutan Turxanthos'u buldu ve Göktürkler Bosporos'u alırken alıkonuldu.
- Wang Zhaojun MÖ 33'te Asya Hun şanyusu Huhanye'ye verilen Han saray hanımı. Ona bir oğul, halefinin eşi olarak da iki kız doğurdu. Oğlunun öldürülmesi 48'deki bölünmeyi başlatanlardan biri oldu.
- Wei Jie İmparator Yang zamanında Du Xingman ile batı topraklarına giden ve Tongdian'ın alıntıladığı Xifan ji'yi yazan Sui denetçisi. 610'da Heshana'ya çağrıyı götürdü.
- Wei Lü Asya Hunlarına kaçan ve Dingling kralı olan Hu kökenli Han elçisi. Su Wu'yu sorguladı, Li Guangli'nin kurban edilmesini düzenledi ve MÖ 85'te Huyandi'nin şanyu yapılmasına yardım etti.
- Wei Qing Asya Hun savaşlarının Han generali, MÖ 129–119. 127'de Ordos'u Asya Hunlarından aldı, 124'te Sağ Erdemli Kral'ı ordugâhında bastı ve 119'da Gobi'nin kuzeyinde şanyuyla karşılaştı.
- Wen-wu Alp Kırgızların generali ve onların Tang'a gönderdiği üçüncü elçi. Temmuz 843'te 100 at ve on şahinle Chang'an'a ulaştı, efendisi için Gök Kağan unvanını istedi ve reddedildi.
- Woyanqudi Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 60–58. Onu hükümdarlık merkezinde kurulan bir entrika tahta çıkardı. Selefinin kadrosunu temizledi, Rizhu Kralı'nı Han'a kaptırdı ve doğu soyluları Huhanye'yi ona karşı tahta çıkarınca kendini öldürdü.
- Wuti Khan Datan'ın oğlu ve halefi, 429'dan 440'lara kadar Rouran kağanı. Kuzey Wei ile ilk evlilik ittifakını yaptı, sonra 436'da barışı bozdu.
- Wuwei Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, yaklaşık MÖ 114–105, Yizhixie'nin oğlu. Wudi'nin elçisini Kuzey Denizi'ne sürdürdü. Veliahtını Han'a göndermeyi reddetti ve heqin'i istemeyi sürdürdü.
- Xulihu Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 102–101, Wuwei'in küçük kardeşi. Wuyuan'ın kuzeyindeki Han kalelerini yıktı. Dingxiang'a, Yunzhong'a ve Hexi koridoruna akın etti. Yıl dolmadan öldü.
- Xulüquanqu Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 68–60. Kıtlık ve Cheshi'nin yitirilmesi arasında Han'dan bir heqin istedi. Öldüğünde kenara ittiği eş, sevgilisini şanyu yaptı. Oğlu Huhanye olarak geri döndü.
-
Yami Khan İşbara'nın oğlu ve Göktürk davasının hainı. Kağanını Sui'ye sattı, 603'te Çin birliklerini kutsal Ötüken'e soktu ve doğuyu imparatorun bağımlısı olarak yönetti. - Yang Zhong kısa 563'te Mukan'ın yanında Çin kolunu Qi topraklarına sokan Kuzey Zhou generali. Sonra imparatoruna Göktürklerle başa çıkmanın zor olmadığını söyledi.
- Yangsu Tegin kısa Altıncı yüzyıldan Göktürk prensi ve batı Göktürklerinin Niri Kağan'ının babası. Çin tarihleri onu, 587'den sonra Apa'nın halkının oğlunu kağan yükselttiği yerde anar.
- Yinan Khan Xueyantuo'nun Zhenzhu Bilge Kağanı, ö. 645. İlig'i sahada yendi, 628'de bir Tang beratıyla kağanlığı aldı ve Gobi'nin kuzeyindeki bozkırı on yedi yıl yönetti.
