MÖ 209'da bir adam babasını öldürdü ve Asya Hunlarını doğu bozkırının ilk imparatorluğu yaptı. Han Çini ile savaşları iki yüzyıla damgasını vurdu ve onların yerini Siyenpiler aldı. 370'lerde Hunlar Don'u geçti ve Attila döneminde ülkeleri Kafkasya'dan Fransa'nın sınırlarına kadar uzandı. Hunların Asya Hunlarının devamı olup olmadığı hâlâ tartışılır. Yol bu hattı yedi adımda izler: ilk bozkır imparatorluğundan, imparatorluğu 453'te dağılan Hun kralına kadar.

Map of East Asia around 215 BC: Qin with the Ordos taken by Meng Tian, the Xiongnu under Duman north of the Yellow River, the Donghu in the east and the Yuezhi between Dunhuang and the Qilian mountains, with a second reading in the Tian Shan
MÖ 215 civarı: Qin’in ilk imparatoru Meng Tian’ı kuzeye gönderir. Meng Tian, Sarı Irmak’ın büyük kıvrımı içindeki Ordos’u alır ve ırmağı sınır yapar. Asya Hunlarının chanyusu Duman kuzeye çekilir, ne kadar uzağa çekildiğini kaynak söylemez. Doğuda Donghular, Dunhuang ile Qilian Dağları arasında Yuezhiler yaşar, ikinci bir yoruma göre Tanrı Dağlarında. Modern harita, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

1/7

Asya Hunları (Xiongnu)

MÖ 209–155

Doğu bozkırının ilk göçebe imparatorluğu, yalnızca Çin kaynaklarından bilinir.

MÖ üçüncü yüzyılın sonundan itibaren Asya Hunları doğu bozkırına egemen oldu ve iki yüzyıl boyunca Han Çini'nin başlıca hasmı olarak kaldı. Bölgenin ilk göçebe imparatorluğuydular. Kendilerine ait bir metin bırakmadılar, bu yüzden onlar hakkında bilinen her şey Çin tarihlerinden gelir. Qin orduları onları kuzeye ittiğinde boylar birleşti. 89'da Han ve müttefikleri kuzey yarıyı ezdi ve Siyenpiler onun yerini aldı.

  • Asya Hunları (Xiongnu)

Maddeyi oku →

Map of East Asia from 209 to 200 BC: the Xiongnu under Bagatur from the Ordos to Lake Baikal, the Wuhuan, Dingling and Gekun as their subjects, the campaigns against the Donghu, the Yuezhi and the northern peoples, the Han in China and the siege of Baideng
MÖ 209–200: Mete Han (Bagatur) babası Duman’ı öldürür ve chanyu olur. Donghu kralını yok eder, Yuezhileri geri püskürtür, Meng Tian’ın aldığı toprakları Chaona ve Fushi’ye kadar geri alır, Dingling, Gekun ve kuzeyin diğer halklarını kendine bağlar. Wuhuanlar ona vergi öder. MÖ 200’de Han imparatoru Gaozu’yu Pingcheng yakınındaki Baideng’de kuşatır. Modern harita, yollar çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

2/7

Bagatur (Modu Chanyu)

MÖ 209–MÖ 174

Bagatur in a modern portrait.
Bagatur, modern bir portrede.© Emre-E Yavuz 2026

Konfederasyonu imparatorluğa dönüştüren hükümdar ve taşıdığı ad.

Mete Han, MÖ 209'da babası Duman'ı öldürerek tahta çıktı. Doğuda Donghuları yok etti, Yuezhileri batıya sürdü ve kuzeyin halklarını boyunduruk altına aldı. MÖ 200'de Han imparatoru Gaozu'yu yedi gün boyunca Baideng Tepesi'nde sıkıştırdı ve bir antlaşma izledi. MÖ 174'te öldüğünde Asya Hunları Mançurya'dan Tarım'a kadar bozkıra hükmediyordu. Çinliler adını 冒頓 yazdı. Bagatur bir yeniden oluşturmadır.

