982 tarihli Hudûd el-Âlem, Kırgız halkları arasında Fūrī adlı bir boy anar.[1] Metne göre Kırgızlara bağlıdırlar, ama onların doğusunda yaşar ve öbür gruplarla karışmazlar. Hudûd onlara yamyam ve acımasız der. Öbür Kırgızların dillerini bilmediğini ve onları yabanıl saydığını söyler.[1] Kırgız kağanının oturduğu, K.m.jkath diye yazılan bir kasaba Furilerin bu yakasındadır. Bkz. Kemijkat.[1]

Gardizi ve Marvazi

Hudûd şerhinin alıntıladığı coğrafyacı Gardizi, Kırgızlardan doğuya, Furilere giden bir yolu anlatır. Yolun iki türlüsü vardır: üç aylık bir çöl yolu ve ormanlar, bataklıklar ve çok sayıda akarsu arasından geçen, daha kuzeydeki iki aylık bir yol.[2] Bataklıklarda yabanıl insanlar yaşar. Başkalarıyla karışmazlar ve onların dillerini anlamazlar. Post giyer, avla geçinirler. Aileleri savaşa da onlarla birlikte gelir. Ganimetlerini yok ederler, yalnızca düşmanın silahlarını alıkoyarlar. Kırgızlar onlardan birini esir alırsa yemek yemeyi reddeder. Ölülerini çürümeleri için ağaçlara asarlar.[2]

Marvazi, Fūrī adını Çin ile Kırgızlar arasındaki boyların bir listesinde verir.[3] Başka bir yerde, “Khirkhiz’in bu yakasında, Chinānjkath yönünde” çalılıklarda ve ormanlarda yaşayan yabanıl insanları anlatır. Bunlar başka insanların dilini anlamaz, post giyer, ölülerini ağaçlara bağlarlar.[4] Bu yön, Furileri Kırgızların doğusuna koyan Hudûd’dan ve Gardizi’den farklıdır.

Üç anlatım tek bir tanıktır. Hudûd, Gardizi ve Marvazi, Ceyhani’nin kayıp eserine dayanır. Aralarındaki benzerlik bu yüzden tek bir kaynağın benzerliğidir.[5]

Furi, Quri ve Kurıkan

Şerh yazarı, Gardizi’nin yabanıl halkını Furilerle bir tutar ve Baykal Gölü yakınına yerleştirir. Adı Qūrī diye okur ve onu, Rashid ad-Din’in göl yakınındaki boylar arasında andığı Quri ile yan yana koyar.[6] Qūrī’yi Çincedeki Gulikan ile özdeşleştiren bir görüşü de aktarır. Göktürk yazıtlarında Gulikanlar, Kırgızların ardından Kurıkan adıyla gelir.[7] Başvuru literatürü bu özdeşleştirmeyi çok olası sayar. Adın biçimini sorunlu bulur, çünkü kaynaklar belki bir de Qun verir.[8] Çince ve yazıtlardaki kanıtlar Kurıkan maddesinde sıralanır.

Kırgız araştırmalarında Furi adının Hori üzerinden Kurıkan’a dönüştüğü söylenir. Furi-Kurıkanlar, Kırgız birliğine katılıp Kırgız devletinin gelişmesini etkileyen halklar arasında sayılır.[9] Hudûd’un kendisi, Furilerin Kırgızlara bağlı olduğunu ve öbür gruplarla karışmadığını söyler.[1] Furilerin Kırgız kağanıyla ilişkisini kaynaklar bildirmez.[10]

Notlar

  1. ^ a b c d Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1970, p. 97
  2. ^ a b Minorsky 1970, p. 283
  3. ^ Minorsky 1942, p. 26
  4. ^ Minorsky 1942, p. 31
  5. ^ Minorsky 1955, p. 262
  6. ^ Minorsky 1970, p. 283–284
  7. ^ Minorsky 1970, p. 284
  8. ^ Golden 1992, p. 143
  9. ^ Kocobekov 2015, p. 18–19
  10. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam

Kaynaklar

Literatür

  • V. Minorsky, Ḥudūd al-ʿĀlam, "The Regions of the World": A Persian Geography 372 A.H. – 982 A.D., translated and explained, with the preface by V. V. Barthold, 2nd ed. (1970)
  • V. Minorsky, Sharaf al-Zamān Ṭāhir Marvazī on China, the Turks and India (1942)
  • V. Minorsky, Addenda to the Ḥudūd al-ʿĀlam (1955)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Muratbek Kocobekov, Kırgızların Sayan-Altay Bölgesi'ndeki Komşuları (2015)
  • V. V. Barthold, Kirgizy: istoričeskij očerk [Киргизы: исторический очерк] (1927)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Halklar
Kurykan

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Furi.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/ethnicities/furi/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026