- Yinnai Tegin kısa Tang orduları İlig Kağan'a karşı yürürken 629'un on ikinci ayında Töles ve Yushe Şad ile birlikte Tang'a geçen Göktürk teginidir.
- Yintou Tegin kısa Göktürk tegini, Tulan Kağan'ın 599'da Sui sarayındaki elçisi. İmparator onu Tulan'ın davasını Yami'ye karşı savunması için görevlendirdi ve Yami'yi haklı buldu.
- Yiran Khan Bilge Kağan'ın oğlu ve halefi. 734 zehirlenmesinden sonra halk onu tahta çıkardı, birkaç ay içinde hastalıktan öldü. Yerine küçük kardeşi Tengri geçti.
- Yiwu Tudun Şad kısa 609'da bir Göktürk unvanı taşıyan Yiwu vahasının, yani sonraki Hami'nin beyi. Yanzhi Dağı'nda Sui imparatorunun yanına geldi ve ona Batı Bölgeleri'nde birkaç bin li toprak sundu.
- Yizhi Nishidu kısa Zhou Shu'nun Göktürklerin kökenine dair Suo hikâyesindeki, kurttan doğmuş ata. Rüzgârı ve yağmuru çağırdı, yaz ve kış tanrılarının kızlarıyla evlendi ve dört oğul babası oldu.
- Yizhi-lianji kısa 866'da Tang sarayına gelen Kırgız elçisi, Tang Huiyao'da anılan bir general. Adı, Türkçe ičräki rütbesinin bozulmuş biçimi olabilir ve bu onu Begre dikilitaşındaki adamın yanına koyar.
- Yizhixie Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, yaklaşık MÖ 126–114. Tahtı kardeşinin varisinden aldı ve Hexi koridorunu Wudi'nin ordularına yitirdi. Mobei'de birkaç yüz atlıyla Han çemberini yarıp çıktı.
- Yucheng Khan Wei Shu'nun hesabına göre 464'ten 485'e Rouran kağanı ve kendi saltanat dönemini ilan eden ilk kişi. 470'te Nü ırmağında yenildi, on yıl boyunca bir Wei evliliği istedi ve reddedildi.
- Yukuk Şad İlig Kağan'ın altında çölün kuzeyindeki Tiele boylarına komuta eden Göktürk prensi. Uygurlar 627 ayaklanmasında ordusunu bozdu, 630'da Gaochang'a kaçtı ve sonra Tang'a geçti.
- Yushe Şad 620'li yıllarda Tang'ın Ordos sınırında Göktürk boylarını elinde tutan Çula Kağan'ın oğlu. 626'da Wucheng'i kuşattı, 629'un sonunda Tang'a geçti.
- Yuwen Hu kısa 557'den 572'ye kadar Kuzey Zhou'nun naibi, Yuwen Tai'nin yeğeni. Üç imparator yapıp indirdi ve Mukan'ın istediği 564 Luoyang taarruzunu kaybetti.
- Yuwen Tai Batı Wei'nin başveziri ve komutanı, ö. 556. 545'te Bumin'e ilk elçiliği gönderdi ve 551'de ona Changle prensesini verdi.
- Zemarchos II. Justinos'un 569'da Maniah ile birlikte İstemi'nin Ektag'daki ordugâhına gönderdiği Bizanslı elçi. Evine bir Göktürk elçiliğiyle döndü ve bir Pers ordusundan kurtulmak için ipeği yem olarak kullandı.
- Zerkon Hun kralı Bleda'nın Mağribli soytarısı. Attila, Bleda'nın ölümünden sonra onu Aetius'a verdi. 449'da karısı için geri geldi ve Attila'nın ziyafetini Latince, Hunca ve Gotça sözlerle güldürdü.
- Zhang Qian MÖ ikinci yüzyılda Yuezhilere gönderilen Han elçisi, Asya Hunları tarafından on yıl alıkonuldu. Fergana'ya ve Baktria'ya ulaşıp onlar hakkında rapor veren ilk Çinli. Raporu Shiji 123'ün özüdür.
