Diwan

Diwan, adı herhangi bir kaynakta geçen tek Rouran dinî uzmanıdır. Wei Shu onun adını, bir kağanı nasıl mahvettiğini anlatmak için anar.^[1] Bir modern çalışmanın deyişiyle olay, “Rouranlar arasındaki şamanlığın çok açık bir kaydıdır”. Aynı zamanda bir hükümdarlık merkezinin hikâyesidir.^[2]

Zuhui’nin kaybolması ve dönüşü

Chounu’nun oğullarından Zuhui kayboldu. Kağan onu aradı, ödüller önerdi, ama sonuç alamadı.^[1] Diwan, Wuyin klanından Fushengmou’nun karısıydı. Yirmi yaşlarında bir kadındı, hekimlik ve büyücülük yapıyor, ruhların yardımını ileri sürüyordu. Kağanın güvenini ve çadırlarına serbestçe girip çıkma iznini çoktan kazanmıştı.^[1] Kağana oğlanın gökte olduğunu ve onu aşağı çağırabileceğini söyledi. Chounu ile annesi sevindi.^[1]

Ertesi yılın sonbaharında büyük bir bataklığın ortasına bir çadır kurdular. Yedi gün oruç tutup arındılar ve göğe dua ettiler.^[1] Tek bir gecenin ardından Zuhui çadırdaydı. Baştan beri gökte olduğunu söyledi.^[1] Anne ile oğul ona sarılıp hem ağladı hem güldü. Bütün halkı çağırıp Diwan’ı Kutsal Kadın ilan ettiler. Chounu onu hatun yaptı. Kocası rütbe ve üç bin sığır, at ve koyun aldı.^[1]

Hatun

Diwan’da kara sanatlar vardı, güzeldi de. Chounu onu sevdi, onurlandırdı ve sözüne güvendi. Diwan devletin yönetimini karıştırdı ve bu yıllarca sürdü.^[1]

Zuhui büyüyünce annesi ona sordu. Oğlan bütün zaman boyunca Diwan’ın evinde olduğunu, hiç gökte bulunmadığını söyledi. “Göğe gitmek”, Diwan’ın ona söylemeyi öğrettiği sözdü.^[1] Zuhui’nin annesi her şeyi Chounu’ya anlattı. Chounu, Diwan’ın aynasının uzaktaki şeyleri gösterdiğini ve ona şüphe edilemeyeceğini söyledi. İftiraya da kulak verilmeyeceğini ekledi.^[1] Artık korkan Diwan, Zuhui’yi kağana kötüledi. Chounu oğlanı gizlice öldürttü.^[1]

Ölümü (520)

Zhengguang döneminin başında, 520’de, Chounu’nun annesi mohequfen Li Julie’yi ve başkalarını Diwan’ı boğmaya gönderdi.^[1] Chounu öfkelendi ve Julie ile adamlarını idam ettirmek istedi. Yıl bitmeden Azhiluo onu yendi. Döndüğünde annesi ve bakanlar onu öldürüp Anagui’yi tahta çıkardı.^[1] Ardından gelen iç savaşın kendi maddesi vardır.

Değerlendirme

Bölüm, hikâyeyi bir ahlakçının davası olarak anlatır. Bu dava, annesinin öğüdü yerine bir büyücüyü yeğleyen ve bunun yüzünden tahtını ve canını yitiren bir hükümdara karşıdır. Çinli tarihçiler bu tür hikâyeleri Çinli imparatorlar için de aynı biçimde anlatırdı.

Bölümün istemeden koruduğu şey, doğuştan rütbesi olmayan bir kadının, yer ile gök arasında iddia ettiği bir geçişin gücüyle hatun olabildiği bir Rouran hükümdarlık merkezidir. Bölüm, göğe duanın biçimi olarak bozkırda bir çadırda yedi günlük orucu korur. Bir kağanın verebileceği bir unvan olan “Kutsal Kadın” da bu korunanlar arasındadır. Olağan tarihlemeye göre Budizm, Rouranlara ancak onun ölümünden sonra Tarım vahası kentlerinden ulaştı. Diwan, Rouran hükümdarlık merkezindeki eski bozkır dininin son figürüdür. Türk Atlası bu dinin ne olduğunu Tengricilik maddesinde ele alır.^[2]