Tör Apa, Tuva’nın kuzeydoğusundaki bir Yenisey mezar yazıtı olan Begre dikili taşındaki addır. Dikili taşın numarası E 11’dir.[1] Taşta ičräki rütbesi var, tamga yok.[1] Türk Atlası yazıtı Begre yazıtı başlığı altında anlatır.

Metin

Ölen adam on beşinde Tabgaç kağanına karşı bir sefere katıldı. Bu, Çin hükümdarı için kullanılan Türkçe addır.[2] Yedi kurt öldürdüğünü, barïš ile kökmäk’i ise öldürmediğini söyler.[3] Yetmiş yedisinde öldü.[4]

Ad mı, unvan mı

Taş, Tör Apa’nın ölen adam olup olmadığını göstermez. Bir yayımcı önce ölen adamı, Tör Apa adlı bir beyin hizmetindeki adı verilmemiş bir ičräki saydı, sonra bundan vazgeçti. İkincisi Tör Apa’yı ölenin kendi adı olarak okur ve metinde unvan görmez. Üçüncüsü tör apa ičräki’yi tek bir kişinin adı ve rütbesi olarak okur.[5] Başka bir basım ilk sözcüğü törü diye okur.[1] Bir not, iki sözcüğün 1895 basımında olduğu gibi tek sözcük, törpä, olarak okunabileceğini kabul eder.[3]

Tarih ve Çin kayıtları

Dikili taşın tarihi yoktur. Yerleştirmeleri yedinci yüzyılın ikinci yarısından dokuzuncu yüzyıla ve sonrasına uzanır, Begre yazıtı bunları taşla birlikte sıralar.[6] Vladimir Tishin dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısını önerir. Dikili taşı, Çin kayıtlarının Kırgızlar hakkındaki iki figürünün yanına koyar.[6] Ölen adam 866 elçisi olan general Yizhi-lianji ise ya da beyi 848 şansölyesi Apa ise, dikili taş bu yıllara aittir.[7]

Bir yerleştirme, on beşinci yaşındaki seferi 842 ile 843 yıllarına bağlar.[6] 842’de on beşinde ata binen ve yetmiş yedisinde ölen bir adam yaklaşık 904’te, onuncu yüzyılın ilk yıllarında ölmüştür.

Boşluklar

Çalışma ona boy ve doğum yeri vermez.[8] Çin kayıtlarıyla özdeşleştirme taşa uyar. Taşta bunu söyleyen hiçbir şey yoktur.

Notlar

  1. ^ a b c Tishin 2019, p. 200
  2. ^ Tishin 2019, p. 200–201
  3. ^ a b Tishin 2019, p. 202
  4. ^ Tishin 2019, p. 203
  5. ^ Tishin 2019, p. 200–202
  6. ^ a b c Tishin 2019, p. 201
  7. ^ Tishin 2019, p. 201–202
  8. ^ Tishin 2019, p. 200–203

Kaynaklar

Literatür

  • V. V. Tishin, K datirovke enisejskoj runičeskoj nadpisi Begre (E 11) [К датировке енисейской рунической надписи Бегре (Е 11)] (2019)
  • Wilhelm Radloff, Die alttürkischen Inschriften der Mongolei (1894–1895, parts 1–3)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Kişiler
Apa (Kirghiz Chancellor) · Yizhi-lianji

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Tör Apa.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/tor-apa/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026