Bumin'in küçük kardeşi kuruluşta batının komutasını aldı ve onu çeyrek yüzyıl elinde tuttu. Bu sürede Göktürkler İran ile birlikte Eftalitleri yıktı, Soğdiyana'nın ticaretini ele geçirdi, ipek yüzünden Sasani kralıyla çekişti, Bizans ile ittifak kurdu ve Pontus bozkırının halklarını egemenlikleri altına aldı. İstemi 576'da öldüğünde oğulları Karadeniz kıyısında duruyordu. On iki yıl sonra halefleri İran'a karşı ilk büyük savaşı yaptı.

Map of Asia in 552: the First Göktürk Khaganate across the eastern steppe from the Altai to the Khingan, south of Lake Baikal, the Tiele in the west as its subjects, the remnant of the Rouran in the east, beside the Western Wei, the Northern Qi, the Liang, the Tuyuhun, the Hephthalites and Persia
552: Rouranlara karşı kazanılan zaferden sonra Bumin kağan unvanını alır ve onların topraklarında Birinci Göktürk Kağanlığı'nı kurar. Tieleler ona tabidir, Rouranların kalıntısı ise doğuda direnir. Modern harita.
© Emre-E Yavuz 2026

1/8

İstemi

552–576

Yabgunun kendisi: adları, rütbesi, seferleri ve ölümü.

İstemi, Bumin'in küçük kardeşiydi ve ondan çeyrek yüzyıl fazla yaşadı. 553 baharında, Bumin ölmüş ve tahta Bumin'in oğlu Issık geçmişken, Altay'dan batıya bir ordu çıkardı. Bir hesap ona yüz bin adam verir, ikincisi otuz ila elli bin. Yaza kadar da Yedisu'ya ulaşmıştı. Bizanslı tarihçi Menandros ona Silziboulos der. Bu biçim onun unvanı Sır Yabgu olarak okunur ve bir okuma ona kağanın bir yardımcısı olan yabgu rütbesini verir. Batıyı yirmi üç yıl elinde tuttu ve 576'da öldü. Roma elçisi Valentinos oğlunu yas içinde buldu. Kül Tegin yazıtı iki kurucuyu, Bumin Kağan ile İstemi Kağan'ı yan yana anar ve ikisine de aynı unvanı verir.

  • Aşina

Maddeyi oku →

Map of Asia around 560: the Göktürk Khaganate from Manchuria to the Caspian, Istemi advancing through Chach to the battle of Bukhara, Khosrow I advancing from the south to Balkh, beside Sasanian Persia, the Northern Zhou, the Northern Qi and the Chen
560 dolaylarında İstemi Çaç üzerinden Soğd'a ilerler ve Buhara Savaşı'nda Eftalitleri yok eder, I. Hüsrev ise onların Ceyhun'un güneyindeki topraklarını Belh'e kadar alır. Ceyhun, Göktürkler ile İran arasındaki sınır olur. Modern harita, İstemi'nin güzergâhı çizilmiştir.
© Emre-E Yavuz 2026

2/8

Göktürk-Eftalit Savaşı, 555–563

555–563

İran ile birlikte Eftalitlere karşı yapılan savaş ve Ceyhun boyunca yapılan paylaşım.

Eftalitler bir yüzyıl boyunca Ceyhun'un iki yakasını tutmuşlardı ve Sasani tahtına kimin oturacağını iki kez belirlemişlerdi. Göktürkler kendi devletlerini kurduktan sonraki birkaç yıl içinde onlara saldırdı. İstemi kuzeyden, İran kralı I. Hüsrev güneyden geldi ve Hüsrev, İstemi'nin bir kızıyla evlenerek anlaşmayı mühürledi. Modern bir yeniden kurmaya göre Eftalit kralı Gatfar askerlerini Buhara yakınında topladı ve Nesef'teki tepelerde çarpıştı. Sekiz gün sonra Göktürkler kazandı. Bir hesaplama yıkılışı 557'ye koyar, ikincisi 560 dolaylarına, üçüncüsü 563 ile 567 arasına. Galipler devleti Ceyhun boyunca paylaştı. Irmağın kuzeyindeki ülke Göktürklere, güneyindeki ülke İran'a düştü. On yıl içinde iki galip düşman olmuştu.

  • Birinci Göktürk Kağanlığı
  • Sasani İranı
  • Hephthalites

Maddeyi oku →

Riders on camels and a line of white birds in a procession from the paintings of the Hall of the Ambassadors at Afrasiab, the old site of Samarkand, seventh century. The paintings left Uzbekistan for the first time in 2022 for an exhibition at the Louvre.
Riders on camels and a line of white birds in a procession from the paintings of the Hall of the Ambassadors at Afrasiab, the old site of Samarkand, seventh century. The paintings left Uzbekistan for the first time in 2022 for an exhibition at the Louvre.

