Rouran Kağanlığı

Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı

Rouran, Bu maddeBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar

• 400
• 500
• 600
• 700
• 800
• 900

• Rouran 400–554
• Birinci Göktürk 552–630
• Tang 630–682
• İkinci Göktürk 682–744
• Uygur 744–840
• Kırgız 840–924
• Hunlar 370–469
• Batı Göktürk 552–659
• Türgiş 699–766
• Karluk 766–800
• Hazar 650–969

Rouran Kağanlığı, 552’den önceki bir buçuk yüzyıl boyunca doğu bozkırını yönetti. Birinci Göktürk Kağanlığı da bu gücün karşısında doğdu. Hükümdar hanedanı Yujiulü, bazı araştırmacılara göre daha önce hiçbir bozkır hükümdarının kullanmadığı bir unvan aldı. Hingan dağlarından Yedisu’ya kadar her yeri elinde tutuyordu. Tieleleri ve Aşinaları tebaası arasında sayıyordu. Bu ikisinden küçük olanı onu iki yıl içinde yıktı. Kurduğu düzen onunla birlikte yok olmadı. Bumin kağanlığı dağıtmak yerine devraldı. Bu yüzden Göktürk devletinin yapıları, başlangıçta, başında başka bir soy bulunan Rouran devletinin yapılarıydı.

Halkın kendisi Rouranlar maddesinde ele alınır. Aşağıda kağanlık, kuruluşundan sonuna kadar anlatılır.

Kaynaklar

Hiçbir Rouran metni günümüze ulaşmamıştır. Rouranların kendileri hakkında söylediği hiçbir şey bilinmez. Anlatım Çin hanedan tarihlerine dayanır. Bunların başında, yüz yıl boyunca Rouranlarla savaşmış bir devlet için derlenen Wei Shu’daki Rouran bölümü gelir. Sona ilişkin anlatım ise Zhou Shu’nun Göktürk bölümüne dayanır. Wei Shou’nun kendi bölümü kayıptır. Bugün okunan metin, Song döneminde, bu bölümü kısaltarak aktarmış olan Bei Shi’den yeniden kurulmuştur.^[1] Her iki tarih de düşman tanıktır. Ad için en sık kullanılan Çince yazım olan 蠕蠕, “kıvranan böcekler” gibi bir anlam taşısın diye seçilmiştir. Eski Batılı transkripsiyon Juan-juan’ın ardındaki okuma da bu niyeti taşır.^[2] Bahaeddin Ögel, adın altında Türkçe bir börü, “kurt” bulunduğunu önerdi. Bu araştırmacılar yalnızca onundur, Çincede de bu okuma görünmez. Burada yalnızca, bir Çin kaynağı başka bir yerde Rouranları gerçekten kurtlarla bir tuttuğu için anılır.^[3]

Kuruluş ve kağan unvanı

Kağanlık 400 dolaylarından başlatılır. O sıralarda Shelun adlı bir kaçak Gobi’de çevresine bir topluluk topladı. Tieleleri yendi ve kağan unvanını aldı.^[2] Türk Atlası’nın İngilizce maddeleri hükümdarı, kaynakların kağan dediği yerde de, her yerde khan diye anar. Türkçe metin ise Türkçedeki yerleşik biçimle kağan yazar. Shelun’dan Anagui’ye kadar bir buçuk yüzyılda hüküm süren on üç kağanın kendi maddeleri vardır. Türk Atlası onları unvanlarıyla birlikte Yujiulü maddesinde sıralar. Unvan, adamdan daha önemlidir. Bazı araştırmacılara göre Shelun’dan önce bozkır yalnızca Asya Hunlarının şanyu’sunu ve Siyenpilerin önderlerini tanımıştı. Ondan sonra kağan, bozkırın en yüksek hükümdarını anlatan sözcük oldu. Bu sözcük Rouranlardan Göktürklere, Göktürklerden de sonra gelen herkese geçti. Türk Atlası onun tarihi hakkında bilinenleri Unvan maddesinde açıklar. Bazı araştırmacılara göre ilk kullanım Shelun’a, yani 400 dolaylarına tarihlenir. Başka araştırmacılar unvanı Siyenpiler arasında daha 261’de ve yine 278’de bulur.^[4]

Yujiulüler köken olarak Siyenpi idi. Hükümdar hanedanı genellikle Para-Moğol olarak sınıflandırılır. Onun altındaki konfederasyonun büyük bölümünü ise Türkçe konuşan topluluklar oluşturuyordu.

