Hazarlı Yosef

Yosef, Hasdai ibn Şaprut’un mektubunu yanıtlayan Hazar hükümdarıdır. Hasdai, Kurtuba’da İspanya Emevilerinin sarayında bulunan Yahudi bir saray adamıydı.^[1] Hasdai mektubunu 954’ten sonra ve 961’den önce yazdı.^[2] Hasdai’nin anlattığına göre Horasanlı tüccarlar ona el-Hazar adlı bir Yahudi krallığından söz etti. İstanbul’dan gelen elçiler bunu doğrulayıp o sırada hüküm süren kralın Yosef olduğunu söyleyene kadar Hasdai onlara inanmadı.^[3]

Yazar ve soyu

Yanıtın başlığı yazarı “Kral Yosef, Kral Aaron’un oğlu, Türk” diye anar.^[3] Metinde Yosef halkının soyunu Yafet’e, onun oğlu Togarma üzerinden bağlar. Kendisini Togarma’nın on oğlundan yedincisinin, Hazar’ın soyundan sayar.^[4] Modern anlatımlar Yosef’i Beg değil kağan sayar. Buradan Hazarya kağanlarının İbranice taht adları taşıdığı sonucunu çıkarırlar.^[5]

Yanıt, Bulan’dan Yosef’e kadar uzanan kraliyet soyunu sıralar. Listede Obadya ikinci, Yosef sonuncu sıradadır.^[6] Taht babadan oğula geçer ve tahta hiçbir yabancı oturamaz.^[7] Din değiştirme hikâyesinde kralın yanında büyük bir general durur ve modern bir anlatım onu Beg sayar.^[8] Schechter Mektubu Yosef’e “efendim” der.^[9]

Yanıtın içeriği

Yosef, nehrin deltasında yaşadığını ve ağzını koruduğunu yazar. Rusların gemilerle Hazar Denizi’ne girmesine izin vermez, çünkü o zaman Müslümanlara ulaşırlardı. Onlarla savaşmak zorunda olduğunu söyler. Onlara en küçük bir fırsat verse Müslümanların bütün ülkesini Bağdat’a kadar yıkacaklarını yazar.^[7]

Krallığının ikinci şehrini Yahudilerin, Hıristiyanların ve Müslümanların, ayrıca her milletten çok sayıda kölenin yaşadığı bir yer olarak anlatır.^[10] Christ Church elyazmasının çevirisinde “Yahudiler, Müslümanlar, Hıristiyanlar ve çeşitli dillerden başka uyruklar” geçer.^[11]

Hanedanın inancı konusunda yanıt, Bulan’ın İsrail yasasını seçişini ve Obadya’nın düzenlemesini anlatır.^[6] Aynı anlatının modern bir yorumu kağanın ve seçkinlerin din değiştirmesini Hârûn er-Reşîd zamanına, 786 ile 809 arasına yerleştirir.^[12]

Aktarım ve gerçeklik

Yanıt kısa ve uzun olmak üzere iki nüshayla gelmiştir. Kısa nüsha Oxford’daki Christ Church’te bir elyazmasındadır, uzun nüsha ise Firkowitsch koleksiyonundaki bir elyazmasındadır ve Kokovtsov tarafından 1932’de yayımlanmıştır.^[13] Isaac Akrisch mektupları 1577’de ya da daha sonra İstanbul’da bastı, Buxtorf ise 1660’ta Latince bir çeviri yayımladı.^[14]

Barselonalı Judah ben Barzillai 1090 ile 1105 arasında yanıttan bölümler aktardı ve gerçekliğinden kuşku duydu.^[15] Abraham ibn Daud 1161’de Kral Yosef’in Hasdai’ye yazdığını belirtti. Yosef’in ve bütün halkının Rabbanî inancı izlediğini, torunlarından bazılarını Toledo’da gördüğünü ekledi.^[16]

Yanıta ilişkin kuşku eskidir ve Buxtorf 1660’ta mektuplara büyük bir kuşkuyla yaklaştı.^[17] Douglas M. Dunlop yanıtı büyük ölçüde gerçek sayar.^[18] Başkaları onda sonradan yapılmış bir derleme gördü.^[19] Bu hüküm yanıtın değerini belirler. Gerçekse yanıt, doğrudan Hazar sarayından gelen tek metindir.

Notlar

^ Dunlop 1954, p. 143–144
^ Dunlop 1954, p. 143
^ a b The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 228
^ The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 229
^ Dunlop 1954, p. 145
^ a b The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 229–231
^ a b The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 231
^ Dunlop 1954, p. 149
^ The Schechter letter; Schechter 1912, p. 217
^ The Khazar correspondence; Marcus 1938, p. 232
^ The Khazar correspondence
^ Golden 1992, p. 241
^ Dunlop 1954, p. 130–131
^ Dunlop 1954, p. 126, 128
^ Dunlop 1954, p. 132–133
^ Dunlop 1954, p. 127
^ Dunlop 1954, p. 126
^ Dunlop 1954, p. 154
^ Dunlop 1954, p. 144

Kaynaklar

Literatür

Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
Jacob R. Marcus (ed., trans.), The Jew in the Medieval World: A Source Book, 315–1791 (1938)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Solomon Schechter, An Unknown Khazar Document (1912)