3/8

Göktürklerin İpek Yolu Boyunca Yayılışı

553–629

Soğdiyana, Buhara ve batıya giden yol: seferler, tüccarlar ve İran ile yapılan bütün savaşlar.

Soğdiyana'nın tek bir kralı yoktu. Her şehrin kendi kralı vardı ve Eftalitlerin düşüşünden sonra, aralarında Buhara ile Semerkant'ın da bulunduğu bu şehirlerin hepsi Göktürklerin koruması altına girdi. Soğdlular en başından beri kağanlığın ticari çıkarlarını yönetiyordu. İpek Çin'den geliyordu: Zhou sarayı Göktürklere her yıl yüz bin top ipek veriyordu, Qi de aynısını yapmak için hazinesini boşalttı. Soğdlular fazlasını batıya taşımayı önerdi ve batı pazarına giden ilk yol İran'dan geçiyordu. Ceyhun'daki paylaşım ile 628'deki Tiflis kuşatması arasında Göktürkler ile İran pek çok kez silah elde karşı karşıya geldi. Bunların arasında İstemi'nin 569 seferi ve 588 savaşı vardır. İstemi döneminde başlayan Göktürk-Soğd dostluğu Uygurlar çağına kadar sürdü.

  • Bizans
  • Sasani İranı
  • Hephthalites

Maddeyi oku →

Silver plate with a Sasanian king hunting rams, gilded and inlaid with niello. Iran, middle of the fifth to middle of the sixth century.
Silver plate with a Sasanian king hunting rams, gilded and inlaid with niello. Iran, middle of the fifth to middle of the sixth century.

4/8

Göktürk-Sasani Ticaret Çatışması

560–570

İran kralının yaktığı ipek, ölen elçiler ve bir müttefikin nasıl düşman olduğu.

Eftalit savaşından sonra artık Göktürklerin tebaası olan Soğdlular İran'da ham ipek satmak istedi ve İstemi onları Maniah'ın başkanlığında I. Hüsrev'e gönderdi. Hüsrev onları günden güne oyaladı. Sonunda İranlıların tarafına geçmiş olan Eftalit Katulf öğüdünü verdi: ipek değeri ödenerek satın alınmalı ve elçilerin gözü önünde yakılmalıydı. İpek yakıldı. İstemi bu kez Göktürklerden oluşan ikinci bir elçilik gönderdi ve üyelerinin çoğu yemeklerine katılan zehirle öldü. İranlılar, elçilerin boğucu sıcaktan öldüğü söylentisini yaydı. İstemi elçilerinin öldürüldüğünü anladı ve Menandros İranlılar ile Göktürklerin düşmanlığını bu andan başlatır. Bunun üzerine Maniah ona, ipeği her halktan çok kullanan Romalıların dostluğunu kazanmasını öğütledi.

Maddeyi oku →

Gold solidus of Justin II, emperor in Constantinople from 565 to 578, in whose fourth year the envoys of Istemi swore the alliance.
Gold solidus of Justin II, emperor in Constantinople from 565 to 578, in whose fourth year the envoys of Istemi swore the alliance.

5/8

Göktürk-Bizans İttifakı

568–628

Konstantinopolis'te Maniah, Altın Dağ'da Zemarkhos ve İran'a karşı ittifak.

568'de, II. Justinos'un dördüncü yılının başında, Maniah ipekle ve İskit yazısıyla yazılmış bir mektupla Konstantinopolis'e ulaştı. Elçiliği barış ve askerî ittifak istedi. Üyeleri ellerini kaldırarak ant içti ve yalan söylüyorlarsa kendilerini ve İstemi'yi lanetledi. Ağustos 569'da Justinos, Zemarkhos'u doğuya gönderdi ve İstemi, Romalıların dostunun kendi dostu, düşmanlarının da kendi düşmanı olacağını bildirdi. 570 dolaylarında Göktürkler Medya'yı istila etti ve Justinos'u İran'a öbür yandan saldırmaya çağırdı. 576'da Roma şehri Bosporos'u aldılar. Menandros'ta ardından açık savaş gelir, bir okumaya göre ise ittifak ayakta kaldı. Yarım yüzyıl sonra Herakleios ittifakı yeniden kurdu. İki seferinde de ittifak, iki ortakla da sınır komşusu olan tek güç İran'a karşı yapıldı.