  • Asya Hunları (Xiongnu)

Maddeyi oku →

Map of East Asia in 133 BC: the Xiongnu under Junchen with the Ordos and the Hexi corridor, their subjects from the Tarim to the Wuhuan, the Yuezhi on the Ili, the Han, and the march of the chanyu towards Mayi, where three hundred thousand Han lie in ambush, and his withdrawal
MÖ 133: Han, Mayi sınır kasabasının çevresine üç yüz bin asker gizler ve kasabayı chanyu Junchen'e önerir. Junchen yüz bin atlıyla sınırı geçer, kasabaya yüz li kala başıboş otlayan sığırları görür, yakaladığı bir subaydan pusuyu öğrenir ve geri döner. Heqin düzeni sona erer, altmış yıllık açık savaş başlar. Modern harita, chanyunun yolu çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

3/7

Asya Hunları-Han Savaşları

MÖ 200–93

Han ile Asya Hunları arasında iki yüzyıllık savaşlar ve antlaşmalar.

Baideng'den sonraki antlaşma MÖ 133'e kadar sürdü. O yıl Han, şanyuyu, yani Asya Hunlarının hükümdarını, tuzağa düşürmek için Mayi çevresine üç yüz bin adam gizledi, şanyu ise geri döndü. Asya Hunları antlaşmayı bozdu ve Han saldırıya geçti. MÖ 119 seferleri Asya Hunlarının Gobi'nin güneyinde bir hükümdar sarayı bırakmadı. MÖ 57'den itibaren rakip şanyular birbiriyle savaştı. Kuzeyin sarayı MS 89 ile 91 arasında kırıldı ve son hak sahibinin başı MS 93'te kesildi.

  • Asya Hunları (Xiongnu)

Maddeyi oku →

Map of the Xianbei about 155: the realm of Tanshihuai over the Mongolian steppe, the Southern Xiongnu inside the frontier of the Eastern Han, the protectorate of the Western Regions, the Wusun and the Kushans, and Northern Xiongnu north-west of Kangju as a second reading
y. 155: Tanshihuai yönetimindeki Siyenpiler, Moğol bozkırında Asya Hunlarının eski yurdunu tutar. Güney Asya Hunları Han sınırının içinde yaşar, Han ise batıdaki vahaları Batı Bölgeleri Koruyuculuğu ile yönetir. İkinci bir okumaya göre Kuzey Asya Hunları Kangju'nun kuzeybatısındadır. Modern harita, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

4/7

Xianbei

87–235

Doğu bozkırında Asya Hunlarının yerini alan halk.

Siyenpiler, Mete Han'ın bir zamanlar ezdiği Donghuların bir koluydu. Birinci yüzyılın sonunda Dou Xian'ın seferleri kuzey şanyuyu sürdü ve Siyenpiler onun topraklarına geçti. Geride kalan Asya Hunlarından yüz binden fazla çadır kendilerine Siyenpi dedi. Birinci sınıf tek hükümdarları Tanshihuai, eski Asya Hun ülkesinin tamamını aldı. Siyenpilerden, Kuzey Wei'yi kuran Tuobalar çıktı.

Maddeyi oku →

Map of Dou Xian’s campaign in 89: the Northern Xiongnu in the Mongolian steppe, the Southern Xiongnu subject to the Eastern Han, the march from the Jilu pass to the battle at Mount Jiluo in the Altai and the Yanran inscription, with the Xianbei in the east and the Wusun, the oases of the Tarim and the Kushans in the west
89: Dou Xian, Güney Asya Hunlarıyla birlikte Jilu Geçidi'nden yola çıkar ve kuzey chanyusunu Altay'daki Jiluo Dağı'nda yener. Yanran Dağı'ndaki bir yazıt zaferi kaydeder. Güney Asya Hunları Han'a tabidir, doğuda Siyenpiler hüküm sürer. Modern harita, yol çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

5/7

Hunlar ve Asya Hunları

91–469

Avrupa Hunlarının Asya Hunlarının devamı olup olmadığı: görüşler yan yana.

