Xin Tang Shu (Yeni Tang Kitabı)

Çeviri

Gudulu, Xieli'nin soyundandı. Yunzhong valisi Shelli Yuanying'in boy beyiydi ve tudun makamını kalıtsal olarak taşıyordu.

Funian yenilince dağılan kaçakları topladı, Zongcai Dağı'nı tuttu ve Heisha Kenti'ni de üs edindi, yanında beş bin kişi vardı.

Dokuz Boy'un hayvanlarını ve atlarını çaldı, giderek güçlendi, sonra kendini kağan ilan etti, kardeşi Mochuo'yu sha, Duoxifu'yu yabgu yaptı.

O sırada Şanyü Komutanlığı'nda teslim olmuş hane ve boylardan sorumlu Ashide Yuanzhen, başyazman Wang Benli tarafından hapsedilmişti.

Gudulu akına gelince Yuanzhen, suçunu bağışlatmak için boyları geri döndürmek üzere izin istedi ve bu kabul edildi.

Oraya varır varmaz Gudulu'ya geçti ve onunla birlikte plan yaptı. Gudulu onu Abo Dagan yaptı ve bütün askerlerini ona bağladı.

Şanyü Komutanlığı'nın kuzey sınırına akın ettiler, ardından Bingzhou'ya saldırdılar, Lanzhou valisi Wang Demao'yu öldürdüler ve ayrı kollarla Dingzhou'yu yağmaladılar,

Huo Prensi ve Beiping valisi Yuangui onlara vurup geri püskürttü.

Çeviri

Göktürklerden Aşina soyu, anlaşılan eski Asya Hunlarının kuzey bölümüydü.

Altın Dağ'ın güney yamacında yaşadılar, Rouran'a tâbi oldular ve soyları çoğaldı.

Tumen zamanında güçlenip büyüdüler ve unvanı kağan olarak değiştirdiler. Bu, şanyü gibidir. Kağanın eşine kedun denir.

Toprakları üç yandan denize dayanır, güneyde büyük çöle ulaşır.

Ayrı kollarından ordu komuta edenlere shad, oğullara ve kardeşlere tegin, büyük vezirlere yabgu denir,

ardından Qulüchuo, Abo, Qilifa, tudun, Qijin, Yanhongda, Xielifa ve Dagan gelir,

toplam yirmi sekiz rütbedir ve hepsi makamlarını kuşaktan kuşağa devralır, sayıda sınır yoktur.

Muhafızlara fuli denir.

Kağan sarayını Dujin Dağı'nda kurdu. Ordugâhın kapısına altın kurt başlı bir sancak dikti ve hep doğuya dönük oturdu.

Çeviri

Dördüncü yılın birinci ayında Jing ilerleyip Eyang Sırtı'na yerleşti ve geceleyin Xieli'ye saldırdı. Xieli ürküp ordugâhını çölün ağzına çekti,

büyük başbuğ Kang Sumi ve başkaları Sui İmparatoriçesi Xiao ve Yang Zhengdao ile birlikte teslim oldu.

Biri, bazı Çinlilerin bir zamanlar imparatoriçeyle gizlice mektuplaştığını söyledi ve Sekreterlik yazmanı Yang Wenguan, suçlama ve soruşturma talep etti.

İmparator şöyle dedi: “Ülke henüz birleşmemişken insanlar Sui'yi düşünmüş olabilir. Şimdi huzursuzlar yatıştığına göre soruşturmaya ne gerek var?” Konuyu bir kenara bıraktı ve suçlama yapılmadı.

Xieli sıkıştı ve Demir Dağ'a kaçıp orayı tuttu, yanında hâlâ on binlerce asker vardı,

ve Zhishi Sili'yi gönderdi. O, yapmacık yakarışlarla özür diledi ve bağlı olmak istedi.

İmparator, Hongluqing Tang Jian ile General An Xiuren ve diğerlerine yetki belgesiyle gidip onu yatıştırmalarını emretti.

Jing, Jian düşman ordugâhındayken düşmanın gevşeyeceğini bilerek onlara saldırdı ve bütün halklarını ele geçirdi,

Xieli bin li giden bir ata binip tek başına Shabolo'ya kaçtı ve sefer komutan yardımcısı Zhang Baoxiang onu yakaladı.

Shabolo Shad ile Sunishi halklarıyla birlikte teslim oldu ve devlet böylece yıkıldı,

Dingxiang ve Hengan toprakları geri alındı ve sınır büyük çöle kadar genişletildi.

Çeviri

Mojilian, teslim olan Hu'ları elde edince güneyde sınıra akın etmek istedi,

ama Tonyukuk şöyle dedi: “Olmaz. Gök Oğlu yiğit ve savaşçıdır, halk uyum içinde, ürün bol, henüz bir boşluk yok,

ayrıca ordumuz yeni toplandı ve harekete geçirilemez.”

Mojilian ayrıca sarayını kurduğu yeri surla çevirmek ve Buda ile Laozi için tapınaklar yaptırmak istedi,

Tonyukuk şöyle dedi: “Göktürklerin kalabalığı Tang'ın yüzde birine denk değildir,

Onlara karşı koyabilmelerinin nedeni, su ve otun peşinden gidip avlanmaları, belli bir yurtlarının olmaması ve savaşa alışkın olmalarıdır.

Güçlüyken ilerleyip alırlar, zayıfken kaçıp gizlenirler. Tang askeri ne kadar çok olsa da bunun karşısında işe yaramaz.

Surlu bir kentte otursalar, tek bir savaşı yitirmeleri onların eline düşmeleri demek olur.

Üstelik Buda ile Laozi'nin öğretileri insanı yumuşak ve zayıf kılar, askerî güç sanatı değildir.”

Mojilian onun planını uygun buldu ve hemen barış istemek için elçiler gönderdi.

Çeviri

Batı Göktürkleri: atalarının Nuduliu'nun torunu Tuwu olduğu söylenir, unvanı Büyük Yabgu idi.

Büyük oğlu Tumen Yili Kağan, ikinci oğlu Shidianmi idi, ona Sedimi de denir.

Sedimi'nin oğlu Datou Kağan idi, ona Bujia Kağan da denir.

Başlangıçta Doğu Göktürkleriyle birlikte eski Wusun topraklarını paylaşıp ele geçirdiler.

Doğuda Göktürk toprağı vardı, batıda Leizhu Denizi'ne, güneyde Shule'ye, kuzeyde Hanhai'ye ulaşıyordu,

başkentin tam kuzeyinde yedi bin li uzaktaydı.

Yanqi'den kuzeybatıya yedi günlük yolla Güney Saray'a, kuzeye sekiz günlük yolla Kuzey Saray'a varılır.

Duolu, Nushibi, Geluolu, Chuyue, Chumi ve Yiwu halklarıyla iç içe yaşarlar.

Gelenekleri çoğunlukla Göktürklerinki gibidir, dilleri biraz farklıdır.