el-Cerrah ibn Abdullah

El-Cerrah ibn Abdullah bir Arap valisiydi. 730’da Merc Erdebil’de öldü. Kağanın oğlu Barjik’in komutasındaki bir Hazar ordusu orada onun birliğini yendi.^[1]

Belâzurî, el-Cerrah’ın Hazarlarla Vartan çölünde savaştığını söyler. Hazarlar Erdebil yönüne çekilince onlarla çarpıştı. Üç gün süren çarpışmanın sonunda adamlarıyla birlikte öldürüldü.^[2] Theophanes yenilgiyi kısaca anlatır. Hazarya hükümdarı Chagan’ın oğlunun Medya’ya ve Ermenistan’a girdiğini, Arap generali Garachos’u ordusuyla birlikte öldürdüğünü yazar.^[3] Garachos, el-Cerrah ile özdeşleştirilir.^[4] Theophanes bunu 727/8 yılının altına koyar, Arapça anlatımlar ise savaşı 730’a tarihler.^[5]

Savaşın gidişini Taberî, İbnü’l-Esîr ve Bel’amî’nin anlatımları verir. El-Cerrah ile adamları Merc Erdebil ovasında iki gün dayandı. Üçüncü gün el-Cerrah düştü ve yaklaşık yüz kişi kurtuldu. Hazarlar bunun ardından Erdebil’i hücumla aldı.^[6] Modern bir anlatım bu yenilgiyi Arapların Hazarların elinde uğradığı belki de en büyük yenilgi olarak niteler.^[5]

Arap geleneği buna, merkezinde el-Cerrah’ın başı bulunan bir Hazar ordusuna karşı Said ibn Amr’ın yaptığı bir karşı saldırıyı ekler. Modern bir anlatım bu hikâyenin tarihten çok bir romansa ait olduğunu, ama erken öğeler taşıdığını söyler.^[7] Belâzurî yalnızca Said’in Vartan kuşatmasını kaldırdığını ve Hazarları bozguna uğrattığını söyler.^[8]

Notlar

^ Dunlop 1954, p. 69–70
^ al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 323
^ Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 563
^ Scott 1997, p. 563
^ a b Dunlop 1954, p. 69
^ Dunlop 1954, p. 70
^ Dunlop 1954, p. 71–74
^ al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 324

Kaynaklar

al-Balādhurī
Theophanes the Confessor (after Theophylact Simocatta)

Literatür

Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
al-Balādhurī; Philip K. Hitti (trans.), The Origins of the Islamic State, Bd. I (Kitāb Futūḥ al-buldān) (1916)
Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)