Belâzürî

el-Belâzürî dokuzuncu yüzyılda Arap fetihlerinin tarihini yazdı, Futūḥ al-buldān.^[1] Eser, Araplar ile Hazarlar arasında Kafkasya’da süren savaşları anlatan Arapça eserlerden biridir.

730’da Hazarlar, Arap valisi el-Cerrah b. Abdullah’ı Erdebil yakınında yendi. el-Belâzürî, Hazarların Ras nehrini geçtiğini ve el-Cerrah’ın onlarla Vartan çölünde karşılaştığını anlatır. Onlarla bir kez daha Ermenistan’dan dört fersah ötede çarpıştı. Üç günlük bir savaştan sonra adamlarıyla birlikte öldü ve nehir onun anısına el-Cerrah nehri diye anıldı.^[2] Taberî, İbnü’l-Esîr ve Bal’amî’nin anlatılarında Hazarları kağanın oğlu Barjik yönetir ve savaş Merc-i Erdebil ovasında verilir. el-Cerrah düştü ve yalnızca yüz kişi kurtuldu.^[3] Ardından gelen intikamın Arapça anlatıları, romanın izlerini taşır.^[4]

Yedi yıl sonra Mervan b. Muhammed Hazaristan’ı istila etti. el-Belâzürî, Mervan’ın Hazarların başını İslam’a ya da savaşa çağırdığını söyler. Baş, İslam’ı kabul ettiğini söyledi ve ona bunu anlatacak birinin gönderilmesini istedi. Mervan öyle yaptı, baş İslam’ı kabul etti ve Mervan’ın onu krallığının hükümdarı olarak onayladığı bir antlaşma yaptı.^[5] İbn A’tham ve Bal’amî’nin anlatılarında kağan bilgi verilmesini istedi ve Mervan, aralarında Abdurrahman el-Havlânî’nin bulunduğu iki fakih gönderdi.^[6] Arapça kaynaklar, kağanın o sırada Yahudi olduğunu söylemez.^[7] Bu din değiştirme kısa sürdü. Arap askerlerinin Hazar topraklarındaki varlığından pek uzun sürmedi.^[8]

Notlar

^ al-Balādhurī 9th c.
^ al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 323
^ Dunlop 1954, p. 63, 69–70
^ Dunlop 1954, p. 74, 76
^ al-Balādhurī; al-Balādhurī 1916, p. 326
^ Dunlop 1954, p. 84
^ Dunlop 1954, p. 178
^ Golden 1992, p. 238

Literatür

Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
al-Balādhurī, فتوح البلدان Futūḥ al-buldān (9th c.)
al-Balādhurī; Philip K. Hitti (trans.), The Origins of the Islamic State, Bd. I (Kitāb Futūḥ al-buldān) (1916)