Batı Hangay’dan bir göl kaydı, kağanlığın oluşumunu 400 dolaylarına, Orta Moğolistan’da otlak koşullarının elverişli olduğu bir döneme yerleştirir. Aynı kayıt ilk Göktürk kağanlığını da 550 dolaylarına yerleştirir. Onlar iklim maddesinde yer alır.

© Emre-E Yavuz 2026

Topraklar

Kağanlık en parlak döneminde doğu ve orta bozkırı elinde tutuyordu. Doğuda Hingan dağlarından batıda bugünkü güneydoğu Kazakistan’daki Yedisu’ya uzanıyordu. Kuzeyde Baykal Gölü’ne, güneyde Kuzey Wei sınırına varıyordu. Wei Shu genişliği kendi terimleriyle çizer. Batıda Karaşar ülkesine, doğuda Kore ülkesine, kuzeyde çölü aşıp Hanhai’ye, güneyde büyük çöle kadar uzanır.^[2] Tongdian, Karaşar için “Karaşar’ın kuzeyi” okumasını verir. Bazı araştırmacılar bunu Wei Shou’nun metni sayar.^[5] Divanın olağan merkezi Dunhuang ile Zhangye’nin kuzeyindeydi.^[2] Batıda 460’ta Tölösleri, yani Tieleleri boyun eğdirdi. Etki alanı Balkaş Gölü’nün kuzey ve güney kıyılarına kadar uzandı. Kağanlık Tarım vahalarının ticaretini güneybatıdaki komşuları Eftalitlerle paylaştı. Bu durum son on yıllarda ilişkiler soğuyana kadar sürdü. Doğudaki Kıtanlar ve Tatabılar, istemedikleri hâlde kağanlığın içine alınmıştı. Kağanlık düştüğü anda ayrılmaya çalıştılar.

Güç merkezi Orhun vadisiydi. Göktürk yazıtları bu bölgeye Ötüken der. Asya Hunları ve Siyenpiler burayı Rouranlardan önce kullanmıştı, Göktürkler ve Uygurlar da onlardan sonra kullanacaktı. Dönemin sonlarında Anagui, çifte surlu ve seçkin bir muhafız birliğine sahip surlu bir başkent kurdu: Mumocheng. Kısmen oradan, Çinli bir baş danışman aracılığıyla yönetti. Arkeoloji kenti bulamamıştır. Liang Shu kentin adını anar ve ilk surlarını 502’den 519’a süren Tianjian dönemine tarihler. Bu tarih, Rouranlar Dinglingleri kırıp eski topraklarını geri aldıktan sonraya düşer.^[6]

Kurumlar

Rouran Kağanlığı, Avrasya’nın dört “gerçek” bozkır imparatorluğunun ilki sayılır. Diğerleri Göktürkler, Hazarlar ve Moğollardır. En iyi görüşe göre, gerçek bir hiyerarşisi ve bürokrasiye benzer bir yapısı olan ilk bozkır devletiydi. Çin tarihleri, rütbeli görevlileri, elçileri ve Çinli kâtipler kullanan bir kalemi olan bir divanı anlatır. Aynı tarihler, gerektiğinde on binlerce atlıyı sahaya sürebilen bir savaş gücünü de anlatır. Wei Shu’nun Shelun’un devletine ilişkin kendi tablosu ise daha sadedir. Metin, bir generalin altında binlerden, bir yüzbaşının altında yüzlerden oluşan bir askerî düzen anlatır. Ganimet ilk hücum eden adama giderdi, geri çekilen adam ise taşlanarak öldürülürdü.^[2] Yazılı kayıt yoktu. Komutanlar tahtaya çentik atmayı öğrenmeden önce adamlarını koyun pisliğiyle sayardı.^[2] Hiçbir Rouran sesi günümüze ulaşmadığı için bunların hiçbiri Rouranların kendi terimleriyle incelenemez. Göktürkler ise bu düzeni devralıp korudu. Göktürklerin koruduğu şey, Rouranların neye sahip olduğunun en iyi kanıtıdır.

Kağanlık, tepeden bir arada tutulan bir konfederasyondu. Bağımlı topluluklar kendi önderlerini korurdu. Onlardan hizmet, haraç ve Aşinalar söz konusu olduğunda mal vermeleri beklenirdi. Zhou Shu, Aşinaları demircilikle ilişkilendirir ve Anagui’nin Bumin’e demirci kölem dediğini yazar. Bu, ilişkiyi Rouranların anladığı biçimde tanımlar.^[7]