370'lerde Hunlar Avrupa'da göründü ve on sekizinci yüzyıldan beri birçokları onları Asya Hunlarıyla bir saydı. Bir okumaya göre ikisi, Türkçe konuşan bir seçkinle tek bir halktır. İkinci bir okumaya göre ortak bir ad ortak bir halk demek değildir. Ad, kazanlar ve bazı âdetler doğuyu gösterir. Mezarlar ve adlar, eksiksiz gelmiş bir halkı göstermez. 91 ile 370'ler arasında yaklaşık üç yüzyıl vardır ve hiçbir kaynak onları izlemez.

Maddeyi oku →

Map of Europe at Attila's death in 453: the Hunnic Empire from the Rhine to the Caspian Sea with the Gepids as subjects, the Western and Eastern Roman Empires, the Visigoths, Franks and Burgundians, Sasanian Persia, and the routes of Attila's campaigns in Gaul in 451 and in Italy in 452
453: Attila öldüğünde Hun İmparatorluğu Ren'den Hazar Denizi'ne uzanır, Gepidler ve başka halklar Hunlara tabidir. İnce çizgiler Attila'nın 451'deki Galya ve 452'deki İtalya seferlerini gösterir. Modern harita, imparatorluğun sınırları yaklaşıktır, Katalaun Ovaları'nın yeri tartışmalıdır.
© Emre-E Yavuz 2026

6/7

Hunlar

370–469

370'lerde Don'u geçip Avrupa'da bir imparatorluk kuran halk.

370'lerde Hunlar Don'u geçti ve Karadeniz'in kuzeyinde Alanları ve Gotları bozdu. Sonraki seksen yılda bir imparatorluk kurdular, Rua'nın, sonra Bleda ile Attila'nın yönetiminde büyük bir güç oldular. Attila döneminde imparatorluk Kafkasya'dan Fransa'nın ve Danimarka'nın sınırlarına kadar hüküm sürdü. Attila'nın 453'teki ölümünden sonra dağıldı ve oğlu Dengizik'in 469'daki ölümüyle Hunların egemenliği sona erdi.

  • Hunlar

Maddeyi oku →

7/7

Attila

434–453

Hunların sahip olduğu en güçlü kral, bir Roma elçilik heyetinin gördüğü haliyle.

Attila, 430'lardan 453'teki ölümüne kadar Hunlara hükmetti, on yıl kardeşi Bleda ile birlikte, sonra tek başına. Doğu Roma İmparatorluğunu gitgide daha fazla altın ödemeye zorladı ve 451'de Galya'yı, 452'de İtalya'yı işgal etti. 449'da bir Roma elçilik heyetiyle gelen Priscus, onu tahta bir tabaktan yerken, konuklarını ise gümüşten yerken gördü. Son düğününden sonraki gece öldü. Bir insan olarak hakkında bilinen hemen her şey Priscus'tan gelir.

