Çigşi, çikşi diye de okunur, bir valinin unvanıdır. Yenisey mezar taşlarında bu unvan beş taşta yedi kez geçer: iki geçişle E 13, E 19, iki geçişle E 24, E 70 ve E 113.[1] Sözcük Çince 刺史, cishi, bir Çin vilayetinin başındaki kişi sözcüğünden gelir.[1] Çin kökenli iki başka unvanın, tutuk ve saŋun’un yanında durur.

Çin makamı

Tang, teslim olan bir boya bir vilayetin ya da bir komutanlığın biçimini verirdi, boyun beyi de vali ya da komutan olurdu. Boy yine bir boy olarak kalırdı.[2] Türk Atlası sistemi gevşek dizgin vilayetleri maddesinde anlatır. Xin Tang Shu, İlteriş’in ayaklanmasının anlatısında Çin tarafının iki valisini anar. Göktürkler Lanzhou valisi Wang Demao’yu öldürdü, Huo Prensi ve Beiping valisi Yuangui karşılık verip onları kovdu.[3]

Yenisey mezar taşlarında

E 19’da ölen kişi kendini kutlug çigşi ben kadır yagıda satırıyla adlandırır, “Ben Kutlug Çigşi’yim”, satır güçlü bir düşmanı anlatan sözcüklerle sürer.[4] Kutlug sözcüğü unvanın önünde durur. Kut ile -lUg ekinden oluşur ve unvanın bir niteleyicisi olabilir.[4] Kut maddesi kut sözcüğünü ele alır.

E 70’te mezar taşı hasarlıdır. Bir onarım ilk satırını külüg çigşi : uruŋu çigşi : ilimke okur, unvanın önünde iki niteleyici vardır. Bu, bir yayımcının önerisidir.[5]

Sözcüğün kökeni

Orta Çincede sözcük ts’yek syi, “ilçe yargıcı” olarak verilir. Bir Tang imparatoru unvanı bir Türk beyine vermiş olabilir.[1] Bir başkası ödünçlemeyi yedinci ya da sekizinci yüzyılın başına koyar ve sözcüğü vali ya da yüksek bir askerî komutan diye açıklar.[1]

Notlar

  1. ^ a b c d Erhan 2011, p. 14
  2. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  3. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  4. ^ a b Erhan 2011, p. 18
  5. ^ Sertkaya 1993, p. 72

Kaynaklar

Literatür

  • Aydın, Erhan, Yenisey Yazıtlarında Geçen Unvanlar ve Unvan Niteleyicileri (2011)
  • Osman Fikri Sertkaya, Yenisey Yazıtlarının Yayınlarındaki Bazı Okuma ve Anlamlandırmaların Düzeltilmesi, Yeni Okuma ve Anlamlandırma Teklifleri (1993)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Kurumlar ve Unvanlar
Saŋun · Tudun · Tutuk

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Çigşi.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/chigshi/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026