Kuzey Wei ile savaşlar

Tarihinin büyük bölümünde kağanlığın güney komşusu Kuzey Wei idi. Bu Tuoba devleti kuzey Çin’i birleştirmişti. Rouranlarla sınırın bütün uzunluğu boyunca savaştı.^[2] Wei ilk ve en sert darbeyi vurdu. İlk on yıllardaki üç önleyici sefer ve imparator Taiwu’nun 424’te verdirdiği ağır bir yenilgi, Rouranları Çin’in çekirdek topraklarını tehdit etmekten hep alıkoydu. Wei Shu darbeleri kendisi farklı tarihlendirir. 424’te kağan Datan, Yunzhong’a akın etti. Genç imparator Taiwu’yu elli kat kuşattıktan sonra çekildi.^[2] 425’te Taiwu ona karşı beş yoldan yürüdü.^[2] 429’da çölü aşıp Datan’ın halkını Li ırmağında dağıttı. Üç yüz binden fazla kişi ona teslim oldu. Bölümün sözleriyle, Rouranları güçsüz ve uzak bıraktı.^[2] Seferin kendi maddesi vardır. Buna karşın kağanlık bozkırı elinde tuttu. Wei orayı hiçbir zaman ele geçiremedi.

Bu rekabetten Aşinalar için en önemli olacak olay doğdu. 439’da Wei, Gansu’daki Kuzey Liang’ı yıktı. Beş yüz kadar aileden oluşan bir Türk topluluğu kuzeybatıya kaçtı, önce Gaochang’a, sonra Altay’a. Oraya Rouranların tebaası olarak vardılar.^[8] Kağanlık onları hoş karşılamadı. Kendi içine kattı, onlar da yüz yıl boyunca onun altında yaşadı.

© Emre-E Yavuz 2026

Güneydeki hanedanlarla ilişkiler

Güneyin hanedanları Rouranlara Ruirui derdi. Onlarda Wei’nin arkasında bir müttefik görürlerdi.^[9] Song Shu, Rouranların mevsim mevsim güney başkentine elçi gönderdiğini ve Çin yönetimiyle eşit olarak görüştüğünü söyler. Doğu Tarım yolunun vaha devletleri Karaşar, Shanshan, Kuça ve Gumo’nun da onlara bağlı olduğunu yazar.^[10] Song yönetiminin onları gevşek bir dizginle tuttuğunu da ekler: Rouranlar Wei’ye kuzeyden çok sık saldırıyordu.^[10] Aynı tarih, Taiwu’nun 443’te onlara karşı düzenlediği seferi bir Wei yenilgisi olarak anlatır. Adamlarının onda altısı ya da yedisi öldü.^[10] 450 tarihli bir mektubunda Taiwu, Song’u kuzeyde Ruiruilerle ilişki kurmakla suçladı. Onları yendiği düşmanlar arasında saydı.^[10]

478’de Song’un naibi ve kısa süre sonra Güney Qi’nin ilk imparatoru olacak Xiao Daocheng, Wei’ye karşı ortak bir saldırının tarihini belirlemek için bir elçi gönderdi.^[11] 479’un sekizinci ayında Rouran hükümdarı üç yüz bin atlıyla Pingcheng’e yedi yüz li yaklaştı. Wei surlarının ardından çıkmadı. Rouran hükümdarı Yanran Dağı’nın eteğinde avlandı ve evine döndü.^[11] Qi imparatoruna yazdığı mektuplarda ona eşiti olarak hitap etti ve kendinden “ben” diye söz etti.^[11] Bu elçiliklerin en ayrıntılı anlatımını Nan Qi Shu verir. Rouranlar güneye genellikle Tuyuhun ülkesinden geçen yolla ulaşırdı.^[11] Liang Shu, Rouranların Liang’a verdiği armağanları kaydeder: 515’te kara samurdan bir kürk, 520’de yerel ürünler, 541’de bir at ve bir jin altın. Elçilerin birkaç yılda bir geldiğini de söyler.^[6]

Tielelerle savaşlar

Kağanlığın sürekli iç düşmanı, Türk topluluklarından oluşan bir federasyon olan Tielelerdi. Rouranlar Tieleleri beşinci yüzyılda boyun eğdirmişti. Tieleler onlara karşı defalarca ayaklandı.^[2] 487’de Afuzhiluo önderliğindeki Gaocheler, yüz binden fazla çadırı kağanlıktan çıkarmıştı. Gaochang’ın kuzeybatısında kendi krallıklarını kurdular. Bu krallık Tulun’u yendi ve ona tahtına ve canına mal oldu. Ayrılışın kendi maddesi vardır.^[2] 508’de başarıyla ayaklandılar. Kağan Tahan, yani Futu, onları bir kez yendi. İkinci bir savaşta önderleri Mietu onu yendi ve öldürdü. Tieleler on yıl boyunca özgür kaldı.^[2] Bu arada Yujiulüler kendi aralarında bir iç savaşa düştü: kendi maddesi olan dört hükümdar yılı.^[2]

