Pliska

Pliska, Tuna Bulgarlarının kuzeydoğu Balkanlarda kurduğu Bulgar devletinin ilk başkentiydi. Devlet 681’de bir antlaşmayla tanındı ve başkent bugünkü Aboba yakınındaki Pliska’da kuruldu.^[1] Devletin ikinci başkenti Preslav’dı.^[2]

Hanların sarayı

811’de Bizans imparatoru I. Nikephoros, Pliska’yı katliam ve yağmayla aldı. Bulgar hanı Krum sonra onu dağlarda sıkıştırıp öldürdü. Krum 808 ve 809’da zaferler kazanmıştı, Nikephoros da 809’da Pliska’ya akın etmişti.^[3]

Krum döneminde (803–814) birkaç Bizans askerî komutanı Pliska’daki sarayında hizmet etti. Omurtag (814–831) ve Malamir (831–836) dönemlerinde saray yine bu tür komutanları çalıştırdı.^[4] Pliska saraylarının hamamları vardı. Bazı araştırmacılar hamamları yalnız hükümdara ait, hanların savaşçılarından esirgediği bir ayrıcalık sayar.^[5]

Kazılar

Pliska’daki ilk kazılar 1899’da başladı. Girişimi Karel Škorpil yaptı, İstanbul’daki Rus Arkeoloji Enstitüsü de müdürü Feodor Uspenski ile ona katıldı.^[6]

Taşlardaki işaretler

Runik harflere benzeyen işaretler kalenin ve sarayların taş bloklarında, tuğlalarda ve kil kaplarda durur. Büyük çoğunluğu dokuzuncu yüzyıla, en çok da Omurtag’ın saltanatına aittir.^[2] Uygulama din değiştirmeden sonra da sürdü. Pliska’da işaretler büyük kilisenin duvarlarına ve doğu kapısından ona giden yola oyulmuştur.^[7] Pliska’da ve ilk Bulgar devletinin öbür yerlerinde bin işaretten fazlası sayılmıştır.^[8] Hepsi birlikte Proto-Bulgar işaret topluluğunu oluşturur.

Pliska’dan gelen yedi kollu bronz bir rozetin ortasında bir işaret, her kolunda iki işaret bulunur. Atlı birliklerin rozeti, güneşin, ayın ve beş gezegenin bir tılsımı, kutsal bir takvim ve Grek ünlülerle yazılmış bir mühür sayılmıştır.^[9]

Pliska işaretleri okunamamıştır. Birkaç araştırmacı onları Eski Türk runik yazısı sayar, bazıları da Pliska metinlerini Asya kökenli işaretler taşıyan Grek yazısı sayar.^[10] Murfatlar ve Pliska’nın runik alfabesi ayrıca kendi başına bir alfabe diye de sınıflandırılmıştır.^[11]

Notlar

^ Golden 1992, p. 247
^ a b Dončeva-Petkova 2000, p. 175–176
^ Golden 1992, p. 249
^ Stepanov 2010, p. 23
^ Stepanov 2010, p. 41
^ Dončeva-Petkova 2000, p. 175
^ Dončeva-Petkova 2000, p. 176
^ Dončeva-Petkova 2000, p. 177
^ Dončeva-Petkova 2000, p. 178–179
^ Dončeva-Petkova 2000, p. 178
^ Tryjarski 1993, p. 47

Literatür

Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Tsvetelin Stepanov, The Bulgars and the Steppe Empire in the Early Middle Ages: The Problem of the Others (2010)
Lüdmila Dončeva-Petkova, Orta Çağ Bulgaristanı'ndan Runik İşaretler ve Birleşmeler (2000)
Edward Tryjarski (Turkish translation: Emine Gürsoy-Naskali), Asya ve Avrupa’daki Runik Yazıların Anonimliği, Farklılığı ve Yayılımı (1993)