De administrando imperio

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

VII. Konstantinos Porphyrogennetos, De administrando imperio adlı eseri 948 ile 952 dolayında, genç oğlu Romanos için bir devlet idaresi el kitabı olarak yazdı.^[1] Eserin birkaç bölümü Hazarlarla ilgilidir.

Sarkel

bölüm, Bizanslıların Hazarlara Don üzerinde Sarkel’i nasıl yaptırdığını anlatır.^[2] Hazaristan’ın kağanı ve pech’i imparator Theophilos’a elçi gönderdi ve kaleyi istedi.^[3] İki unvan, kağan ile beg olarak anlaşılır.^[4] Bizanslılar spatharokandidatos Petronas Kamateros’u gönderdi. Petronas yerde taş bulamadı. Fırınlarda tuğla pişirdi ve nehrin küçük kabuklarından harç yaptı. Bölüm, Sarkel’in Hazarların dilinde “beyaz ev” demek olduğunu söyler. Orada 300 kişilik bir garnizon bulunur ve her yıl değiştirilirdi.^[2] İmparator bunun ardından Kherson valiliğini (strategos) kurdu.^[5] Bir görüş Hazarların talebini 833 dolayına tarihler.^[4] Başka bir görüş inşayı 838’e koyar.^[6]

Kabarlar

bölüm, Kabaroi’nin Hazar soyundan olduğunu bildirir. Kendi hükümetlerine isyan ettiler ve bir iç savaş çıktı. İlk hükümetleri üstün geldi. Bir kısmı öldürüldü. Başkaları kaçtı ve Peçeneklerin ülkesinde “Türklerin” yanına yerleşti. Onlarla dostluk kurdular ve Kabaroi diye anıldılar.^[7] İsyanın Yunanca adı apostasia, savaşın adı polemos emphylios’tur.^[8] Bölüm, Kabarların Macarlara Hazarların dilini öğrettiğini belirtir.^[7] 40. bölüm, bu birlikten çıkan kabilelerin listesini verir.^[9]

Bölüm isyanın nedenini, tarihini ve bir önderin adını vermez. Dinden söz etmez.^[9] Birçok modern okuyucu isyanı Hazarların Yahudiliğe geçmesiyle ilişkilendirir ve bu bağ bir varsayımdır.^[10] Başkaları ise onu, göçebe bir devletin içinde kabilelerin tipik bir kopuşu sayar.^[11] 780 ile 881 arasında bir tarih önerilmiştir ve bu aralık, isyanın din değiştirmeden önce mi sonra mı olduğunu belirler.^[12]

Hazarlara dair Bizans bakışı

bölüm, Hazaristan’ın dokuz bölgesinin Alanya ile komşu olduğunu söyler. Alan, isterse onları yağmalayıp Hazarlara büyük zarar ve kıtlık verebilir, çünkü Hazaristan’ın bütün geçimi ve bolluğu bu dokuz bölgeden gelir.^[13] 10. ile 12. bölümler aynı amacı gösterir. Uzlar, Alanlar ve Kara Bulgarlar Hazarlara saldırabilir.^[14] 950 imparatoru bu yüzden Hazaristan’ı baskı yapılacak bir devlet olarak gördü.
bölüm, bir imparator Leo’nun kağanın kızıyla evlendiğini söyler ve bunu imparatorluk için bir utanç ve hukuka aykırı bir iş diye kınar.^[15] Bir görüş, Hazar prensesiyle evlenen hiçbir imparator Leo’nun bilinmediğini belirtir. Bölümdeki imparatorun, annesi 732’de V. Konstantinos’la evlenen Hazar gelini olan IV. Leo olduğunu kabul eder ve yazarın olguları karıştırdığını söyler.^[16]

Güvenilirlik

Eser, Sarkel’den bir yüzyıldan fazla sonra ve imparatorun oğlunun eğitimi için yazıldı. Bir Bizans bakışıdır ve amacı siyasettir. Kabar ayrılışı için hikâyeyi anlatan tek kaynaktır, bu yüzden anlatısı bir başkasıyla karşılaştırılamaz.

Din konusunda eser bir şey söylemez. Hazarların Yahudiliğinden söz etmez.^[17] Aynısı Theophanes, Nikephoros ve Photios için de geçerlidir.^[18] Bizans kaynakları Hazaristan’daki din meselesi konusunda dikkat çekici biçimde bir şey söylemez.^[19]

Notlar

^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 11
^ a b De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 183–185
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 183
^ a b Dunlop 1954, p. 186
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 185
^ Golden 1992, p. 239
^ a b De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 174–175
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 174
^ a b De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 175
^ Tóth 2012, p. 8
^ Tóth 2012, p. 10
^ Tóth 2012, p. 10–12
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 65
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 63, 65
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation), p. 73
^ Dunlop 1954, p. 177–178
^ De administrando imperio; Porphyrogenitus 1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation)
^ Pritsak 1978, p. 267
^ Golden 1992, p. 242

Literatür

Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
Omeljan Pritsak, The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism (1978)
S. L. Tóth, The Qavars (Qabars) and their Role in the Hungarian Tribal Federation (2012)
Gyula Moravcsik (ed.); R. J. H. Jenkins (trans.), Constantine Porphyrogenitus: De administrando imperio (Budapest 1949; Washington 1967)
Constantine Porphyrogenitus; Gyula Moravcsik (ed.); R. J. H. Jenkins (trans.), De administrando imperio (1967 (New Revised Edition; Greek text and English translation))