Anagui buna son verdi. Tahta o savaşın içinden, bir hesaplamaya göre 516’da, olağan hesaplamaya göre 520’de çıktı. Büyük bir orduyla batıya yürüdü ve Tieleleri Cungarya’da kesin olarak kırdı. Wei Shu batıdaki zaferi onun kardeşine verir. 516’da Chounu batıya yürüdü, Gaocheleri ezdi, kralları Mietu’yu yakalayıp öldürdü. Anagui için ise yalnızca, Gaoche kralı Yifu’nun sonradan Rouranlarla savaştığını ve yenilerek döndüğünü kaydeder.^[2] Aşinalar ayaklanmaya katılabilirdi, ama katılmadı. Hiçbir kayıt onları iki taraftan birine koymaz. Yokluklarının anlamı büyük olasılıkla tarafsızlıktır. Tieleler yeniden tebaa oldu. Ardından yeni bir iç savaş olmadan otuz yıl geçti. Bir bozkır imparatorluğu için bu uzun bir süredir.

© Emre-E Yavuz 2026

Anagui Wei yönetiminin yanında (520–522)

520’de Wei yönetimi Anagui’yi mülteci olarak kabul etti. Onu kendi prenslerinin altında tuttu ve Shuofang idari bölgesinin (komutanlık) dükü ve Rouran kralı yaptı.^[2][12] 521’in birinci ayında onu zırh, silah, davul, çadır, ipek ve sürüyle sınıra geri gönderdi. Ayrıca garnizonda teslim edilmek üzere iki yüz bin shi tahıl verdi.^[2][13] 522’de tohumluk tahıl istedi ve Wei yönetimi ona on bin shi verdi.^[2][14] Hediyeler, Wei’nin sınırında kendisine borçlu bir Rouran kağanı bulundurmak için ne ödediğini gösterir. Bir yıl sonra, bir kıtlık yılında, o sınıra akın etti.

Altı Garnizon (523–525)

Çin sınırındaki iki olay, kağanlığın son kuşağında ne olduğunu gösterir. 523’te, bir kıtlık yılında, Anagui halkını Altı Garnizon’a karşı yürüttü. Bu, Wei’nin Sarı Irmak’ın büyük kıvrımı boyunca tuttuğu tahkimli hattı oluşturuyordu. Anagui hattı alamadı.^[2] 524’te garnizonların kendileri Woyeli Poliuhan Baling önderliğinde ayaklandı. İsyan güneye, Wei eyaletlerine yayıldı.^[15] 525 baharında Anagui, Wei adına isyancılara karşı yürüdü. Wei yönetimi ona hediyeler ve görev belgesini gönderdi. O da yüz bin adamla Wuchuan’dan batıya, Woye’ye doğru ilerledi.^[2] Altıncı ayda Baling’i kırdı ve generali Kongque’nin başını kesti. Baling, Sarı Irmak’ı geçerek güneye çekildi.^[16] İki yıl sonra Wei yönetimi ona, adamlarını yağmadan alıkoymasını ve emirlerini beklemesini bildirdi. Bölüm, Wei yönetiminin onun kendisine karşı dönmesinden korktuğunu söyler.^[2] 528’de yeni imparator Xiaozhuang onu iki saygı biçiminden kurtardı: artık huzurda adını söylemek zorunda değildi ve yönetime sunduğu yazılarda kendine artık vasal demiyordu.^[2][17]

Bu olay, bir yıl bir imparatorluğun sınırına akın edip ertesi yıl o imparatorluğun isyancılarıyla savaşabilen bir kağanlığı gösterir. Ayrıca bu yardımın bedelini ödeyen ama ona güvenmeyen bir yönetimi gösterir.

© Emre-E Yavuz 2026

Göktürklerle savaş

Son, en beklenmedik yerden geldi. 546’da Tieleler yeni bir ayaklanma hazırladı. Altay’daki Aşina önderi Bumin onları yolda karşıladı ve kırdı. Elli bin kişi kağana değil ona boyun eğdi.^[7] Bumin ödül olarak bir Rouran prensesi istedi. Anagui ona demirci kölem dedi ve buna nasıl cüret ettiğini sordu. Bumin cevabı getiren elçiyi öldürdü.^[7] Ardından gelen savaş bu retten başlar. Altı yıl sonra, 552 başında, Göktürkler Cungarya’da bir Rouran ordusunu yendi.^[18] İkinci bir orduyu Huaihuang’ın kuzeyinde yok ettiler. Anagui, Çin anlatımına göre kendi eliyle, ölmüştü.^[7] İntihara ilişkin kuşku Anagui maddesinde açıklanır.

