744'te Dokuz Oğuz'dan biri olan Uygurlar son Göktürk kağanını devirdi ve bir yüzyıl boyunca doğu bozkırının gücü oldu. 840'ta Kırgızlar Yenisey'den inip başkentlerini yaktı. O yıl başlayan Kırgız kağanlığı yaklaşık 924'e tarihlenir. Yol bu iki kağanlığı sekiz adımda izler: Uygur devletinin kurucusundan onu sona erdiren Kırgız kağanına kadar.
1/8
Uygur Kağanlığı
744–840
Göktürklerden sonra bozkırı alan halk.
Uygurlar, Tiele halklarından biriydi, yazıtlardaki Dokuz Oğuz'du. 744'te önderleri Kutlug Bilge Kül, müttefikleri Basmıllar ve Karluklarla birlikte İkinci Göktürk Kağanlığı'nın son kağanını devirdi. Uygurlar, Orhun kıyısındaki surlu bir başkentten 840'a kadar doğu bozkırına hükmetti. O yıl Kırgızlar yüz bin atlıyla Yenisey'den indi, kağanı öldürdü ve sarayı yaktı.
Uygur Kağanlığı
2/8
Kutlug Bilge Kül Khan
744–747
Üç yıl hüküm süren kurucu.
Çin tarihlerinin Guli Peiluo dediği Kutlug Bilge Kül, Uygurların önderiydi. Uygurlar, Göktürk kağanı Kapgan'ın saltanatının sonundan beri bağımsızdı. 744'te Uygurlar, Basmıllar ve Karluklarla birlikte İkinci Göktürk Kağanlığı'nı devirdi ve Kutlug Bilge Kül kağan unvanını aldı. Aynı yılın sonunda Basmıllar onun tebaasıydı. Üç yıl hüküm sürdü, sahada orduyu oğlu yönetti.
- Uygur Kağanlığı
3/8
Bayanchur Khan
747–759
Fethi bir devlete dönüştüren oğul.
Bayanchur 747'de babasının yerine geçti ve 759'a kadar hüküm sürdü. Basmıllar ve Karluklar direndi, o da Uygur hâkimiyetini her ikisi üzerinde sıkılaştırdı. Şine-Usu'daki kendi yazıtı seferlerini birinci tekil kişiyle anlatır. Yazıt başkenti ve sarayı ona bağlar, Çinlilerle Soğdlulara Selenge kıyısında Bay Balıq'ı kurmalarını emrettiğini de söyler. Büyük oğlunu Çin hanedanı Tang'a, An Lushan isyanına karşı hizmet etmesi için gönderdi.
- Uygur Kağanlığı
4/8
An Lushan
703–757
Uygurları Çin'e çeken isyan.
An Lushan 703'te, tüccar bir halk olan Soğdlulardan bir babanın ve Göktürk bir annenin oğlu olarak doğdu. Kuzeydoğudaki bütün Tang ordularının komutasına yükseldi. Aralık 755'te ayaklandı, Temmuz 756'da başkenti aldı. Oğlu onu Ocak 757'de öldürdü, ama isyan Ocak 763'e kadar sürdü. Tang, Chang'an'ı Uygurların yardımıyla geri aldı. Hanedan bir daha merkezî bir devlet olarak hüküm süremedi
Tang
5/8
Karabalghasun inscription
800–830
Çin tarihlerinin dışarıda bıraktığını anlatan taş.
Stel, Uygur başkentinin Orhun kıyısındaki ana caddesinin doğusunda duruyordu. Bir Rus heyeti onu 1889'da harap bir şehirde buldu. Üç metin taşır: Çince, Soğdca ve Eski Türkçe. Çince olanı açık farkla en iyi korunmuş olanıdır. İki olay en çok bu taştan bilinir. Biri, kağan Bögü'nün Soğd dini Maniheizm'e geçişidir ve Çin tarihleri bundan hiç söz etmez. Öteki, ikinci hanedanın kurucusu altında Uygur devletinin yeniden kurulmasıdır.
6/8
Ordu-Balık'ın düşüşü, 840
840
Uygur başkentinin yandığı yıl.
839'da kıtlık, bir salgın ve yoğun kar Uygurları vurdu, kar çok sayıda koyun ve atı öldürdü. Taht mücadelesini kaybeden bir komutanın Kırgızlara gidip onları getirdiği bildirilir. 840'ta Kırgızlar yukarı Yenisey'den indi, başkent Ordu-Balık'ı aldı, kağanı öldürdü ve şehri yaktı. Tang prensesi Taihe'yi götürdüler ve Uygurlar dağıldı: güneye, Gansu'ya ve batıda Tarım'a gittiler, orada Koço krallığını kurdular.
7/8
Yenisey Kırgız Kağanlığı
840–924
Yukarı Yenisey'deki galiplerin ülkesi.
Kırgızlar güney Sibirya'da yukarı Yenisey'de yaşıyordu. 820 dolayında hükümdarları kağan unvanını aldı ve 840'ta Uygurları yendiler. Uygurların Orhun'daki yerini almadılar, Yenisey'de kaldılar ve platodaki egemenlikleri kısa sürdü. Kağanlıkları 840'tan yaklaşık 924'e tarihlenir. Eski Türk runik yazısıyla yazdılar ve runik metinli 150'den fazla anıt bilinir, hemen hepsi mezar kitabesidir.
Yenisey Kırgız Kağanlığı
8/8
Are Kağan
† 847
Uygur devletine son veren kağan.
Çinliler Yenisey Kırgızlarının hükümdarına Are der. 820 dolayında kendine kağan dedi ve Uygurlarla yirmi yıl savaştı. 840'ta bizzat geldi, Uygur ordugâhını ve altın çadırı yaktı, prenses Taihe'yi aldı. Onu bir maiyetle geri gönderdi. Tang sarayı onu imparatorluk klanının kütüğüne yazdı. 847'de ölmüştü, bir anlatıma göre bir memur tarafından öldürülmüştü.
- Yenisey Kırgız Kağanlığı
