Alara

Alara, popüler başvuru sayfalarına ve ad anlamı sitelerine göre Türk mitolojisinin bir su perisidir. Baykal Gölü’nden geldiği ve bin kadının sevgi gözyaşlarından yaratıldığı söylenir. Küçük ve güzel bir kız olarak görünür. Işıktan kanatları vardır. Gölün üzerinde süzülürken bu kanatlar su serper. Güzelliği ve gençliği suya bağlı olduğu için pınarların ve göllerin yakınında kalmak zorundadır. İnsan yüreğinden nefreti ve açgözlülüğü alabilir. Böylece gerçek sevgi mümkün olur. Ad siteleri bir de dilek ayini ekler. Şafaktan kısa süre önce, göl kıyısında çiçek açmış bir ağacın dalına renkli bir kurdele bağlanır. Peri bir esintiyle ya da bir kayan yıldızla karşılık verir. Anlatılar onu Türk, ayrıca Yakut sayar. Kimi anlatılar onu Tatarların varlıkları arasına yerleştirir.

Anlatılar onu kimin, nerede, ne zaman kaydettiğini söylemez.

Kaynaklar

On dokuzuncu yüzyılın Altay ve Sibirya malzemesi ile ona dayanan el kitapları, Alara adlı bir ruhtan söz etmez. Radloff’un Altay derlemesi, 1927 tarihli Fin-Ugor ve Sibirya el kitabı, 1938 tarihli Altay el kitabı ve şamanlık metinlerinin Türkçe derlemesi, Altaylıların, Yakutların ve Buryatların su efendilerini, doğum ruhlarını ve orman efendilerini adlandırır. Hiçbirinde bu ad yoktur.^[1] Bu kitaplardaki Yakut malzemesi, orman efendisi Bajanai’yi ve doğum verici Ajysyt’ı tanır. Alara’yı tanımaz.^[2]

İngilizce başvuru maddesi onun için tek bir sayfa gösterir. Bu sayfa, sözcüklerin ve adların çevrim içi bir sözlüğüdür. Alara maddesi 2005’te bir okur tarafından eklenmiştir. Madde bir görüş talebi ile bir çocuğa verilen ad hakkında bir yorum içerir. Bir ruhun anlatısını içermez. Figürün izlenebilir ilk biçimi bu nedenle modern bir anlatımdır.

Türkiye’de Alara

Türkiye’de Alara bir kız adıdır. Aynı zamanda Akdeniz kıyısında, Alanya yakınlarındaki bir nehrin, bir kalenin ve Selçuklu dönemine ait bir kervansarayın adıdır. Bilinen hiçbir kaynak bu yerleri periye bağlamaz. Hiçbiri yer adının kökenini vermez.

Benzer sesli bir ad da kaynaklarda geçer. Azerbaycan doğum törenlerinde lohusa kadınlara saldıran ruha Alarvady denir, ayrıca Halarvady, Alanasy, Halanasy ve Algarysy da denir. Türk dünyasının başka yerlerinde bu ruh albastı olarak bilinir.^[3] O başka bir bölgeye aittir ve başka bir işlevi vardır. Hiçbir kaynak onu su perisiyle bir tutmaz.

Güvenilirlik

Alara, kaynakların gösterdiği kadarıyla, yirminci ve yirmi birinci yüzyılın popüler kültürüne aittir. Türk halklarının kaynaklarında yer almaz. Onun arkasında, Türk adlarını ve bir Sibirya gölünü kullanan modern bir anlatım durur. Figürün Göktürklere ilişkin kanıtta yeri yoktur. Bir Türk mitoloji incelemesi, devlerin ve doğaüstü öbür varlıkların Hunlarda, Göktürklerde ve Oğuz destanında görülmediğini belirtir. Halk masallarındaki varlıkların kısmen Türk halkları arasında ortak olduğunu, kısmen dışarıdan geldiğini savunur.^[4] Kutsal güç olarak su ise başka bir konudur. Göktürkler için kutsal Yer-Su’ya yakarışta tanıklıdır. Türk Atlası bunu su kültü maddesinde ve Yer-Su ruhları maddesinde ele alır.^[5]

Notlar

^ Radloff 1893 (zweite Ausgabe); Holmberg 1927; Harva 1938; İnan 2017; first edition 1954
^ Holmberg 1927, p. 415, 466–467
^ Abdullayev 1995, p. 17
^ Ögel 1995, p. 561
^ Kül Tegin inscription; Tonyukuk inscription

Kaynaklar

Literatür

Uno Harva, Die religiösen Vorstellungen der altaischen Völker (1938)
Uno Holmberg (Harva), The Mythology of All Races, Volume IV: Finno-Ugric, Siberian (1927)
Wilhelm Radloff, Aus Sibirien. Lose Blätter aus meinem Tagebuche. Zweiter Band (1893 (zweite Ausgabe))
Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm: Materyaller ve Araştırmalar (2017; first edition 1954)
Bahlul Abdullayev, Mythological Image of Alarvady (Albasty) in the Azerbaijan Birth Rites (1995)
Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar) II (1995)