Bumin Ötüken’e girdi ve kağan unvanını aldı.^[7] Kağanlık Göktürklere geçmişti.

© Emre-E Yavuz 2026

Yujiulülerin sonu (552–555)

Rouranlardan geriye kalanlar, Göktürk-Rouran Savaşları’nın sonuncusunda dağıldı. Anagui’nin oğlu Anluochen Kuzey Qi’ye kaçtı. Kalıntılar Anagui’nin amcası Dengshuzi’yi hükümdar yaptı.^[7] Hanedanın büyük bölümü Anluochen’in ardından gitti. Qi onları kendi aracı yaptı. Issık ve Mukan onları yendikten sonra Dengshuzi ve halkından üç bin kadar kişi Batı Wei’ye ulaştı. Mukan’ın isteği üzerine yakalandılar, onun elçilerine teslim edildiler ve Chang’an’ın Qingmen kapısı dışında öldürüldüler.^[7] Literatürün anlatımına göre Qi imparatoru Dengshuzi’yi 553’te Göktürklere karşı yürümeye zorladı. Zhou Shu’da ise Issık onu Woye’nin kuzeyindeki Mulai Dağı’nda kırar.^[7] Hayatta kalan son oğul Anluochen, kullanıldığını anladı. 554’ün üçüncü ayında Qi’nin kendisine karşı ayaklandı. İmparator sahaya çıktı ve onu yendi. Dördüncü ayda Anluochen’in karısını, çocuklarını ve halkından otuz binden fazla kişiyi ele geçirdi.^[19] Kalıntılara karşı son Göktürk zaferi Ocak 554’e tarihlenir. Anagui’nin ölümünden sonraki iki yıl içinde Rouranlar imparatorluklarından yoksun bırakılmış, Çinliler tarafından talim ettirilmiş ve Qi içinde eritilmişti.

İkinci bir topluluk batıya gitmişti. Yirmi bin kadar kişi 552’den sonra bozkırı atla aştı. Bunlar hanedandan değil, devleti yönetmiş olan soylulardandı. Avrupa’daki Avarların kağanları ve yönetici soyluları büyük olasılıkla bunların arasından çıktı. Kağan unvanı da onlarla birlikte batıya gitti.^[20][21] Göktürkler onları saydı. 568’de Konstantinopolis’te İstemi’nin elçilerine Avarların kendi tebaaları olup olmadığı soruldu. Elçiler, bir kısmının hâlâ itaat ettiğini ve kaçanların yirmi bin kadar olduğunu söylediler.^[22] Başka görüşler Avarlarda Rouranlara daha küçük bir pay verir.

© Emre-E Yavuz 2026

© Emre-E Yavuz 2026

Miras

Göktürkler Rouran devletini yıkmadı. Onu kağanlık unvanıyla, altındaki hiyerarşiyle, Orhun’daki merkezle ve bütün bozkırı oradan yönetme iddiasıyla birlikte devraldı. Göktürklerin iki yüzyıl sonra kazıdığı Kül Tegin yazıtı, kurucuların yasını tutmaya gelen halklar arasında Apar’ı anar. Apar ya belleklerde kalan Rouranlardır ya da Avrupa Avarları. Yazıt hangisi olduğunu söylemez. Anagui, hanedanının yetiştirdiği en önemli hükümdarlar arasında yer alır. Kağanlığın kendisi ise Göktürklerin kurduğu her şeyin örnek aldığı modeldi. Rouranlar hem Aşinaları baskı altında tutan hem de Aşinaların biçimini devraldığı güçtü.

© Emre-E Yavuz 2026

y. 402

1. y. 402 Shelun kağan unvanını alır

   Gobi'de etrafına insan toplayan bir kaçak olan Shelun, Tieleleri yener ve kağan unvanını alır. Wei Shu onun ülkesini dört yönle tarif eder: batıda Karashahr ülkesi, doğuda Kore ülkesi, kuzeyde çölün ötesinde Hanhai, güneyde büyük çöl. Bu noktalar arasındaki çizgi çizilmiştir, kaydedilmiş değildir.

2. 429 Taiwu Gobi'yi geçer

   Kuzey Wei imparatoru Taiwu Pingcheng'den çıkar, Gobi'yi geçer ve Li ırmağında Datan'ın Rouranlarını dağıtır. Orduları doğudan batıya beş bin li boyunca tarar. Güzergâh Wei Shu'ya göre çizilmiştir, adı geçen ırmakların yeri kesin değildir.