- Zhang Renyuan Sarı Irmak'ın ötesinde üç Teslim Kentini inşa eden ve Göktürk akıncılarına güney yolunu kapatan Tang görevlisi.
- Zhao Fan kısa Tang'ın İmparatorluk At Çiftliği Dairesi bakanı. 843'te Kırgız ülkesini teselli etmek ve elçilerini kabul etmekle görevlendirildi. Kırgızların ortak sefer önerisini imparatora ulaştırdı.
- Zhenzhu Tong İrkin kısa Tong Yabgu'nun 627'de Tang sarayına gönderdiği elçi. Kağanın evleneceği Tang prensesi için on bin perçinle süslü altın bir kemer ve beş bin at getirdi.
- Zhishi Sili Göktürk reisi ve İlig Kağan'ın sırdaşı, 626'da ve 630'da onun Tang'a elçisi. Kağanlığın düşmesinden sonra Tang'a general olarak hizmet etti ve bir Tang prensesiyle evlendi.
-
Zhizhi Chanyu Asya Hunlarının şanyusu, MÖ 56–36. Han'a boyun eğmeyi reddetti ve ilk Asya Hun imparatorluğunu Talas'a kadar batıya taşıdı. Orada emirsiz hareket eden bir Han birliği onu öldürdü. - Zhonghang Yue Bir prensesi Laoshang Şanyu'ya götürürken Asya Hunlarına geçen Han hadımı. Şanyuya insanları ve sürüleri yazıyla saymayı ve Han'a daha uzun levhalarla yanıt vermeyi öğretti.
- Zhu-wu Alp Sol 843'te 16 Mart günü Chang'an'a ulaşan Kırgız kağanının elçisi. Wuzong onu Bohai elçisinin üstüne yerleştirdi, elçilerin resmini yaptırdı ve kağanın hanedan kütüğüne yazılmasını emretti.
Görsel kaynakları
- Afrasiyab: Afrasiab on the throne of Iran, which he took after killing Nowzar. A page of the Shahnameh made for Shah Tahmasp at Tabriz, about 1525–30, painting attributed to Bashdan Qara. The Metropolitan Museum of Art, New York, 1970.301.16, gift of Arthur A. Houghton Jr., 1970; detail. Public domain.
- An Lushan: An Lushan in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Anagui: Anagui in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Anluochen: 554: Anluochen rises against the Northern Qi. The Rouran raid Sizhou, and the Qi emperor pursues them from Jinyang to the Huanggua hill. He takes more than 30,000 of their people. In the south the Western Wei take Jiangling and set Xiao Cha over a Liang dependent on them. Modern map. The roads are drawn. © Emre-E Yavuz 2026
- Are Kağan: Are Khan in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Ashina Funian: 679–681: In 679 the Göktürks of the Chanyu protectorate raise Nishufu as khan, and twenty-four prefectures rise with them. Pei Xingjian beats them at Black Mountain in 680, and Nishufu is killed by his own men. Funian, raised next at Xiazhou, surrenders to Pei Xingjian in 681 and is beheaded at Chang'an. The numbers follow the order of events. Modern map; the roads are drawn, not recorded. © Emre-E Yavuz 2026
- Attila: 453: At Attila's death the Hunnic Empire reaches from the Rhine to the Caspian Sea, and the Gepids and other peoples are subject to the Huns. Thin lines mark Attila's campaigns in Gaul in 451 and in Italy in 452. Modern map; the borders of the realm are approximate, and the site of the Catalaunian Fields is disputed. © Emre-E Yavuz 2026
- Bagatur (Modu Chanyu): Bagatur in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Bağa Kağan: 587–588: Ishbara dies, and Bagha succeeds him in the east. Bagha marches west and takes Apa alive; Niri leads Apa's following. In 588 Bagha falls and Tulan succeeds, while the west is at war with Persia. Modern map; the roads are drawn, and the divisions within the khaganate are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Bahram Chobin: 589: Bahram Chobin retakes Herat and crosses the Oxus to Paikent; Parmūdha and the treasure are sent to Ctesiphon. In the same year the Sui take the Chen and unite China. Modern map; the roads are drawn, and the divisions of the khaganate are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Bayanchur Khan: Bayanchur Khan in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Bilge Kağan: Bilge Khan in a modern drawing. © Emre-E Yavuz 2026
