Көк түрк-Византия союзу Истемидин элчилери 568-жылы Константинополдо чыгыш римдиктеринин императору II Юстин менен Персияга каршы достук жана согуш келишими катары ант берген пакт болгон.[1] Андан кийин элчиликтер кыйла үзгүлтүксүз алмашылып турган, көк түрктөр 576-жылы Рим шаары Боспорду алганга чейин.[2] Жарым кылымдан кийин Ираклий аны кайра түзгөн. Көк түрк аскери Кавказда Персияга каршы римдиктер менен бирге согушкан.[3]

Келип чыгышы

Союз жибек соодасынан чыккан.[1] Көк түрктөр эфталиттерди багындыргандан кийин, алардын соддалык букаралары Персияда жибек сатууну каалашкан. Истеми аларды Маниахты башчы кылып ошол жакка жиберген, Ктесифондогу элчиликтерде.[1] I Хосров жибекти сатып алып, элчилердин көз алдында өрттөткөн. Ал экинчи, көк түрк элчилигинин көпчүлүгүн ууландырткан.[1] Менандр жазгандай, персиялыктар менен көк түрктөрдүн душмандыгы ошондон башталган. Маниах Истемиге башка элдерден көп жибек колдонгон римдиктерге кайрылууну кеңеш кылган.[1]

568-жылдагы ант

Юстиндин падышалыгынын төртүнчү жылынын башында Маниах жибек белектери жана скиф жазуусундагы кат менен Константинополго жеткен.[1] Элчилик императордон римдиктер менен көк түрктөрдүн ортосунда тынчтык жана аскердик союз сураган. Ал алардын дүйнөнүн бул бөлүгүндө Рим державасынын ар бир душманына каршы согуш жүргүзүүнү сунуштаган.[1] Маниах жана анын шериктери колдорун көтөрүп, эң чоң антты беришкен. Алар жалган айтышса, өздөрүнө, Истемиге жана бүт элге каргыш чакырышкан.[1] Менандр жазгандай, ушундай жол менен көк түрктөр римдиктердин достору болушкан.[1]

Бир окуу пактты коргонуучу жана ошол эле учурда чабуулдуу союз деп атайт. Ал көк түрк тарабынан үч себепти табат: соода, Персия менен согуш жана аварлар.[4] Византиянын сактык кылууга себептери болгон.[5] Ал өз жибегин өндүрө баштаган. Көк түрк союзу ошондой эле ал аварларга төлөгөн макулдашууга да коркунуч туудурган. Ошондуктан империя чоң шашылыш менен жооп берген эмес.[5]

Элчиликтер, 569-жылдан 576-жылга чейин

Юстин Земархтын элчилиги менен жооп берген, ал 569-жылы августта Константинополдон чыккан.[1] Земарх биринчи келгенде Истеми менен Юстин келишимдерди түзгөн. Истеми римдиктердин досу анын досу, алардын душманы анын душманы болорун жарыялаган.[1] Истеми Земархты өзү менен бирге Персияга каршы жортуулуна алып барган. Ал аны жаңы элчи Тагма менен үйүнө жөнөткөн, анын наамы Тархан болгон.[1] Көк түрк элчилиги Константинополго 571-жылы жеткен окшойт.[2]

Болжол менен 570-жылы көк түрктөр Мидияга кол салышкан. Алар Юстинге элчилик жиберип, Персия эки ортодо талкаланып калышы үчүн аларга кошулуп Персияга каршы согуш жүргүзүүгө үндөшкөн.[6] Менандр муну Юстиндин Персия менен согушунун башкы себеби деп эсептейт.[1] Римдиктер көк түрктөрдү токтоосуз козутушкан. Бул 572-жылы башталган Рим менен Персиянын ортосундагы жыйырма жылдык согуштун себептеринин бири болгон.[7]

Менандр ээрчиген элчилерди атайт: Ананкаст, Евтихий, Иродиан, киликиялык Павел жана эки жолу барган Валентин.[1] Бир окуу 576-жылга чейин Истемидин ордосуна дагы беш рим элчилигин санайт, алардын баары жолдо персиялык жалданма жоокерлер тарабынан чабуулга учураган.[8] 576-жылга чейин Константинополдо 106 көк түрк жашаган, аларды эли ар кандай убакытта жиберген.[1] Ошол эле окуу алардын көпчүлүгүн соодагерлер деп эсептейт.[9]

Боспор, 576

576-жылы Тиберий Цезарь Валентинди Персияга каршы союзду жаңылоо үчүн жиберген.[2] Жаңы эле каза болгон Истемидин уулу Турксанф аны жемелөө менен тосуп алган.[1] Римдиктер, деди ал, он тил менен жана бир алдамчылык менен сүйлөшөт. Алар көк түрктөрдүн качкан кулдары аварлар менен келишим түзүшкөн. Алар анын элчилерин өз жерлерине жолотпоо үчүн Кавказ аркылуу алып жүргөн.[1] Валентин ага атасы персиялыктардын ордуна римдиктерди өз ыктыяры менен тандаганын эске салган.[1]