3. 460 Tölöşler boyun eğdirilir

   Batıda Rouranlar Tölöşleri, yani Tieleleri boyun eğdirir. Egemenliklerinin o sırada Balkaş Gölü'ne ve Yedisu'ya uzandığı, günümüz literatürünün verdiği sınırdır. Kaynaklar bunu söylemez. Aşinalar, beş yüz aile, Rouranların demircileri olarak Altay'ın güney yamacına yerleşir.

4. 487 Gaoche ayrılır

   Afuzhiluo önderliğinde yüz binden fazla Gaoche çadırı kağanlıktan ayrılır ve Gaochang'ın kuzeybatısında kendi krallıklarını kurar. Rouran kağanı Tulun onları kovalar, defalarca yenilir ve halkını doğuya götürür.

5. 525 Anagui Wei için savaşır

   Anagui 520'de Tieleleri yeniden Rouran egemenliğine sokmuştur. Çin tarihlerine göre toprakları Hazar Denizi'ne ve Alanlara kadar uzanır. 523'te, bir kıtlık yılında, Anagui Wei sınırındaki Altı Garnizon'a akın eder. 525'te garnizonlar ayaklandıktan sonra Wei adına yüz bin adamla Wuchuan'dan batıya, Woye yönünde asilerin üzerine yürür.

6. 545 Rouranlar en güçlü döneminde

   Rouranlar doğu ve orta bozkırı yönetir, Altay'daki Aşinalar ve Cungarya'daki Tieleler onlara tabidir. Çin tarihlerine göre Tieleler Hazar Denizi'ne kadar yayılır. Burada çizilen sınır, Hingan'dan Yedisu'ya, Baykal Gölü'nden Wei sınırına kadar, günümüz literatürünün verdiği sınırdır.

7. 546 Bumin Tieleleri yener

   546'da Cungarya'daki Tieleler Rouranlara karşı harekete geçer. Aşina beyi Bumin onları yolda karşılar ve yener, elli binden fazla Tiele çadırı ona boyun eğer. Aşinalar hâlâ Rouranlara tabidir, ama artık kendileri de bir güçtür.

8. 552 Bumin Rouranları yıkar

   552 başında bir Rouran ordusu Cungarya'da yenilir, ikincisi Huaihuang'ın kuzeyinde yok edilir. Anagui ölür. Göktürkler bozkırı alır, bir Rouran kalıntısı doğuda direnir. Yeni kağanlığın sınırı günümüz tahminine göredir.

9. 553–555 Son Rouranlar, İstemi batıya yürür

   Issık, Dengshuzi'nin Rouranlarını Woye'nin kuzeyindeki Mulai Dağı'nda bozar. Kuzey Qi'deki kalıntı 554'te ev sahipleri tarafından yok edilir. Batıda İstemi 553'ten itibaren yürür ve bir hesaba göre 555'e kadar Yedisu'ya ulaşır.

10. y. 560 Eftalitler yıkılır

    İstemi Eftalitleri yıkar ve Soğdiana'nın ticaretini ele geçirir. Bir yoruma göre bunu İran kralı I. Hüsrev ile birlikte yapar ve 557 ya da 560'ta onların topraklarını Ceyhun boyunca paylaşırlar. Çizilen güzergâh günümüzdeki bir yeniden kurguya dayanır: Göktürkler Çaç'ı alır, Çırçık'ı geçer ve sekiz gün sonra Nesef tepelerinde galip gelir. İkinci bir yoruma göre belirleyici çarpışma Buhara'nın kendisinde olur. Hüsrev güneyden Belh'e kadar gelir. Doğuda Mukan, Yenisey'deki Kırgızları ve Kıtayları alır.

11. 568–569 Konstantinopolis'e elçilikler

    İran pazarlarını Soğd ipeğine kapatır. İstemi Soğdlu Maniakh'ı Konstantinopolis'e gönderir, Roma elçisi Zemarkhos da 569'da Ektag denen bir dağda ona ulaşır. Ektag'ın yeri tartışmalıdır: hem Altay hem Tanrı Dağları önerilir.

12. 576 Bosporos

    İstemi'nin öldüğü yıl bir Göktürk ordusu Kırım'daki Bosporos'u alır. Bu, Avrupa'ya doğru yayılmanın batı sınırıdır. Batı kanadının o sırada İdil'e ve Kuzey Kafkasya'ya ulaştığı çıkarımdır.

13. 581–584 Devlet bölünür

    Taspar 581'de ölür, kağanlık çıkarıma göre en geniş sınırlarındadır. Tahta çıkış hanedanı böler: İşbara, Apa ve Tardu savaşa tutuşur, Sui de taraf tutar. Doğu ve batı kanatları arasındaki çizgi Altay'dan Cungarya üzerinden Cungarya Kapısı'na uzanan bir hat olarak yeniden kurulur.

