Erdebil Muharebesi (730)

730’da Hazarlar, bugünkü kuzey batı İran’da yer alan Erdebil ovasında bir Arap ordusunu yendi.^[1] Hazarlara kağanın oğlu Barjik komuta ediyordu.^[2] Araplara ise valileri el-Cerrah ibn Abdullah önderlik ediyordu.^[3] Üç gün süren çarpışmanın sonunda Cerrah düştü.^[3] Adamlarından yalnızca yüz kadarı kurtuldu, Hazarlar da Erdebil’i hücumla aldı.^[4] Standart bir tarih bunu, Arapların Hazarlardan gördüğü belki de en büyük yenilgi sayar.^[5]

Arka plan

Muharebe, 722’den 737’ye kadar sayılan Arap-Hazar savaşlarının ikinci evresine aittir.^[6] Bu yıllarda Hazarlar Bab el-Ebvab’ın güneyindeki topraklara girdi.^[7] Kaynaklar Hazarlarla, aynı on yıllarda Orta Asya’daki Arap mülklerine baskı yapan Türgişler arasında bir bağ olup olmadığı konusunda bir şey söylemez.^[8] Bu yüzden iki seferin birbiriyle ilişkili olup olmadığı açık bir sorudur.^[8]

Kaynaklar

Muharebeyi Taberi, İbn el-Esîr ve Farsça olarak Bel’amî anlatır.^[1] Verilen yıl hicretin 112. yılıdır, yani 730’dur.^[5] Belâzürî de muharebeyi anlatır ve ona göre Cerrah, Hazarlarla Varatan’da savaştı, onları Erdebil yönünde izledi ve orada adamlarıyla birlikte üç gün süren bir çarpışmadan sonra öldürüldü.^[3]

Arapların karşılığı

Arap anlatıları Said ibn Amr komutasında bir karşı saldırıya devam eder.^[9] Bu anlatıda Cerrah’ın başının Hazar komutanının arabasının üzerine, Hazar saflarının ortasına dikildiği söylenir.^[10] Standart bir tarih, hikâyenin bu kısmının tarihten çok romansa ait olduğuna hükmeder.^[11] Ama kağan ya da oğlu için kullanılan “Tanrı’nın düşmanı” adı gibi erken unsurlar da korur.^[11] Belâzürî ise yalnızca Said’in Varatan kuşatmasını kaldırdığını ve Hazarları bozguna uğrattığını söylemekle yetinir.^[12]

Sonraki yorumlar

Hazar sarayının Yahudiliğe doğru attığı ilk, özel adım bu seferden sonra atılmış olabilir. Bu durumda adım, Bulan adlı bir komutanın önderliğinde, 730 ile 740 arasında atıldı.^[13] Omeljan Pritsak bu görüştedir ve bu, Yahudiliğe geçiş için önerilen birkaç tarihten biridir.^[13] İkinci bir öneri, Bulan’da Gürcü vakayinamesindeki 730 seferinin “Bulkhan”ını görür.^[14] Bu durumda kağan da sefere katılmış olurdu.^[14]

Notlar

^ a b Dunlop 1954, p. 69–70
^ Dunlop 1954, p. 63, 69
^ a b c al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 323
^ Dunlop 1954, p. 70
^ a b Dunlop 1954, p. 69
^ Dunlop 1954, p. 58
^ Dunlop 1954, p. 66–69
^ a b Golden 1992, p. 140
^ Dunlop 1954, p. 71–73
^ Dunlop 1954, p. 73
^ a b Dunlop 1954, p. 74
^ al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 324
^ a b Pritsak 1978, p. 274–275
^ a b Dunlop 1954, p. 161

Kaynaklar

Literatür

Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
Omeljan Pritsak, The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism (1978)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
al-Balādhurī; Philip K. Hitti (trans.), The Origins of the Islamic State, Bd. I (Kitāb Futūḥ al-buldān) (1916)