Saŋun

Saŋun unvanı Çince 將軍, jiangjun, “general” sözcüğünden gelir.^[1] Orhun yazıtlarında ön ünlülüdür, seŋün. Yenisey mezar taşlarında saŋun geçer.^[1] Çin kökenli iki başka unvanın, tutuk ve çigşi’nin yanında durur.

Orhun yazıtlarında

Kül Tegin yazıtı ile Bilge Kağan yazıtı sözcüğü Çinli generaller için ve heyet başkanları için kullanır.^[2]

Yirmi bir yaşındayken Kül Tegin Çinli general Čača Seŋün ile savaştı. Üç hücumda altından üç at öldürüldü.^[3] Bilge Kağan yazıtı aynı savaşı Bilge’nin yirmi ikinci yaşının anlatısında, Čača Seŋün komutasında seksen bin kişilik bir orduyla anlatır.^[4] Aynı yazıt, kırk bin kişiyle gelen General Ku Seŋün’ü de anar ve sonra Bilge’nin büyük oğlunun ölümünden sonra Ku Seŋün’ü balbal olarak diktiğini söyler.^[5]

Kül Tegin’in cenazesinde unvan heyet başkanlarını adlandırır. Udar Seŋün, Kıtañ ve Tatabı halklarının yas tutanlarına önderlik etti. Enik Seŋün, Oğul Tarkan’ın yanında batı halklarından geldi. Çin kağanının yeğeni Čaŋ Seŋün, anıtı yapmaya, oymayı ve yazılı taşı hazırlamaya geldi.^[3] Bilge’nin babasının cenazesinde, Lisün Tay-Seŋün komutasında beş yüz kişilik bir heyet geldi.^[5]

Yazıtlar unvana kendine özgü bir çoğul verir, seŋüt, tarkan için tarkat verdikleri gibi. -t eki unvanların çoğuludur.^[6] Türk Atlası çoğul biçimleri Tegin unvanı maddesinde verir.

Yenisey mezar taşlarında

Unvan dokuz mezar taşında on bir kez geçer: E 7, E 12, iki geçişle E 24, E 32, E 48, iki geçişle E 52, E 71, iki geçişle E 92 ve E 109.^[1] Topluluğa ayrılan madde taşları anlatır.

Biçim ve köken

Türkçe sözcüğün ünlüleri, ön ya da art, Çinceyle açıklanmaz.^[7] Çince sözcük Türkçede üç biçimde görünür, seŋün, saŋun ve şaŋun.^[7]

Bazı araştırmacılar, unvanın Türk ileri gelenleri tarafından taşınabileceğini ya da öbür Çin unvanları gibi Çin imparatorlarınca verilebileceğini savunur.^[7]