  • Avrupa Hun İmparatorluğu

Maddeyi oku →

Map of East Asia around 215 BC: Qin with the Ordos taken by Meng Tian, the Xiongnu under Duman north of the Yellow River, the Donghu in the east and the Yuezhi between Dunhuang and the Qilian mountains, with a second reading in the Tian Shan© Emre-E Yavuz 2026
MÖ 215 civarı: Qin’in ilk imparatoru Meng Tian’ı kuzeye gönderir. Meng Tian, Sarı Irmak’ın büyük kıvrımı içindeki Ordos’u alır ve ırmağı sınır yapar. Asya Hunlarının chanyusu Duman kuzeye çekilir, ne kadar uzağa çekildiğini kaynak söylemez. Doğuda Donghular, Dunhuang ile Qilian Dağları arasında Yuezhiler yaşar, ikinci bir yoruma göre Tanrı Dağlarında. Modern harita, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
Map of East Asia from 209 to 200 BC: the Xiongnu under Bagatur from the Ordos to Lake Baikal, the Wuhuan, Dingling and Gekun as their subjects, the campaigns against the Donghu, the Yuezhi and the northern peoples, the Han in China and the siege of Baideng© Emre-E Yavuz 2026
MÖ 209–200: Mete Han (Bagatur) babası Duman’ı öldürür ve chanyu olur. Donghu kralını yok eder, Yuezhileri geri püskürtür, Meng Tian’ın aldığı toprakları Chaona ve Fushi’ye kadar geri alır, Dingling, Gekun ve kuzeyin diğer halklarını kendine bağlar. Wuhuanlar ona vergi öder. MÖ 200’de Han imparatoru Gaozu’yu Pingcheng yakınındaki Baideng’de kuşatır. Modern harita, yollar çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
Map of East Asia in 133 BC: the Xiongnu under Junchen with the Ordos and the Hexi corridor, their subjects from the Tarim to the Wuhuan, the Yuezhi on the Ili, the Han, and the march of the chanyu towards Mayi, where three hundred thousand Han lie in ambush, and his withdrawal© Emre-E Yavuz 2026
MÖ 133: Han, Mayi sınır kasabasının çevresine üç yüz bin asker gizler ve kasabayı chanyu Junchen'e önerir. Junchen yüz bin atlıyla sınırı geçer, kasabaya yüz li kala başıboş otlayan sığırları görür, yakaladığı bir subaydan pusuyu öğrenir ve geri döner. Heqin düzeni sona erer, altmış yıllık açık savaş başlar. Modern harita, chanyunun yolu çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
Map of the Xianbei about 155: the realm of Tanshihuai over the Mongolian steppe, the Southern Xiongnu inside the frontier of the Eastern Han, the protectorate of the Western Regions, the Wusun and the Kushans, and Northern Xiongnu north-west of Kangju as a second reading© Emre-E Yavuz 2026
y. 155: Tanshihuai yönetimindeki Siyenpiler, Moğol bozkırında Asya Hunlarının eski yurdunu tutar. Güney Asya Hunları Han sınırının içinde yaşar, Han ise batıdaki vahaları Batı Bölgeleri Koruyuculuğu ile yönetir. İkinci bir okumaya göre Kuzey Asya Hunları Kangju'nun kuzeybatısındadır. Modern harita, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
Map of Dou Xian’s campaign in 89: the Northern Xiongnu in the Mongolian steppe, the Southern Xiongnu subject to the Eastern Han, the march from the Jilu pass to the battle at Mount Jiluo in the Altai and the Yanran inscription, with the Xianbei in the east and the Wusun, the oases of the Tarim and the Kushans in the west© Emre-E Yavuz 2026
89: Dou Xian, Güney Asya Hunlarıyla birlikte Jilu Geçidi'nden yola çıkar ve kuzey chanyusunu Altay'daki Jiluo Dağı'nda yener. Yanran Dağı'ndaki bir yazıt zaferi kaydeder. Güney Asya Hunları Han'a tabidir, doğuda Siyenpiler hüküm sürer. Modern harita, yol çizilmiştir, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
Map of Europe at Attila's death in 453: the Hunnic Empire from the Rhine to the Caspian Sea with the Gepids as subjects, the Western and Eastern Roman Empires, the Visigoths, Franks and Burgundians, Sasanian Persia, and the routes of Attila's campaigns in Gaul in 451 and in Italy in 452© Emre-E Yavuz 2026
453: Attila öldüğünde Hun İmparatorluğu Ren'den Hazar Denizi'ne uzanır, Gepidler ve başka halklar Hunlara tabidir. İnce çizgiler Attila'nın 451'deki Galya ve 452'deki İtalya seferlerini gösterir. Modern harita, imparatorluğun sınırları yaklaşıktır, Katalaun Ovaları'nın yeri tartışmalıdır.

Başlangıç: Asya Hunları (Xiongnu) →