Maddeyi oku →

Excavated remains of ancient Panticapaeum on Mount Mithridates in Kerch, in the eastern Crimea, with the town below; photograph of 2021. Bosporos, the ancient Panticapaeum, fell to a Göktürk army and the Utigurs while the Roman envoy Valentinos was among the Göktürks.
Excavated remains of ancient Panticapaeum on Mount Mithridates in Kerch, in the eastern Crimea, with the town below; photograph of 2021. Bosporos, the ancient Panticapaeum, fell to a Göktürk army and the Utigurs while the Roman envoy Valentinos was among the Göktürks.

6/8

Göktürklerin Avrupa'ya Yayılışı

557–598

Avarlar, Pontus bozkırı, Kafkasya ve Kırım: Göktürklerin Avrupa'da yaptığı her şey.

Göktürklerin Avrupa'ya ilerleyişi, 557 dolaylarında Pontus bozkırına ulaşan Avarların peşine düşmekle başladı. İstemi, Avarların Göktürk kılıçlarından havada ya da denizin altında kaçabilecek kuşlar ya da balıklar olmadığını söyledi. Eftalitlerle savaşı biter bitmez onların üzerine atılacaktı. 568'e gelindiğinde Göktürkler batı bozkırının göçebelerini ellerinde tutuyordu. İdil'in ötesinde ise Ugur önderi İstemi'nin iktidarını koruyordu. 576'da İstemi'nin oğlu Turxanthos, Roma elçisi Valentinos'u yas içinde kabul etti ve Avarları kaçak köleleri olarak andı. Bokhan'ı çok büyük bir orduyla Kırım'daki Bosporos üzerine gönderdi. Utigurlardan Anagay zaten oradaydı ve şehir düştü. Bir okumaya göre Göktürkler Kırım'ı 598'e kadar ellerinde tuttu. İdil ile Kırım arasındaki bozkırı daha sonra Hazarlar devraldı.

  • Avars
  • Bizans

Maddeyi oku →

One of a pair of gold earrings, Avar work, 550 to 650.
One of a pair of gold earrings, Avar work, 550 to 650.

7/8

Avrupa'daki Türk boyları

463–650

Utigurlar, Kutrigurlar, Onogurlar ve komşuları: Göktürklerin batıda karşılaştığı halklar.

Göktürklerin batıda karşılaştığı halklar dalgalar hâlinde gelmişti. 463 dolaylarında Saragurlar, Ogurlar ve Onogurlar, Sabirler tarafından yurtlarından sürülerek geldi. Bugün Çuvaşçada yaşayan bir Türk dili biçimi olan Ogur dilini konuşuyorlardı. Altıncı yüzyılda Utigurlar Azak Denizi'nin doğusundaki bozkırı, Kutrigurlar batısındaki bozkırı tutuyordu. Justinianos onları birbirine karşı kışkırttı ve sonunda iki halk birbirini kırdı. Avarlar 550'li yıllarda Göktürklerden kaçarken buradan geçti. Alanlar bir Türk halkı değil, İranlı göçebelerdi ve Göktürk elçiliklerinin Roma'ya giden yolu onların ülkesinden geçiyordu. 560'lı yıllardan itibaren bu halkların çoğu Göktürk hegemonyası altındaydı. Bu güç yedinci yüzyılda kırılınca yerini Bulgarlar ve Hazarlar aldı.

Maddeyi oku →

Map of Asia in 584 during the Göktürk civil war: the zones of Tardush in the west, Töremen Apa in the middle and Ishbara in the east, the Tarim oasis states and the Hephthalite principalities as tributaries, beside the Eastern Roman Empire, Sasanian Persia, the Sui, the Chen, the Tuyuhun and Goguryeo, and between the steppe and China the wall of the Northern Qi and a hatched frontier zone
584'te, iç savaş başladığında Göktürk ülkesi: batıda Tarduş, ortada Töremen Apa, doğuda İşbara, yanlarında Sui, Chen, Sasani İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu. Bozkır ile Çin arasında Kuzey Qi suru (556) ve iki tarafa da ait olmayan bir sınır bölgesi yer alır. Modern harita, bölgeler yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

8/8

Göktürk-İran Savaşı, 588–589

588–589

Belh, Herat ve Behram Çubin: Göktürkler ile İran arasındaki ilk büyük savaş.

