Eski Büyük Bulgaristan

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Göktürkler batıya ulaşmadan önce Kuban’da ve doğu Pontus bozkırında bir Bulgar boy birliği oluşmuştu. Yedinci yüzyılın başlarında bu birliğin bazı Oğur boyları Avar egemenliğinden rahatsızdı. Bir Yunan kaynağı bunlara Onogundur-Bulgarlar der.^[1] Önderleri Kubrat, Organas’ın yeğeniydi. Kubrat’a Hunların başı diyen Nikiu’lu Yuhanna’ya göre Kubrat çocukken Konstantinopolis’te vaftiz edildi ve imparatorluk sarayında büyüdü. Vaftiz yaklaşık 619’a yerleştirilir. Bu vaftiz onu, Pers-Avar ittifakıyla karşı karşıya kalan imparator Herakleios’a bağladı.^[2] Yaklaşık 635’te yetişkin Kubrat isyan etti ve Avar egemenliğini üzerinden attı. Yunan kaynaklarının Eski Büyük Bulgaristan dediği bağımsız devleti Bizans’la ittifaka girdi.^[3] Kubrat 660’larda öldü, bazıları ise ölümünü 642’ye yerleştirir. Beş oğluna, güçleri gelişsin diye konutlarını asla birbirinden ayırmamalarını söylemişti.^[4] Birlik gevşek tutulmuştu. Batbayan ile Kotrag Pontus bozkırında kaldı, genişleyen Hazar devleti onları kendine kattı. Dördüncü kardeş Pannonia’ya gitti. Beşincisi Ravenna yakınlarına Romalıların tebaası olarak yerleşti. Asparuh yanındakileri Tuna’ya götürdü.^[5]

Bir yoruma göre bu birlik daha uzun bir soyun parçasıdır. Bulgarlar Kutrigurların bir koluydu. Yedinci yüzyılın ikinci yarısında Kafkasya’nın kuzeybatısında güçlü bir birlik kurdular.^[6] Birlik Hazar baskısı altında kısa sürede ikiye bölündü. Bir kısmı Hazar egemenliğine girdi ve Volga Bulgarları oldu. Öteki kısım Asparuh’un önderliğinde Besarabya’ya, oradan Tuna’ya geçti ve Tuna Bulgarları oldu.^[6] Aynı yoruma göre Hazar devleti, Kuzey Kafkasya’yı elinde tutmuş olan Onogur-Bulgar devletinin yıkıntıları üzerine kurulmuştu.^[7]

Hükümdarlar

Kubrat—

Notlar

^ Golden 1992, p. 244
^ Golden 1992, p. 244–245
^ a b c Golden 1992, p. 245
^ Nikephoros; Golden 1992, p. 245
^ Nikephoros; Golden 1992, p. 245–246
^ a b Ögel 1984, p. 239–240
^ Ögel 1984, p. 229, 234

Kaynaklar

Nikephoros

Literatür

Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Bahaeddin Ögel, İslâmiyetten Önce Türk Kültür Tarihi. Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre (1984)