Турксанф Валентинди Тардушка жөнөтүп, ошол эле учурда Боспорго каршы аскер жиберген.[1] Менандр элчилер көк түрктөрдүн арасында болгондо шаар алынганын айтат. Ал андан кийин көк түрктөр римдиктер менен согушка чыкканы ачык болгонун айтат. Турксанф, дейт ал, элчилерди коё бергенге чейин кармап, шылдыңдаган.[1] Бир окуу башкача айтат. Ага ылайык, Византия менен согуш болгон эмес. Тардуш Валентин менен союз дагы эле күчүндө экенине макулдашкан, ал эми көк түрктөр Крымды сактап калышкан.[10] Боспорду курчоонун датасы эки жол менен эсептелет. Бир эсеп курчоону жана шаардын кулашын 576-жылга коёт.[10] Экинчиси шаардын кулашын болжол менен 579-жылга даталайт.[11]

Болжол менен 580-жылы император көк түрктөрдү дагы эле коркутуу катары колдонгон. Ал авар элчилерине көк түрктөр Херсондун тегерегинде жайгашканын айткан.[1] 598-жылы бир көк түрк кагану император Маврикийге өз жеңиштерин баяндаган кат менен элчилерди жиберген.[12]

Ираклийдин тушундагы жаңылоо

Бир окуу боюнча, эки держава 627-жылы кайра бирге согушканга чейин болжол менен отуз жыл мурун союз бузулган көрүнөт.[13] Тон ябгу Византия менен мамилелерди жаңылап, 602-жылдан бери уланып келген Византия менен Персиянын ортосундагы согушка кийлигишкен.[14] Аварлар, славяндар жана персиялыктар 626-жылы Константинополду курчаганда, Ираклий батыш көк түрктөр менен союзун түзүп койгон.[15]

Кавказ албандарынын армян тарыхы анын кандай түзүлгөнүн айтат.[16] Ираклий Андрэ аттуу бир асылзааданы чексиз кенчке убада менен түндүккө жиберген. Ал Жебу Хакан деп атаган башкаруучу императордун өчүн анын душмандарынан алып, өзү жардамга келерин жооп кылган.[16] Ал тандалган бир миңдей атчанды кайра жиберген, алар императордун алдында ар бири өз мыйзамы боюнча ант беришкен.[16]

627-жылы Бөрү шад Дербенттин алдына келген. Өнөктөштөр Тифлисти курчашкан.[17] Чептин алдында көк түрк башкаруучусу императордун ийнинен өпкөн.[18] Ираклий аны уулу деп атап, өзүнүн таажысы менен таажы кийгизип, кызын убада кылган.[18] Союздун түндүктөгү согушу 627-жылдан 629-жылга чейинки Кавказ жортуулу болгон. Ал Рим жеңишине жана Сасан мамлекетинин кулашына чоң салым кошкон.[19] Согуштан кийин көк түрктөрдүн бийлиги түгөнгөн. Рим менен Персиянын державалары да түгөнгөн.[20]

Союз эки жолу тең эки өнөктөшкө тең чектеш болгон жалгыз держава Персияга каршы түзүлгөн.

Эскертүүлөр

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Menander Protector
  2. ^ a b c Golden 1992, p. 130
  3. ^ Yavuz 2025, p. 359-361
  4. ^ Yavuz 2025, p. 288-289
  5. ^ a b Golden 1992, p. 129
  6. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 68-69
  7. ^ Nöldeke 1879, p. 158
  8. ^ Yavuz 2025, p. 293
  9. ^ Yavuz 2025, p. 290
  10. ^ a b Yavuz 2025, p. 321
  11. ^ Golden 1992, p. 131
  12. ^ Theophylact Simocatta; Chavannes 1903, p. 246
  13. ^ Yavuz 2025, p. 361
  14. ^ Yavuz 2025, p. 359
  15. ^ Golden 1992, p. 112
  16. ^ a b c Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 87
  17. ^ Yavuz 2025, p. 361-368
  18. ^ a b Yavuz 2025, p. 368-370
  19. ^ Golden 1992, p. 135
  20. ^ Yavuz 2025, p. 372

Булактар

Адабият

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)

Байланыштуу

What links here18

Persons
Anankhast · Heraclius · Istemi · Justin II · Tagma Tarkhan · Valentinos
States
Byzantium · Sasanian Persia
Conflicts
Göktürk Expansion along the Silk Road · Göktürk Expansion into Europe · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict
Battles & Events
Embassy of Valentinos (576) · Istemi's campaign against Persia, 569 · Khosrow's gift of maidens (573) · Maniakh's embassy to Constantinople, 568 · Meeting of Heraclius and Ziebel (627) · Siege of Bosporos, 576
Peoples
Turkic Tribes in Europe

Cite this article

Yavuz, Emre-E. “Көк түрк-Византия союзу.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/gokturk-byzantine-alliance/

Last revised: 8 November 2026