• Bir kaynakta adı geçen yer (konumu genel kabule göre)
• Konumu tartışmalı ya da yaklaşık
• Kaynaklardaki bir tariften çizilmiş alan ya da çizgi
• Günümüz literatürünün verdiği alan
• Tabi halk ya da yayılım alanı (kesikli çizgi)
• Bozkır ile Çin arasında, iki tarafa da ait olmayan sınır bölgesi (taralı)
• Bir kaynakta geçen hareket (güzergâh çizilmiştir)
• Günümüzdeki bir yeniden kurguya göre güzergâh

Hükümdarlar

400420440460480500520540560

1. Shelun Khan402–410
2. Hulü Khan410–414
3. Buluzhen Khan414
4. Datan Khan414–429
5. Wuti Khan429–?
6. Tuhezhen Khan?–464
7. Yucheng Khan464–485
8. Tulun Khan485–492
9. Nagai Khan492–506
10. Futu Khan506–508
11. Chounu Khan508–520
12. Anagui520–552
13. Poluomen Khan521
14. Dengzhu552–553
15. Anluochen553–554

1. Shelun Khan402–410
2. Hulü Khan410–414
3. Buluzhen Khan414–414
4. Datan Khan414–429
5. Wuti Khan429–?
6. Tuhezhen Khan?–464
7. Yucheng Khan464–485
8. Tulun Khan485–492
9. Nagai Khan492–506
10. Futu Khan506–508
11. Chounu Khan508–520
12. Anagui520–552
13. Poluomen Khan521–521
14. Dengzhu552–553
15. Anluochen553–554

Diğer devletlerle ilişkiler

Kırmızı savaş, mavi ittifak, altın ticaret demektir. Aynı anda birden fazlası varsa çizgi ağır basanı gösterir, ittifak ile ticaret yan yana durabilir. Her çizgi bir maddeye dayanır. Bir devletin üzerine gelince en ağır basan ilişkisi görünür, seçince olayları listelenir. Sürgü belli bir yılda neyin var olduğunu gösterir, Oynat yılları sırayla geçirir.

1. Kuzey Wei402 – 523

   • Savaş402 – 449Rouran-Wei Savaşları, 402–449
   • Savaş429Taiwu'nun Rouranlara Karşı Seferi (429)
   • İttifak523Altı Garnizon İsyanı

2. Batı Wei535 – 554

   • Savaş535 – 554Kuzey Çin'de Hegemonya Savaşları

3. Kuzey Qi550 – 554

   • İttifak550 – 554Kuzey Çin'de Hegemonya Savaşları

4. Birinci Göktürk Kağanlığı552 – 554

   • Savaş552 – 554Göktürk-Rouran Savaşları
   • Savaş552 – 554Kuzey Çin'de Hegemonya Savaşları
   • Savaş553Mulai Dağı Muharebesi (553)
   • Savaş553 – 554Mukan'ın Dengshuzi'yi Yok Etmesi (553–555)

Notlar

1. ^ 内田吟風 1937, p. 534,539
2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Wei Shu, juan 103
3. ^ Yavuz 2025
4. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition
5. ^ 内田吟風 1959, p. 140
6. ^ a b c d Liang Shu, juan 54
7. ^ a b c d e f g h i Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
8. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
9. ^ Song Shu, juan 95; Nan Qi Shu, juan 59
10. ^ a b c d Song Shu, juan 95
11. ^ a b c d Nan Qi Shu, juan 59
12. ^ Jagchid 1989, p. 67–68
13. ^ Jagchid 1989, p. 38, 170–171
14. ^ Jagchid 1989, p. 38
15. ^ Wei Shu, juan 9; Wei Shu, juan 103
16. ^ Wei Shu, juan 9; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 150
17. ^ Jagchid 1989, p. 145
18. ^ Yavuz 2025, p. 225
19. ^ Bei Qi Shu (Book of Northern Qi), juan 4
20. ^ Golden 2013, p. 62–63
21. ^ al. 2022, e6
22. ^ Menander Protector

Kaynaklar

• Song Shu, juan 95
• Nan Qi Shu, juan 59
• Liang Shu, juan 54
• Wei Shu, juan 9, 103
• Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
• Kül Tegin inscription
• Sui Shu (Book of Sui), juan 84
• Menander Protector
• Bei Qi Shu (Book of Northern Qi), juan 4 (after Bei Shi)
• Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 150 (after Wei Shu, Zhou Shu, Sui Shu and Bei Shi)