- Bumin Kağan: Bumin Khan in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Chounu Khan: 516: The Rouran khan Chounu marches west, defeats the Gaoche and takes and kills their king Mi'etu. The Ashina in the Altai are subject to the Rouran. Modern map; the road is drawn, the site of the battle is not recorded, and the borders in the steppe are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Dengizik: 466–469: Dengizich marches against Bassiana. Ernak stands in two proposed places, at the mouth of the Tisza and in the Dobruja. Emnetzur and Ultzindur hold towns on the Danube. Dengizich falls in 469, and his head is shown in Constantinople. Modern map. The place of his death is not recorded. © Emre-E Yavuz 2026
- Duman (Touman): c. 215 BC: The First Emperor of Qin sends Meng Tian north. He takes the Ordos inside the great bend of the Yellow River and makes the river the frontier. The Xiongnu chanyu Duman withdraws to the north; how far, the source does not say. The Donghu hold the east, the Yuezhi the land between Dunhuang and the Qilian mountains; another view places them in the Tian Shan. Modern map; the borders in the steppe are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- İmparatoriçe Yujiulü: Empress Yujiulü in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Huhanye Chanyu: Huhanye Chanyu in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- İlteriş Kağan: 682: After Funian's defeat Gudulu gathers the fugitives at Zongcai Mountain and Heisha, raids the Nine Oguz and makes himself Ilterish Khan. Ashide Yuanzhen goes over to him. In the tenth month the Göktürks raid Bingzhou, Lanzhou and Dingzhou. The numbers follow the order of events. Modern map; the roads are drawn, not recorded. © Emre-E Yavuz 2026
- Irbis Shegui Khan: Asia in 650: the Western Göktürk Khaganate under Irbis Shegui Khan reaches from the Tarbagatai to the Oxus, with Sogdia and Tokharistan as dependants. In the east the Tang rule the steppe through the protectorate of Yanran; the Kirghiz and the oasis states of the Tarim pay them tribute, and Anxi sits at Kucha. In the west the Caliphate has taken Iraq and western Iran, and Yazdegerd III holds only Khorasan and Sistan. Modern map; the edges of the khaganate and the protectorates are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- İşbara Kağan: 582–583: In 582 the Göktürks under Ishbara cross the Long Wall and plunder the Sui frontier from Wuwei to Yan'an. In 583 Ishbara marches from Ötüken to Baidao, is defeated and withdraws, and Apa flees west to Tardush. Modern map; the roads of the raids are drawn. © Emre-E Yavuz 2026
- Issık Kağan: Issik Khan in a modern drawing. © Emre-E Yavuz 2026
- İstemi: Istemi in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Kutlug Bilge Kül Khan: Kutlug Bilge Kül Khan in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Laoshang Chanyu: Laoshang Chanyu in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026
- Mukan Kağan: Around 560 Istemi advances through Chach into Sogdiana and destroys the Hephthalites in the battle of Bukhara, while Khosrow I takes their lands south of the Oxus as far as Balkh. The Oxus becomes the frontier between the Göktürks and Persia. Modern map; Istemi's route is drawn. © Emre-E Yavuz 2026
- Nishufu Khan: 679–681: In 679 the Göktürks of the Chanyu protectorate raise Nishufu as khan, and twenty-four prefectures rise with them. Pei Xingjian beats them at Black Mountain in 680, and Nishufu is killed by his own men. Funian, raised next at Xiazhou, surrenders to Pei Xingjian in 681 and is beheaded at Chang'an. The numbers follow the order of events. Modern map; the roads are drawn, not recorded. © Emre-E Yavuz 2026
- Pei Xingjian: 679–681: In 679 the Göktürks of the Chanyu protectorate raise Nishufu as khan, and twenty-four prefectures rise with them. Pei Xingjian beats them at Black Mountain in 680, and Nishufu is killed by his own men. Funian, raised next at Xiazhou, surrenders to Pei Xingjian in 681 and is beheaded at Chang'an. The numbers follow the order of events. Modern map; the roads are drawn, not recorded. © Emre-E Yavuz 2026
- Princess Linhe: Modern copy of the painting above the gate of her tomb: a monster mask between two winged figures. Hebei Museum. Copy: Hebei Museum. Photograph: Gary Todd, 2014, CC0.
