Kabarlar, Hazar kökenli bir gruptu. Bir isyan ve iç savaşla Hazarya’dan ayrıldılar ve Macarlara katıldılar.[1] Tek kaynak, İmparator VII. Konstantinos’un De administrando imperio adlı eseridir.[2] Metin ne bir neden, ne bir tarih, ne de önderlerin adlarını verir.[1] Bunun ötesindeki her şey yorumdur.
VII. Konstantinos’un anlatımı
İmparator, Kabaroi denen halkın Hazar ırkından olduğunu yazar. Hazarlar kendi yönetimlerine karşı bir ayrılma yaptı, bir iç savaş çıktı ve ilk yönetim üstün geldi. İsyancılardan bazıları öldürüldü. Başkaları kaçtı ve metnin Macarlara verdiği ad olan Türklerin yanına, Peçeneklerin ülkesine yerleşti. Birbirleriyle dost oldular ve Kabaroi diye anıldılar.[1] Yunanca metin ayrılma için apostasia, iç savaş için polemos emphylios sözcüklerini kullanır.[3]
Kabarlar Macarlara Hazarların dilini öğretti. Cesaretleri yüzünden Macarlar arasında ilk boylar oldular.[1] De administrando imperio’nun bir sonraki bölümü sekiz boyu sayar.[1] İmparator, Kabarların Hazarların dilini kendi zamanına kadar koruduğunu ekler. Macarların öbür dilini de edinmişlerdi.[1] Hazar kökenli Kabarların yanında yedi Macar boyu sayar.[1]
Kabarlar Macarlarla birlikte Pannonia’ya gitti.[4] Kabarlar üç boy oluşturuyordu ve imparator onları savaşta en güçlü ve en yürekli boylar arasında sayar.[1] Bazı araştırmacılara göre onların kaybı kağanlığı zayıflattı.[5]
Tarih
Tarih açıktır. Öneriler arasında yaklaşık 780, yaklaşık 800, 810’lar ve yaklaşık 830 vardır. Yaklaşık 830, Hazarların Bizans’tan istediği ve Sarkel’in yapılmasına yol açan zamandır.[6] Başkaları onu 850 dolaylarına ya da 854 ile 855 arasına, ya da 861 ile 862’den sonra ve 881’den önceye koyar.[6] İsyan dokuzuncu yüzyılın başına konmuştur.[4] Bir başka öneri onu belki dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısına koyar.[7] Bu aralık, isyanın sarayın Yahudiliği benimsemesinden önce mi sonra mı olduğunu belirler. Sağlam bir tarih olmadan isyanın ondan kaynaklandığı gösterilemez.[6]
Nedenler
Konstantinos bir neden belirtmez. Koşullar bir muamma olarak kalır.[4] Birkaç açıklama önerilmiştir.
En yaygın açıklama, isyanı Yahudiliğe geçiş yüzünden çıkan dinî çekişmeyle ilişkilendirir.[8] Mikhail Artamonov bu görüştedir. Douglas M. Dunlop de öyledir ve ayrılmanın, Hazar yönetici kesiminin 740 dolaylarında Yahudiliğe geçmesiyle bir ilgisi olduğunu düşünmenin çekici olduğunu yazmıştır.[9] András Róna-Tas, imparatorluk içindeki düşmanlığı büyük ölçüde yönetici tabakanın zorla Yahudiliğe geçirilmesine bağlı sayar.[10] Bu açıklama, kendisi de belirsiz olan, geçiş için 740 dolaylarında bir tarihe dayanır.[9]
Başka açıklamalar da ileri sürülmüştür. Biri, Kabarların hahamlık yönetimine karşı ayaklanan Karaylar ya da putperestler olduğunu savunur. İkincisi onları putperest Hazarlarla çatışan Yahudiler sayar. Üçüncüsü onları Müslümanlar ya da Müslüman bir askerî aristokrasinin tebaası sayar. Dördüncüsü etnik nedenler gösterir ve işe Bulgarlar’ı ya da Harezmlileri karıştırır. Beşincisi sarayın ücretli askerlerinin ayaklanmasını görür. Altıncısı çifte krallıktaki bir iktidar mücadelesini görür, burada Kabarlar kağandan yana, beg’e karşı durur.[11] Bazı dolaylı kanıtlar, Kabarların Müslüman olduğunu ya da aralarında güçlü bir Müslüman öğe bulunduğunu düşündürür.[4]
Bir başka açıklama isyanı göçebe devletlerin sıradan bir olayı sayar. Peter B. Golden bunu, bir göçebe devlet içinde kabilelerin tipik bir şekilde ayrılması olarak niteler. Kaybeden taraf kabile birliğinden çekilir ve bir başkasına katılır.[12] İç savaş dinî bir çatışmadan çıksaydı kaynaklardan birinin bunu mutlaka anacağını ekler.[13] Bizans kaynakları Hazarya’daki din meselesi konusunda dikkat çekici biçimde hiçbir şey söylemez.[14] S. L. Tóth buna katılır. Ona göre yönetici tabakanın bir bölümünün Yahudileşmesi, göçebe bir imparatorlukta böyle ağır sonuçlar doğurmazdı. O, devletin batısındaki üç boyun, kağan ve beg tarafından yenilen siyasi bir isyanını görür.[5]
İsyanı Yahudileşmiş Hazarlara karşı bir duyguya bağlama girişimi, kendisi de yanlılık taşıyan Hazar-İbrani yazışmasının zorlama bir yorumuna dayanır.[4]
Sonuçlar
Kabar iç savaşı, kayıt altına alınmamış iç sorunların ve bozkır halklarının baskısının yanında, kağanlığın çöküşü için sayılan üç nedenden biridir.[15] İsyan, Hazar kabile birliğinin Rus kuzey batıdan sıkıştırdığı sırada içinde bulunduğu güçlüklerin tek sağlam kanıtıdır.[4] Kağanlığın çöküşü bir yüzyıl ya da daha fazla sonra geldi.
Notlar
- ^ a b c d e f g h De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 175
- ^ Golden 1980, p. 134–135
- ^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 174
- ^ a b c d e f Sinor 1990, p. 268
- ^ a b Tóth 2012, p. 10
- ^ a b c Tóth 2012, p. 10–12
- ^ Golden 1992, p. 243
- ^ Tóth 2012, p. 8
- ^ a b Dunlop 1954, p. 203
- ^ Róna-Tas 1999, p. 329
- ^ Tóth 2012, p. 8–10
- ^ Golden 1980, p. 135–136
- ^ Golden 1980, p. 135
- ^ Golden 1992, p. 242
- ^ Sinor 1990, p. 269
Kaynaklar
Literatür
- Konstantin VII. Porphyrogennetos, De administrando imperio (ca. 948–952)
- Constantine Porphyrogenitus; Gyula Moravcsik (ed.); R. J. H. Jenkins (trans.), De administrando imperio (1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation))
- Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
- Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
- Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
- S. L. Tóth, The Qavars (Qabars) and their Role in the Hungarian Tribal Federation (2012)
- Peter B. Golden, Khazar Studies, Vols. I–II (1980)
- András Róna-Tas, Hungarians and Europe in the Early Middle Ages (1999)
- M. I. Artamonov, История хазар (1962)
Buraya bağlantı verenler4
- Devletler
- Khazar Khaganate
- Muharebeler ve olaylar
- Fall of the Khazar Khaganate (about 965–969)
- Halklar
- Kabars
- Kaynaklar
- De administrando imperio
Bu maddeyi kaynak göster
Yavuz, Emre-E. “Kabar Revolt.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/kabar-revolt/
Son güncelleme: 8 Kasım 2026