İstemi'nin İran seferinden on dokuz yıl sonra, 588'de, bir Göktürk ordusu Ceyhun'u geçti ve Belh'i, Herat'ı, Talkan'ı ve Badgis'i aldı. Taberî ordunun kralına "Türklerin baş kralı" Şaba der ve ona üç yüz bin adam verir. Daha gerçekçi bir sayı yirmi ile otuz bin arasındadır. I. Hüsrev'in oğlu IV. Hürmüz, Behram Çubin'i seçme on iki bin adamla onun üzerine gönderdi ve Behram, Şaba'yı bir okla öldürdü. Bir okuma Şaba'yı İşbara'nın kardeşi Bağa sayar, ikincisi Tarduş'un bir oğlu, üçüncüsü Ceyhun'daki küçük devletlerden birinin prensi. 589'da Behram Herat'ı geri aldı ve Buhara çevresindeki ülkeye ulaştı. Zafer onu kendi kralına karşı dönebilecek kadar güçlendirdi ve iki yıl içinde Hürmüz tahtını yitirdi.

  • Sasani İranı

Maddeyi oku →

Map of Asia in 552: the First Göktürk Khaganate across the eastern steppe from the Altai to the Khingan, south of Lake Baikal, the Tiele in the west as its subjects, the remnant of the Rouran in the east, beside the Western Wei, the Northern Qi, the Liang, the Tuyuhun, the Hephthalites and Persia© Emre-E Yavuz 2026
552: Rouranlara karşı kazanılan zaferden sonra Bumin kağan unvanını alır ve onların topraklarında Birinci Göktürk Kağanlığı'nı kurar. Tieleler ona tabidir, Rouranların kalıntısı ise doğuda direnir. Modern harita.
Map of Asia around 560: the Göktürk Khaganate from Manchuria to the Caspian, Istemi advancing through Chach to the battle of Bukhara, Khosrow I advancing from the south to Balkh, beside Sasanian Persia, the Northern Zhou, the Northern Qi and the Chen© Emre-E Yavuz 2026
560 dolaylarında İstemi Çaç üzerinden Soğd'a ilerler ve Buhara Savaşı'nda Eftalitleri yok eder, I. Hüsrev ise onların Ceyhun'un güneyindeki topraklarını Belh'e kadar alır. Ceyhun, Göktürkler ile İran arasındaki sınır olur. Modern harita, İstemi'nin güzergâhı çizilmiştir.
Riders on camels and a line of white birds in a procession from the paintings of the Hall of the Ambassadors at Afrasiab, the old site of Samarkand, seventh century. The paintings left Uzbekistan for the first time in 2022 for an exhibition at the Louvre.
Riders on camels and a line of white birds in a procession from the paintings of the Hall of the Ambassadors at Afrasiab, the old site of Samarkand, seventh century. The paintings left Uzbekistan for the first time in 2022 for an exhibition at the Louvre.
Silver plate with a Sasanian king hunting rams, gilded and inlaid with niello. Iran, middle of the fifth to middle of the sixth century.
Silver plate with a Sasanian king hunting rams, gilded and inlaid with niello. Iran, middle of the fifth to middle of the sixth century.
Gold solidus of Justin II, emperor in Constantinople from 565 to 578, in whose fourth year the envoys of Istemi swore the alliance.
Gold solidus of Justin II, emperor in Constantinople from 565 to 578, in whose fourth year the envoys of Istemi swore the alliance.
Excavated remains of ancient Panticapaeum on Mount Mithridates in Kerch, in the eastern Crimea, with the town below; photograph of 2021. Bosporos, the ancient Panticapaeum, fell to a Göktürk army and the Utigurs while the Roman envoy Valentinos was among the Göktürks.
Excavated remains of ancient Panticapaeum on Mount Mithridates in Kerch, in the eastern Crimea, with the town below; photograph of 2021. Bosporos, the ancient Panticapaeum, fell to a Göktürk army and the Utigurs while the Roman envoy Valentinos was among the Göktürks.
One of a pair of gold earrings, Avar work, 550 to 650.
One of a pair of gold earrings, Avar work, 550 to 650.
Map of Asia in 584 during the Göktürk civil war: the zones of Tardush in the west, Töremen Apa in the middle and Ishbara in the east, the Tarim oasis states and the Hephthalite principalities as tributaries, beside the Eastern Roman Empire, Sasanian Persia, the Sui, the Chen, the Tuyuhun and Goguryeo, and between the steppe and China the wall of the Northern Qi and a hatched frontier zone© Emre-E Yavuz 2026
584'te, iç savaş başladığında Göktürk ülkesi: batıda Tarduş, ortada Töremen Apa, doğuda İşbara, yanlarında Sui, Chen, Sasani İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu. Bozkır ile Çin arasında Kuzey Qi suru (556) ve iki tarafa da ait olmayan bir sınır bölgesi yer alır. Modern harita, bölgeler yaklaşıktır.

Başlangıç: İstemi →