Literatür

• Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
• Peter B. Golden, Some Notes on the Avars and Rouran (2013)
• Guido Alberto Gnecchi-Ruscone et al., Ancient Genomes Reveal Origin and Rapid Trans-Eurasian Migration of 7th Century Avar Elites (2022)
• Julian Struck; Marcel Bliedtner; Paul Strobel; William Taylor et al., Central Mongolian lake sediments reveal new insights on climate change and equestrian empires in the Eastern Steppes (2022)
• Uchida Ginpū 内田吟風, 魏書の成立に就いて (1937)
• Uchida Ginpū 内田吟風, 後魏柔然表 (下): 中古蒙古史の編年史的整理の意圖をかねて (1945)
• Uchida Ginpū 内田吟風, 蠕蠕の寄多羅月氏領バルク地方侵入について (1959)
• Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)
• Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)

İlgili maddeler

• Rouran
• Yujiulü
• Mugulü
• Shelun Khan
• Datan Khan
• Tulun Khan
• Chounu Khan
• Poluomen Khan
• Afuzhiluo
• Taiwu'nun Rouranlara Karşı Seferi (429)
• Gaocheların Ayrılışı (487)
• Rouran İç Savaşı (520–521)
• Kuzey Wei
• Anagui
• Aşina
• Tiele
• Bumin Kağan
• Birinci Göktürk Kağanlığı
• Ötüken
• Xianbei
• Hephthalites
• Kuzey Qi
• Batı Wei
• Dengzhu
• Anluochen
• Issık Kağan
• Mukan Kağan
• Han (Kağan)
• Mumocheng
• Avars
• Cungarya
• Göktürk Bağımsızlık Savaşı
• Khitan
• Hegemony Wars in Northern China
• Climate and the steppe empires
• Woye
• Tuoba
• Six Garrisons
• Göktürk-Rouran Savaşları
• Güney Altay'ın Cüruf Ocakları
• Bozkır İmparatorluklarının Ekonomisi
• Avrasya Göçebeleri
• Bozkırın Büyük İmparatorlukları
• Türk halklarının tarihi
• Türk Halklarında Hammaddeler ve Ticaret
• Türk Halklarında Kadınlar

Buraya bağlantı verenler88

Kişiler

Anagui · Axian Shad · Bumin Khan · Datan Khan · Issik Khan · Mugulü · Poluomen Khan · Princess Changle · Shelun Khan · Tanshihuai · Tuwu

Devletler

First Göktürk Khaganate · Gaoche · Khazar Khaganate · Later Yan · Northern Qi · Northern Wei · Northern Zhou · Western Wei · Xiongnu

Savaşlar

Gaoche secession (487) · Göktürk Expansion into Europe · Hegemony Wars in Northern China · Rouran civil war (520–521) · Taiwu's campaign against the Rouran (429) · The Göktürk–Rouran Wars · The Rouran–Wei wars, 402–449 · The Turkic War of Independence

Muharebeler ve olaylar

Battle of Huaihuang, 552 · Battle of Mount Mulai (553) · Defeat of the Tiele, 546 · Flight of the Avars (557) · Göktürk raid of 542 · Proclamation of Bumin Khan (552) · The Flight of the Ashina (439) · The Göktürk–Wei alliance · The Qingmen Executions (555) · The Rouran Marriage Refusal (546) · Western Wei embassy of 545

Yerler

Altai · Dzungaria · Huaihuang · Mount Mulai · Pingliang · Tarim Basin · Woye · Yunzhong

Halklar

Avars · Eurasian Nomads · Hephthalites · History of the Turkic peoples · Khitan · Kidarites · Rouran · The Great Empires of the Steppe · Tiele · Tuoba · Turkic Tribes in Europe · Uyghurs · Xianbei

Soylar

Ashina · Fufuluo · Murong · Yujiulü

Kurumlar ve Unvanlar

Bloomery Furnaces of the South Altai · Göktürk Dress and Hair · Göktürk Ironworking · Illig · Khan (Khagan) · Kirghiz Iron and Gold · Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Six Garrisons · Tally Sticks and the Golden Arrow · The Economy of the Steppe Empires · Women among the Turkic Peoples · Yabgu

Dinler

Asena the She-Wolf (Gök Börü) · Kam (Turkic Shaman) · Turkic Mythology

Yeme içme

Millet

Kaynaklar

Bugut inscription · Nan Qi Shu · Nan Shi · Song Shu · Tomb of Yu Hong · Wei Shu

Tartışmalar

The Göktürks and the Xiongnu · The origin of the Avars

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Rouran Khaganate.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/polities/rouran-khaganate/

Kopyala Son güncelleme: 8 Kasım 2026