Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Panium’lu Priscus, doğu Roma imparatorluğunun ve komşularının tarihini Yunanca yazdı. Tarih 430’lardan 470’lere uzanır.[1][2] 449’da bir imparatorluk elçiliğiyle Tuna’nın ötesindeki Attila’nın merkezine gitti. O yolculuğa dair anlatısı, Hun merkezini orada bulunmuş bir adamın kaleminden anlatan tek betimlemedir.[3] Tarih yitirilmiştir. Elde kalan, onuncu yüzyılda yapılmış bir seçmeler dizisi ile sonraki yazarların kopyaladığı pasajlardır. Bunların başında Jordanes gelir.[4]

Yazar

Priscus, Trakya’da Marmara Denizi kıyısında, Heraclea’ya pek uzak olmayan Panium kentindendi. Sonraki yazarlar ona retor ve sofist der.[5] Hakkında bilinenler kendi parçalarından gelir.[5] Yüksek bir memur olan Maximinus’un dostuydu. Maximinus’un isteği üzerine onunla birlikte Attila’ya gitti.[6] Roma’da, büyük olasılıkla 450’de, elçilikle gelmiş genç bir Frank prensi gördü.[7] 452’de Maximinus’la birlikte Arabistan’a ve Mısır’daki Thebaid’e gitti. Sonra imparator Marcianus döneminde saray hizmetleri başı Euphemius’un yardımcısı oldu.[5][8]

Eser

Tarih, 430’larla, Rua’nın Konstantinopolis’le son ilişkileri ve Attila ile Bleda’nın tahta çıkışıyla başlamış görünür.[9][10] Leon’un hükümdarlığına kadar uzanıyordu ve 476’dan kısa süre sonra yayımlandı.[2] Eser aynı zamanda bir Got tarihi olarak da dolaştı. İlk kısmı Gotları, İskitleri ve Hunları ele alıyordu.[11] Bir anlatıma göre sekiz kitaptır.[12]

Parçaların çoğu, onuncu yüzyılda imparator VII. Konstantinos için yapılan seçmeler derlemelerinde, özellikle elçilikler üzerine seçmelerde korundu.[13][14] Elçilikler seçmelerinin bütün yazmaları, 1671’de Escorial’de yanan tek bir nüshaya dayanır.[15] Başka pasajlar Suda’da, Evagrius’ta ve Antakyalı Yuhanna’da günümüze ulaşmıştır. Yuhanna onu kelimesi kelimesine kopyaladı.[4] Jordanes, Cassiodorus’un yitik Got tarihi aracılığıyla Mars’ın kılıcını, Attila’nın konutunun betimini, ölümünü ve cenaze törenini korur.[2][13]

Hunlara dair parçalar

İlk parça Hunların kralı Rua ile başlar. Rua, Tuna üzerinde Romalıların tarafına geçmiş olan Amilzuri, Itimari, Tounsoures, Boisci ve başka halkların geri verilmesini istedi. Rua öldü ve krallık Attila’ya geçti. Attila ile kardeşi Bleda, Margus kentinin dışında Roma elçileriyle atlı olarak buluştu ve Margus antlaşmasını yaptı.[16] Sonraki parçalar bir sınır pazarındaki saldırıyı, kentine ihanet eden Margus piskoposunu, Viminacium’un alınışını ve Ratiaria üzerine yürüyüşü anlatır.[17] Bir başkası, Chersonese’de yaşanan bir Roma yenilgisinden sonra Anatolius barışının şartlarını verir. Aynı parça, küçük Asemus kasabasının Attila’ya nasıl direndiğini de anlatır.[18]

En uzun parça, Maximinus’un elçiliğinin anlatısıdır. Attila’yı öldürme komplosunu, Tuna’yı aşan yolculuğu, Attila’nın çadırındaki kabulü ve Akatzirlerle savaşı anlatır. Hunların arasında yeni bir hayat kurmuş bir Yunanlı olan Onegesius’un ahşap konutunu ve taş hamamını betimler. Kraliçe Kreka’yı evinde ve Attila’yı kapısının önünde yargı yaparken gösterir. Ayrıca iki adamın Attila’nın zaferlerini söylediği ziyafeti anlatır.[19]

