Hazarlı Obadya

Obadya, yalnızca Kral Yosef’in Hasdai ibn Şaprut’a yazdığı yanıtta geçen bir Hazar kralıdır.^[1] Yanıt onu Bulan’ın soyundan getirir.^[2] Uzun nüsha ona “torunlarından” bir kral der, kısa nüsha ise Bulan’ın soyundan biri der.^[2]

Yosef’in yanıtındaki düzenleme

Yanıt Obadya’yı adil ve dürüst bir adam olarak anar. Krallığı yeniden düzenlediğini ve yasayı olması gerektiği gibi kurduğunu söyler.^[1] Havralar ve öğrenim evleri yaptırdı. İsrail’in birçok bilgesini topladı ve onlara gümüş ve altınla ödeme yaptı. Bilgeler ona Kutsal Kitap’ın yirmi dört kitabını, Mişna’yı ve Talmud’u, bir de dua düzenini açıkladı.^[3]

Yanıtın verdiği krallar listesinde Obadya Bulan’ın ardından ikinci sırada durur. Onu Hizkiya ile Manasse izler, sonra Obadya’nın kardeşi denen Hanuka gelir.^[2] Liste Yosef’le biter.^[3] Mektup tahta hiçbir yabancının oturamayacağını söyler ve veraseti babadan oğula olarak anar.^[3]

Tarih ve anlam

Obadya’yı başka hiçbir kaynak anmaz.^[4] Bazı araştırmacılar düzenlemeyi 800 dolaylarına tarihler.^[5] Modern bir anlatım, kağanın ve egemen seçkinlerin Yahudiliği benimsemesini Hârûn er-Reşîd zamanına, 786 ile 809 arasına yerleştirir.^[6] Bir başka modern anlatım iki mektubu iki aşamalı bir din değiştirme olarak anlar ve ikinci aşamayı, yani Obadya’nın aşamasını, Hârûn er-Reşîd zamanına yakın bir yere koyar.^[7]

Omeljan Pritsak iki aşamalı bir tablo çizer. İlk aşamada askerî komutan Bulan Yahudiliği özel olarak benimsedi. İkinci aşamada, 799 ile 809 arasında, Beg Obadya din değiştirmeyi resmî hâle getirdi.^[8] Pritsak ayrıca Beg’in ardından kağanı da kendisini izlemeye zorladığını ekler.^[9]

Mikhail Artamonov, Obadya’yı gerçek iktidarı eline alıp kağanı törensel bir kişiye indirgeyen bir soylu olarak okudu.^[4] Sonraki bir anlatım, Artamonov’un olaylara kaynakların izin verdiğinden çok daha fazlasını yüklediği kanısındadır.^[4] Yanıt, bu yorumda, Obadya’yı Bulan’ın ya da eş hükümdarının soyundan getirir ve tahta çıkışında hiçbir iç çatışmadan söz etmez.^[10] Constantine Zuckerman, Obadya bölümüne sonradan eklenmiş bir kısım demiştir.^[11]

Düzenleme, geçerliliği kendisi de tartışılan tek bir mektupta geçer. Bu yüzden Hazarların din değiştirme tarihindeki yeri açık bir soru olarak kalır.^[12]

Notlar

^ a b The Khazar correspondence
^ a b c The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 230–231
^ a b c The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 231
^ a b c Golden 1980, p. 133
^ Dunlop 1954, p. 170
^ Golden 1992, p. 241
^ Mızrak 2023, p. 327–328
^ Pritsak 1978, p. 278
^ Pritsak 1978, p. 278–280
^ Golden 1980, p. 134
^ Zuckerman 1995
^ Dunlop 1954, p. 154

Kaynaklar

The Khazar correspondence

Literatür

Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
Omeljan Pritsak, The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism (1978)
Jacob R. Marcus (ed., trans.), The Jew in the Medieval World: A Source Book, 315–1791 (1938)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Peter B. Golden, Khazar Studies, Vols. I–II (1980)
Egemen Çağrı Mızrak, Hazar Kağanlığının Kutsal-İkili Yönetiminin Judaik Şifreleri (The Judaic Codes of the Khazar Qaganate’s Sacred Diarchy) (2023)
M. I. Artamonov, История хазар (1962)
Constantin Zuckerman, On the Date of the Khazars’ Conversion to Judaism and the Chronology of the Kings of the Rus Oleg and Igor (1995)