Çelçal

Çelçal bir Hun’du ve Doğu Roma İmparatorluğu’nun hizmetindeydi. Priscus onu “soyca bir Hun” diye anar ve rütbesini verir. Aspar’dan sonra gelirdi ve Aspar’ın komutasındaki birliklere önderlik eden subayların başındaydı.^[1] Aspar uzun yıllar doğu sarayının neredeyse her şeye gücü yeten efendisiydi.^[2] Çelçal Hun adını korumuştu ve anlaşıldığı kadarıyla henüz vaftiz edilmemişti. Yüksek rütbesi, Roma ordusunda uzun süre hizmet ettiğini gösterir. Attila zamanında Romalılara kaçan ya da 455’ten sonra onlara katılan Hunlardan biri olabilir.^[3]

Gotların kuşatılması

467 dolaylarında Roma komutanları Anagastes, Basiliscus ve Ostryes bir Got topluluğunu kuşattı. Onları dik ve çukur bir yere kapatmışlardı.^[1]^[3] Priscus’un İskit dediği kuşatılmışlar yiyecek sıkıntısı çekiyordu. Yaşayacakları toprak verilirse teslim olmayı ve her emre uymayı önerdiler.^[1] Romalılar isteği imparatora ileteceklerini söyledi. Barbarlar açlığın beklemelerine izin vermeyeceğini yanıtladı.^[1] Roma komutanları bunun üzerine, imparator karar verene kadar onları besleyeceklerine söz verdi, ama bir koşulla. Roma ordusunun kaç birliği varsa o kadar birliğe ayrılacaklardı. Böylece her Roma subayı bir birliğe bakabilecekti. Barbarlar istenileni yaptı.^[1]

Konuşma

Çelçal, kendi adamlarına ayrılan barbar birliğine gitti. Orada başka hiçbir halktan olmadığı kadar çok Got vardı. İleri gelenlerini topladı ve konuştu.^[1] İmparator onlara toprak verecekti, dedi, ama bu yalnızca Hunlara yarayacaktı. Hunlar toprağı sürmeyi ihmal ediyordu. Kurtlar gibi Gotların mallarına saldırıyorlardı. Gotlar köle gibi tutuluyor ve Hunları beslemek için çalışmaya zorlanıyordu.^[1] İki halk arasında hiçbir zaman bir antlaşma yapılmamıştı. Gotların atalarını Hunlarla ittifaktan kaçınmaya yeminle bağlamıştı. Gotlar bu yüzden hem mallarını yitiriyor hem de atalarının yeminlerini bozuyordu.^[1] Kendisi soyca bir Hun’du ve bununla çok gurur duyuyordu. Bunu onlara adalet duygusuyla söylüyordu, ne yapılması gerektiğini görebilsinler diye.^[1]

Katliam

Gotlar sarsıldı. Çelçal’ın onlara iyi niyetle konuştuğuna inandılar. Aralarına karışmış olan Hunları öldürdüler.^[4] Ardından, bir işaret verilmiş gibi, iki halk arasında büyük bir savaş patlak verdi.^[5] Aspar bunu duyunca öteki komutanlarla birlikte adamlarını dizdi. Karşılarına çıkan her barbarı öldürdüler.^[5] Barbarlar hileyi anladı. Toparlanıp Romalılarla savaştı. Aspar’ın komutasındaki adamlar kendilerine ayrılan barbar birliğinin tamamını kılıçtan geçirdi. Öteki komutanlar kanlı bir çarpışma yaşadı, çünkü barbarlar yiğitçe savaştı. Hayatta kalanlar Roma hatlarını yarıp kaçtı.^[5] Bu pasajdaki Aspar’ın Anagastes olduğu ileri sürülmüştür.^[6]

Başka bir açıklama Çelçal’ı Anagastes’in komutası altına yerleştirir. Bu durumda hile, iki adamın umduğu gibi sonuç vermedi. Gotlar kısa sürede çekişmelerinin yalnızca düşmana yaradığını gördü. Hun yoldaşlarıyla anlaşıp birlikte imparatorluk kuvvetlerine döndü.^[7] Priscus, bu aldatmacayı tek bir eleştiri sözü etmeden aktarır.^[8]

Tarih

Priscus yıl vermez.^[1] Parçalarının neşri olayı 467 dolaylarına tarihler. Gerekçe, Basiliscus’un 468’deki Vandal savaşına komuta etmesidir.^[9] Bir tarih 467’dir, o sırada Basiliscus hâlâ Trakya’da ordu komutanıydı.^[3] Bir başka tarih Dengizik’in 469’daki ölümü sırası ya da biraz öncesidir.^[10]

Konuşma bir kanıt olarak

Kuşatma, Çelçal’ın kayıtlardaki tek görünüşüdür.^[11] Antik kaynaklar Hunların tarım bilgisi olduğunu oybirliğiyle yadsır. Bir Hun olan Çelçal bu tanıklardan biridir. Hunların tarımı küçümsediğini söylemiştir.^[12] Bazı araştırmacılar konuşmasını Attila dönemine bağlar ve Hunların boyun eğdirdiği halklardan zorla yiyecek aldığının tek doğrudan kanıtı sayar.^[13] Aynı araştırmacılar onu, Hunların yağmacı olduğu ve Avrupa’ya hiçbir şey vermediği hükmü için bir kez daha aktarır.^[14]

Adı

Adın kökeni bilinmiyor. Chalazar adıyla, bir Ogur boyu olan Chelch ile ve yük hayvanı ya da yarış atı anlamına gelen sözcüklerle karşılaştırmalar önerilmiştir. Bazı araştırmacılar bunların ses benzerliği oyununa yaklaştığını uyarır.^[15] Aynı araştırmacılar Çelçal’ı, doğu Roma ordusundaki Hunların taşıdığı kökeni bilinmeyen adlar arasında sayar.^[16]

Notlar

^ a b c d e f g h i j Priscus; Müller 1851, fr. 39, p. 108
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 166
^ a b c Maenchen-Helfen 1973, p. 168
^ Priscus; Müller 1851, fr. 39, p. 108–109
^ a b c Priscus; Müller 1851, fr. 39, p. 109
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 167
^ Thompson 1948, p. 157–158
^ Thompson 1948, p. 189
^ Müller 1851, p. 108
^ Thompson 1948, p. 157
^ Thompson 1948, p. 165
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 174
^ Thompson 1948, p. 165, 204
^ Thompson 1948, p. 215
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 417
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 442

Kaynaklar

Priscus

Literatür

Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)