Sonraki parçalar Attila’nın suikastçı olacak adamın kesesini alıp Konstantinopolis’e nasıl gönderdiğini anlatır. Anatolius ile Nomus’un onunla son barışı nasıl yaptığını anlatır. Onun, Honoria’nın kendisine gönderdiği yüzükle onu eş olarak nasıl istediğini de anlatır.[20] Attila’nın ölümünden sonra Priscus, oğullarının imparator Leon’a gönderdiği elçiliği ve aralarındaki anlaşmazlığı kaydeder. Dengizik’in toprak talebini kaydeder. Gotları aralarındaki Hunlara karşı çeviren Hun subayı Chelchal’in konuşmasını da kaydeder.[21] Ayrıca 463 dolaylarında batıya gelen Saragurlar, Ogurlar ve Onogurları kaydeder. Persler’in Kidarit Hunlarıyla savaşlarını da kaydeder.[22]

Attila’nın ölümü ve cenaze töreni yalnızca Jordanes yoluyla bilinir. Jordanes kaynağı olarak Priscus’u anar. Seçmeler bunlardan hiçbir şey korumaz.[23][24] Attila’nın görünüşünün betimi Jordanes’e aittir ve Priscus’tan alınmıştır.[25]

Güvenilirlik

Priscus anlatıcılıkta ustadır. Parçaları olmasaydı beşinci yüzyıl Hun tarihi yitmiş olurdu. Öteki yazarlar ayrı ayrı olgular verir. Tarih verense yalnızca odur.[3] Antlaşmalar için büyük olasılıkla resmî kayıtlardan yararlandı. Geri kalanın çoğu için insanların kendisine anlattıklarına dayandı. Hrisafios ile Edeko arasındaki görüşmelerin anlatısı, tercüman Bigilas’tan gelir.[26] Elçilik sırasında günü gününe not tuttu.[3] Kilise tarihçisi Evagrius onun doğruluğunu övdü.[2]

Zayıf yanları da açıktır. Günümüze ulaşan parçalar neredeyse hiç tarih vermez. Makam ve yer adları belirsizdir. Askerî tarihçi değildi.[3] Bilgisi olmadığı yerde Herodotos’tan ya da Thukydides’ten alıntı yaptı, Naissus kuşatmasında ve Saragurların göçünde olduğu gibi.[27] “Kraliyet İskitleri” Herodotos’tan ödünç alınmıştır.[28][27] Attila’nın yönettiği bütün göçebeler için “İskit”, Hunların kendileri için ise “Hun” der.[29]

Konstantinopolis’in yönetici sınıfından biri olarak yazdı. II. Theodosius hükümetinin ve hadım Hrisafios’un kötü ünü hemen hemen tümüyle ondan gelir. Hunlar arasındaki hayatı öven Yunanlıya verdiği cevap, mevcut düzeni savunur.[30] Olgularına, yargılarından daha çok güvenilmelidir.[31]

Neşirler

Karl Müller, Yunanca parçaları Fragmenta Historicorum Graecorum’un dördüncü cildinde Latince çeviriyle neşretti. R. C. Blockley’nin sonraki neşri parçaları farklı numaralandırır.[32] J. B. Bury elçilik anlatısının serbest bir İngilizce çevirisini verdi.[33]

