682'de İlteriş, bastırılmış ayaklanmaların kaçaklarını sınırın kuzeyindeki dağlarda topladı ve kendini kağan ilan etti. Danışmanı Tonyukuk, kardeşi Kapgan ve oğulları Bilge Kağan ile Kül Tegin ile birlikte Göktürkler, 744'e kadar süren bir devleti yeniden kurdu. Orhun'daki anıtları bu yeniden kuruluşu Göktürklerin kendi sözleriyle anlatır. Bu yol onu 682 ayaklanmasından devletin sonuna kadar beş adımda izler.

Runes cut in a standing stone, in an old photograph

1/5

İlteriş Kağan

682–691

Göktürkleri 682'de yeniden toplayan kurucu.

682'de Gudulu, Tang'ın ona verdiği adla, İlig'in uzak bir akrabası ve bir Aşina, bastırılmış bir ayaklanmanın kaçaklarını sınırın kuzeyindeki dağlarda topladı ve kendini kağan ilan etti. Tang tarihi beş bin kişi sayar. Oğullarının Orhun'daki anıtları onun on yedi kişiyle yola çıktığını söyler ve ona İlteriş, "ülkeyi toplayan" der. Her yıl Tang'a akın etti ve 690'ların başında hastalıktan öldü.

  • İkinci Göktürk Kağanlığı
  • Aşina

Maddeyi oku →

Large broken blocks of a stone coffin lying on bare ground on an open plain, with a tent at the left edge
The stone coffin at the Tonyukuk tomb, seen from the southwest, in 1909.

2/5

Tonyukuk

682–725

Kendi sözüne göre İlteriş'i kağan yapan danışman.

Tonyukuk üç kağana sırayla hizmet etti: İlteriş'e, onun kardeşi Kapgan'a ve oğlu Bilge'ye. Yazıtı "Ben kendim Çin ülkesinde doğdum" sözleriyle açılır ve İlteriş'i kendisinin kağan yaptığını söyler. Yeniden kurulan devletin ordularını Sayan'ı aşarak Kırgızlara, Altay'ı ve Irtış'ı aşarak Türgişlere karşı yönetti. 725'te Tang sarayı onu "derin ve hilelerle dolu" diye andı.

  • İkinci Göktürk Kağanlığı

Maddeyi oku →

3/5

Bilge Kağan

716–734

Bilge Khan in a modern drawing.

Çin ile barış yapan ve Ötüken'de kalan kağan.

İlteriş'in oğlu Bilge Kağan, kardeşi Kül Tegin amcaları Kapgan'ın varislerini ve sarayını öldürünce 716'da tahta çıktı. Bilge, yaşlı danışman Tonyukuk'u geri çağırdı. 721'de Tang'dan barış istedi, 727'den itibaren yüz binlerce top ipek aldı, ama Ötüken'de kaldı ve Çin ülkesine yerleşmedi. Kül Tegin 731'de öldü. 734'te bir vezir Bilge'yi zehirledi.

  • İkinci Göktürk Kağanlığı
  • Aşina

Maddeyi oku →

Bare-chested men with long plaits carving runic inscriptions into stone slabs on a mountain meadow, beside a carved stone figure and a carved base
The cutting of runic stones on the steppe, in a modern illustration. The inscription names its makers otherwise: the carvers were sent by the Chinese emperor, and Yollug Tegin wrote the text.

4/5

Kül Tegin Yazıtı

732

Göktürklerin kendi çöküşlerini anlattığı taş.

Bilge Kağan bu taşı 732'de Orhun vadisinde, bir yıl önce ölen kardeşi Kül Tegin için dikti. Üç yüzü runik harflerle yazılmış Eski Türkçe metin taşır, dördüncü yüzü Çince bir taziye metnini. Bumin ile İstemi'den söz eden Türk dilindeki en eski metindir. Bilge halkına devletlerini bir kez nasıl kaybettiklerini anlatır: beyler ile halk birbirine doğru davranmadı ve Çinliler kardeşi kardeşe düşürdü.

Maddeyi oku →

The rounded top of a dark inscribed stone slab with a carved emblem in its centre and a row of runic signs along the bottom edge
The crown and upper runes of the Kül Tegin stone, photographed by the Finnish expedition of 1890.

5/5

İkinci Göktürk Kağanlığı

682–744

Yeniden kurulan devlet, 682'deki kuruluşundan 744'teki sonuna kadar.

İlteriş 682'de İkinci Kağanlığı kurdu. Kapgan döneminde Tang tarihleri onu doğudan batıya on bin li genişliğinde saydı. Bilge Kağan döneminde Çin ile barış içinde yaşadı ve karşılığında ipek aldı. Bilge'nin 734'teki ölümünden sonra çocuk bir kağan ve bir naiplik hüküm sürdü, iki şad birbirine düştü, Basmıllar, Karluklar ve Uygurlar ayaklandı. 744'te Uygurların önderlik ettiği bir ittifak Basmıl kağanını devirdi ve Uygur Kağanlığı başladı.

  • İkinci Göktürk Kağanlığı

Maddeyi oku →

Runes cut in a standing stone, in an old photograph
Large broken blocks of a stone coffin lying on bare ground on an open plain, with a tent at the left edge
The stone coffin at the Tonyukuk tomb, seen from the southwest, in 1909.
Bare-chested men with long plaits carving runic inscriptions into stone slabs on a mountain meadow, beside a carved stone figure and a carved base
The cutting of runic stones on the steppe, in a modern illustration. The inscription names its makers otherwise: the carvers were sent by the Chinese emperor, and Yollug Tegin wrote the text.
The rounded top of a dark inscribed stone slab with a carved emblem in its centre and a row of runic signs along the bottom edge
The crown and upper runes of the Kül Tegin stone, photographed by the Finnish expedition of 1890.

Başlangıç: İlteriş Kağan →