Göktürklerin Çöküşü

Birinci Kağanlık, 584'ten yaklaşık 603'e süren bir iç savaşta parçalandı ve 630'da Tang onun doğudaki kağanını esir aldı. Sonraki elli iki yıl boyunca doğu bozkırının kendi kağanı olmadı. Tang sarayı teslim olan boyların nerede yaşayacağını tartıştı, onları kendi beyleri aracılığıyla yönetti ve sınırı bir kuşak boyunca sakin tuttu. Bu yol, iç savaştan 679–681 ayaklanmalarına kadar bu çöküşü altı adımda izler.

Map of Asia in 584 during the Göktürk civil war: the zones of Tardush in the west, Töremen Apa in the middle and Ishbara in the east, the Tarim oasis states and the Hephthalite principalities as tributaries, beside the Eastern Roman Empire, Sasanian Persia, the Sui, the Chen, the Tuyuhun and Goguryeo, and between the steppe and China the wall of the Northern Qi and a hatched frontier zone — 584'te, iç savaş başladığında Göktürk ülkesi: batıda Tarduş, ortada Töremen Apa, doğuda İşbara, yanlarında Sui, Chen, Sasani İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu. Bozkır ile Çin arasında Kuzey Qi suru (556) ve iki tarafa da ait olmayan bir sınır bölgesi yer alır. Modern harita, bölgeler yaklaşıktır.

1/6

Göktürk İç Savaşı

584–603

Bumin'in kurduğu kağanlığın nasıl ikiye bölündüğü.

Taspar Kağan'ın yerine kimin geçeceği konusundaki anlaşmazlığın ardından dört Aşina prensi, İşbara, Töremen Apa, Amrak ve Tarduş, tahtın hepsine yetmediğini gördü. Yeni bir Çin hanedanı olan Sui, Göktürklerle askerle değil ajanlarla savaştı ve prensleri birbirine düşürdü. 585'te İşbara, Tarduş'un saldırısı altında kendini Sui'nin vasalı ilan etti. 603 dolaylarında devlet, bir daha birleşmeyen doğu ve batı olmak üzere iki ayrı devlete bölünmüştü.

Birinci Göktürk Kağanlığı

Maddeyi oku →

Map of Asia in 650: the Western Göktürk Khaganate from the Tarbagatai to the Oxus with Sogdia and Tokharistan as dependants, the Tang with the protectorate of Yanran over the steppe, the Kirghiz and the oasis states of the Tarim as tributaries, beside Tibet, the Tuyuhun, the Korean kingdoms, Japan, the Rashidun Caliphate, the rest of Sasanian Persia, the Khazars, Great Bulgaria, the Avars and the Eastern Roman Empire — 650 yılında Asya: İrbis Şegui Kağan'ın Batı Göktürk Kağanlığı Tarbagatay'dan Ceyhun'a kadar uzanır, Soğd ve Toharistan ona bağlıdır. Doğuda Tang, bozkırı Yanran koruyuculuğu ile yönetir. Kırgızlar ve Tarim vaha devletleri ona haraç öder, Anxi Kuça'dadır. Batıda Halifelik Irak'ı ve Batı İran'ı almıştır, III. Yezdicerd'in elinde yalnızca Horasan ve Sistan kalmıştır. Modern harita, kağanlığın ve koruyuculukların sınırları yaklaşıktır.

2/6

Doğu Kağanlığının Tang Tarafından Fethi, 626–630

626–630

Tang'ın, içeriden çöken doğu kağanlığına nasıl son verdiği.

626'da doğunun kağanı İlig, yüz binden fazla atlıyla Wei Nehri'nde durdu. Tang başkenti Chang'an'a o kadar yakındı ki kent sıkıyönetim altına alındı. Sonrasında olanların neredeyse hiçbiri muharebede kararlaştırılmadı. Tabi halkları ayaklandı, sürüler büyük bir kar yağışında öldü ve yeğeni Töles Tang'a geçti. Li Jing ancak bundan sonra, kışın harekete geçti. 630'da İlig canlı ele geçirildi.

Birinci Göktürk Kağanlığı
Tang

Maddeyi oku →

3/6

630 Saray Tartışması

630

Tang sarayının, teslim olan Göktürklerin nerede yaşayacağına nasıl karar verdiği.

İlig'in düşüşünden sonra Tang sarayı, teslim olan yüz bin kadar Göktürke ne yapılacağına karar vermek zorundaydı. Memurların çoğu boyların dağıtılmasını ve Sarı Irmak'ın güneyinde çiftçi olarak yerleştirilmesini istedi. Wei Zheng onları kuzeye geri göndermek istedi. Sekreterlik başkanı Wen Yanbo ise boyların bütün olarak sınırın altında, Çin için bir kalkan olarak tutulmasını savundu ve imparator Taizong onun planını benimsedi. Dokuz yıl sonra saray kararından döndü ve onları ırmağın kuzeyine taşıdı.

Maddeyi oku →

4/6

Loose-rein prefectures

630–682

Tang'ın boyları kendi beyleri aracılığıyla nasıl yönettiği.

Tang, teslim olan boyları dağıtmadı. Her biri imparatorluk kütüğüne bir vilayet ya da bir komutanlık olarak yazıldı ve kendi beyi onun valisi ya da komutanı oldu. Bu düzenin Çince adı koşum takımından gelir: hayvanı kırmadan yönlendiren yular. 650'den itibaren iki koruyuculuk, Shanyu ile Hanhai, bu komutanlıkların üzerinde durdu ve neredeyse otuz yıl boyunca kuzey sınırı sakin kaldı. Kül Tegin Yazıtı, Çin'e geçen beylerin Çin unvanları aldığını söyler.

Tang

Maddeyi oku →

The crown of an inscribed stone, in an old photograph

5/6

Göktürk fetret dönemi, 630–682

630–682

Chang'an'ın ve Orhun'un gözünden kağansız elli yıl.

630'dan 682'ye kadar doğu bozkırının kendi kağanı yoktu. Chang'an'dan bakıldığında bu dönem yönetimin bir başarısıydı. Bir asır sonra Orhun'dan bakıldığında ise kölelikti: Kül Tegin Yazıtı, Göktürklerin elli yıl boyunca Çin kağanına emeklerini ve güçlerini verdiğini söyler. Arada iki Aşina hüküm sürmeye çalıştı. Tang'ın başa getirdiği Aşina Simo, 639'dan 643'e halkını elinde tutamadı. Uzak kuzeyde kendini kağan ilan eden Chebi ise 650'de devrildi.

Maddeyi oku →

6/6

Göktürk war of restoration, 679–687

679–687

Başarısız olan ve sakin yıllara son veren 679–681 ayaklanmaları.

679'da iki Aşide beyi Nishufu'yu kağan ilan etti ve yirmi dört vilayet onlara katıldı. Onlara karşı gönderilen ilk Tang ordusu yenildi. Pei Xingjian komutasındaki ikinci ordu ayaklanmayı ezdi ve Nishufu kendi adamlarınca öldürüldü. 680'de boylar, İlig'in bir akrabası olan Aşina Funian'ı kağan yapmak için getirdi. Funian teslim oldu ve 681'de Chang'an'da başı kesildi. Bu ayaklanmanın kaçakları, İlteriş'in bir yıl sonra topladığı adamlardı.