Notlar

  1. ^ Müller 1851, p. 69–70
  2. ^ a b c d Thompson 1948, p. 13
  3. ^ a b c d Thompson 1948, p. 12
  4. ^ a b Thompson 1948, p. 13–14
  5. ^ a b c Müller 1851, p. 69
  6. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 78
  7. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 16, p. 99
  8. ^ Thompson 1948, p. 189
  9. ^ Müller 1851, p. 70
  10. ^ Thompson 1948, p. 63
  11. ^ Müller 1851, p. 69, 71
  12. ^ Mierow 1915, p. 31
  13. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 17
  14. ^ Bury 1923, p. 279
  15. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 382
  16. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 1, p. 71–72
  17. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 2–3, p. 72–73
  18. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 5, p. 74–75
  19. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 77–95
  20. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 12, 14–16, p. 96–99
  21. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 36, 38–39, p. 107–109
  22. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 30–33, 41, p. 104–106, 109
  23. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 254, p. 123
  24. ^ Bury 1923, p. 296
  25. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 182, p. 102
  26. ^ Thompson 1948, p. 11
  27. ^ a b Thompson 1948, p. 10
  28. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 6–7
  29. ^ Thompson 1948, p. 10–11
  30. ^ Thompson 1948, p. 184–191
  31. ^ Thompson 1948, p. 184
  32. ^ Müller 1851
  33. ^ Bury 1923, p. 279–288

Kaynaklar

  • Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)

Bunu kullananlar

Jordanes

Bu kaynağa dayanan maddeler 75

Aetius · Akatziri · Amilzuri · Anagastes · Attila · Attila's Balkan wars · Basich · Battle of the Catalaunian Plains · Bigilas · Bleda · Boisci · Captives and the Unfree · Chelchal · Chrysaphius · Death of Attila · Dengizich · Diplomacy of the Steppe Empires · Edeco · Ellac · Embassy of Maximinus to Attila · Envoys and Embassies · Ernak · Gaiseric · History of the Turkic peoples · Honoria · Hunnic Empire · Hunnic invasion of 395 · Hunnic invasion of Gaul, 451 · Hunnic invasion of Italy, 452 · Huns · Ildico · Itimari · Jordanes · Kamos · Kidarites · Kreka · Kumys · Kursich · Logades · Marcian · Margus · Maximinus · Millet · Millet Beer · Mundzuc · Naissus · Oghur Turkic · Ogurs · Onegesius · Onogurs · Orestes · Peace of Anatolius · Rua · Sabirs · Saragurs · Scottas · Seating at the Feast · Siege of Naissus · Sorosgi · Steppe Diet · Sword of Mars · The Hunnic language · The Huns and the Xiongnu · The origin of the Avars · Theodosius II · Tounsoures · Treaty of Margus · Turkic Tribes in Europe · Valamir · Valentinian III · Vandals · Viminacium · Wagons of the Steppe Peoples · Western Roman Empire · Zercon

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler65

Kişiler
Aetius · Anagastes · Attila · Basich · Bigilas · Bleda · Chelchal · Chrysaphius · Edeco · Ellac · Ernak · Gaiseric · Honoria · Ildico · Kreka · Kursich · Marcian · Maximinus · Mundzuc · Onegesius · Orestes · Rua · Scottas · Valamir · Valentinian III · Zercon
Devletler
Hunnic Empire · Western Roman Empire
Savaşlar
Hunnic invasion of 395 · Hunnic invasion of Gaul, 451 · Hunnic invasion of Italy, 452
Muharebeler ve olaylar
Battle of the Catalaunian Plains · Death of Attila · Embassy of Maximinus to Attila · Peace of Anatolius · Siege of Naissus · Treaty of Margus
Yerler
Aquileia · Margus · Naissus · Viminacium
Halklar
Akatziri · Amilzuri · Boisci · Huns · Itimari · Kidarites · Saragurs · Sorosgi · Tounsoures · Vandals
Kurumlar ve Unvanlar
Logades · Wagons of the Steppe Peoples
Dinler
Riding Round the Dead · Strava · Sword of Mars · Turkic Mythology
Diller
The Hunnic language
Yeme içme
Kamos · Millet · Steppe Diet
Gelenekler ve eğlenceler
Seating at the Feast
Kaynaklar
Jordanes
Tartışmalar
The Huns and the Xiongnu · The origin of the Avars

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Priscus.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/priscus/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026