Dengizik

Dengizik, Attila’nın oğlu ve Roma’ya karşı Hunları yöneten hanedanının sonuncusuydu.^[1] Jordanes ona Hunların kralı der.^[2]

Bassiana

Nedao’dan sonra Ostrogotlar Pannonia’yı elinde tutuyordu. Orada Sadagisleri vurdular. Jordanes’e göre bunun üzerine Hunların kralı, Attila’nın oğlu Dintzic, hâlâ egemenliği altında kalan az sayıdaki halkı topladı. Bunlar Ultzinzurlar, Angisciriler, Bittugurlar ve Bardorlardı. Dintzic, Pannonia kenti Bassiana’yı kuşattı ve topraklarını yağmaladı.^[3] Gotlar ona karşı döndü ve Hunları sınırlarından öyle şerefsizce kovdu ki Jordanes’e göre geride kalanlar o günden beri Gotların silahlarından korkar.^[4] Savaş 463 ile 466 arasındaki yıllara aittir.^[5]

Leo’ya elçilik

466 dolaylarında Attila’nın oğulları imparator Leo’ya bir elçilik gönderdi. Barış istediler, bir de eskiden âdet olduğu gibi Tuna kıyısında bir pazar.^[6] Leo reddetti, çünkü Hunlar Romalılara ticaret hakkı verilemeyecek kadar çok zarar vermişti.^[6]^[7] Elçiler döndüğünde kardeşler anlaşamadı. Dengizik Romalılarla savaş istiyordu. Kardeşi Ernak buna karşı çıktı, çünkü kendi yurdundaki savaşlar onu meşgul ediyordu.^[6] Bir tarihleme elçiliği 468 ya da 469’a koyar.^[8] Bir başkası ise 467’ye tarihler ve Dengizik ile Ernak’ın Leo’ya birlikte başvurduğunu söyler.^[9]

Son savaş

Dengizik savaşa tek başına gitti. Tuna kıyısında mevzi aldı. Arnegisclus’un oğlu Anagastes, Trakya’daki nehir sınırının komutanıydı. Dengizik’e neden savaş istediğini sormak için haber yolladı, Dengizik ise elçileri hor görerek geri gönderdi. İmparatora elçiler yolladı ve kendisine ve halkına toprak ile para verilmezse savaş açacağını bildirdi. Leo, kendi egemenliğini kabul ederlerse onlar için her şeyi yapacağını söyledi.^[10] Toprak ve para talebi, imparatorluğa kabul edilme isteği olabilir. Leo’nun yumuşak cevabı bu isteği kabul eder. Dengizik’in Anagastes’in elçilerini hor görmesi olmasaydı önemli bir Hun grubunun yerleştirilmesi gerçekleşecekti. Önce Pannonia’yı geri almak için boşuna bir girişimde bulunmuştu.^[11] Tuna’yı geçmek için yaptığı son büyük girişim 468’de gelmişti.^[12]

469’da Anagastes onu yendi ve öldürdü.^[13] Marcellinus Comes, Hunların kralı, Attila’nın oğlu Dinzic’in başının Konstantinopolis’e getirildiğini kaydeder. Paskalya Vakayinamesi ise başın Orta Cadde’den geçit töreniyle taşındığını ve Tahta Sirk’e bir direğe dikildiğini ekler. Vakayinameye göre bütün kent onu görmeye çıktı.^[13]^[14] Ölümü Hun gücünün sonuna işaret eder.^[12] Tuna’nın güneyinde kalan Hunlar kimliklerini yitirdi ya da Bulgar akıncılara katıldı.^[13]

466–469 yılları haritası: Nedao'dan sonra aşağı Tuna'daki Hunlar, Dengizik'in Bassiana üzerine yürüyüşü, Tisa ağzında ve Dobruca'da önerilen iki yerde İrnek, Tuna kıyısında Emnetzur ve Ultzindur, Dengizik'in 469'daki ölümü — 466–469: Dengizik Bassiana üzerine yürür. İrnek önerilen iki yerde gösterilir, Tisa'nın ağzında ve Dobruca'da. Emnetzur ve Ultzindur Tuna kıyısındaki kasabaları tutar. Dengizik 469'da düşer ve başı Konstantinopolis'te gösterilir. Modern harita. Öldüğü yer kaydedilmemiştir.

*taŋïz-ïqEski Türkçe
ΔεγγιζίχYunancaPriscus
DintzicLatinceJordanes
DinzirichusLatince

Priscus’un Attila’nın yanında duyduğu ad olan Dengizik, özgün biçimdir. Jordanes’in Dintzic’i bir Cermen telaffuzunu yansıtır.^[15] Bazıları adı, Türkçe taŋïz-ïq sözcüğünün, yani küçük gölün düzenli bir yazıya geçirilişi sayar.^[16] Ad ayrıca Türkçe deniz sözcüğünden türetilir.^[17]

Notlar

^ Maenchen-Helfen 1973, p. 165–168
^ Jordanes; Mierow 1915, § 272, p. 129
^ Jordanes; Mierow 1915, § 272, p. 129–130
^ Jordanes; Mierow 1915, § 273, p. 130
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 164
^ a b c Priscus; Müller 1851, fr. 36, p. 107
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 165–166
^ Thompson 1948, p. 156
^ Sinor 1990, p. 198
^ Priscus; Müller 1851, fr. 38, p. 108
^ Sinor 1990, p. 199
^ a b Yavuz 2025, p. 104
^ a b c Maenchen-Helfen 1973, p. 168
^ Thompson 1948, p. 157
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 407
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 405
^ Golden 1992, p. 92

Kaynaklar

Priscus
Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)