- Shelun Khan: c. 402: Shelun leads the Rouran, whose land reaches from Karashahr to Goguryeo, and raids the frontier of the Northern Wei. In the south the Wei, the Later Qin, the Liang states, the Yan states and the Eastern Jin divide China. Modern map; the borders in the steppe and some borders in China are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Tanshihuai: c. 155: Under Tanshihuai the Xianbei hold the old land of the Xiongnu in the Mongolian steppe. The Southern Xiongnu live inside the Han frontier, and the Han govern the oases of the west through the protectorate of the Western Regions. An alternative placement puts Northern Xiongnu north-west of Kangju. Modern map; the borders in the steppe are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Tarduş: The Göktürk realm in 584, when the civil war broke out: Tardush in the west, Töremen Apa in the middle and Ishbara in the east, beside the Sui, the Chen, Sasanian Persia and the Eastern Roman Empire. Between the steppe and China stand the wall of the Northern Qi (556) and a frontier zone held by neither side. Modern map; the zones are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Taspar Kağan: The Göktürk Khaganate in 581, the year of Taspar's death, still undivided from the Black Sea to the Khitan, with the court at Ötüken; beside it the Sui, whose rule began that year, the Chen, Sasanian Persia and the Eastern Roman Empire. Between the steppe and China stand the wall of the Northern Qi (556) and a frontier zone held by neither side. Modern map; the frontiers are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Tong Yabgu: 627: In the west Tong Yabgu's army breaks through Derbent, and before Tiflis Jebu Xak'an meets the emperor Heraclius. In the east the Tiele rise against Ilig Khan, and a great snow kills the herds of his people. Modern map; the borders in the steppe are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Tonyukuk: The upper part of the south face of the first Tonyukuk stone in the Nalaikh valley, photographed in June 1909. Photograph: G. J. Ramstedt and Sakari Pälsi, 1909, Finnish Heritage Agency, CC BY 4.0.
- Töremen Apa: The Göktürk realm in 584, when the civil war broke out: Tardush in the west, Töremen Apa in the middle and Ishbara in the east, beside the Sui, the Chen, Sasanian Persia and the Eastern Roman Empire. Between the steppe and China stand the wall of the Northern Qi (556) and a frontier zone held by neither side. Modern map; the zones are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Tulan Kağan: 587–588: Ishbara dies, and Bagha succeeds him in the east. Bagha marches west and takes Apa alive; Niri leads Apa's following. In 588 Bagha falls and Tulan succeeds, while the west is at war with Persia. Modern map; the roads are drawn, and the divisions within the khaganate are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Yami Khan: 597–599: Yami, who has married a Sui princess, is attacked below the Long Wall in 599 by Tulan and Tardush. He flees to the Sui court at Chang'an and is made Qimin Khan, and the Sui give his people pastures in the Ordos. Modern map; the roads are drawn, and the divisions within the khaganate are approximate. © Emre-E Yavuz 2026
- Zhizhi Chanyu: Zhizhi Chanyu in a modern portrait. © Emre-E Yavuz 2026