Aquileia

Aquileia, Adriyatik’in kuzey ucunda Venetia’nın başlıca şehriydi.^[1] Attila’nın 452’de İtalya’yı istila ederken saldırdığı ilk şehirdi. Uzun bir kuşatmadan sonra Hunlar’ın eline düştü.^[2]^[3] İtalya için ilk çarpışma ya İsonzo vadisinde ya da Aquileia’nın surları önünde oldu.^[4]

Şehir

Jordanes, Aquileia’ya Venetia’nın metropolisi der.^[1] Şehir Adriyatik kıyısında bir burun ya da kara dili üzerinde duruyordu. Doğu yanında, Piccis Dağı’ndan inen Natissa ırmağı surlarının dibini yıkıyordu.^[1] Natissa bugünkü Natisone’dir. Piccis Dağı başka hiçbir yerde anılmaz.^[5] Şehir sık sık kuşatılmıştı, ama hücumla alınmadığı ya da teslim olmaya zorlanmadığı söylenirdi.^[6] Jülyen Alpleri’nden inen Attila, böyle güçlü bir kaleyi atlayıp geçemezdi. Garnizonunun kuşatma beklentisiyle güçlendirildiği anlaşılıyor.^[4]

452 kuşatması

452’de Attila, batı imparatorluğu’nun Romalılarına karşı harekete geçti. İlk hamlesi Aquileia’yı kuşatmaktı.^[1]^[7] Kuşatma uzun ve şiddetliydi. Romalıların en yiğit askerleri surların içinde direndi. Attila’nın ordusu hoşnutsuzlaştı ve çekilmek istedi.^[8] Attila surların çevresinde yürüyor, ordugâhı kaldırıp kaldırmamayı tartıyordu. Evlerin alınlıklarına yuva yapan beyaz leyleklerin, âdetlerinin aksine, yavrularını şehirden dışarıya, kırlara taşıdığını gördü.^[9] Askerlerine, kuşların geleceği önceden sezdiğini ve yok olmak üzere olan bir şehri terk ettiğini söyledi. “Bunu anlamsız ya da belirsiz bir işaret sanmayın,” dedi.^[10]

Adamları yeniden saldırdı. Savaş makineleri yaptılar ve şehre zorla girdiler. Şehri yağmaladılar, ganimeti paylaştılar ve Jordanes’in yazdığına göre ondan görülecek neredeyse hiçbir iz kalmayacak kadar acımasızca harap ettiler.^[10] Cassiodorus’un kroniği 452 altında Attila’nın şiddetli çarpışmadan sonra Aquileia’ya girdiğini kaydeder. Prosper’in kroniği alınışından hiç söz etmez.^[5]

Attila, tabi halklarından kuşatma sanatını bilenleri çağırtmış olabilir. Şehrin önünde düştüğü savaş makinelerini onlar yaptı.^[6] Başka bir açıklamaya göre savaş makinelerini Romalı kaçaklar ya da esirler yaptı, surlar ancak bundan sonra yarıldı ve şehir hücumla alındı.^[4] Birkaç yıl içinde olayların sırası bile unutuldu. 511 Kroniği, Hunların Aquileia’yı Galya’dan dönerken aldığını söyler.^[11] Leylek hikâyesinde bir doğruluk payı varsa şehir Ağustos sonunda ya da Eylül başında düşmüştür.^[12] Plinius’a göre leylekler 23 Ağustos’tan sonra İtalya’dan ayrılır ve kuşatmanın üç ay sürdüğü söylenir.^[12] Yine de hikâyenin böyle bir tarihlemeye izin verdiğinden kuşku duyar. Hikâyeyi daha çok Attila’nın tebaasının ona duyduğu korkunun bir işareti sayar.^[12]

Leylekler

Leylek hikâyesinin, Jordanes’in burada izlediği Priscus’tan geldiği kabul edilir.^[12] Bu, kuşatmadaki durmayı ve yeniden başlamayı açıklamak için uydurulmuş, Priscus’un gerçek bilgisi olmadığında anlattığı türden bir hikâye olabilir.^[6] Başka bir açıklama onu bir Çin tarihine bağlar.^[13] 384’te general Lü Guang, Kuça’yı kuşatırken altın bir suretin şehir surlarının üzerinden uçup gittiğini düşünde gördü. Bunu, Buda’nın ve tanrıların savunanları terk ettiğinin işareti olarak okudu.^[13] Bu türden hikâyeler Avrupa’da bilinmez. Bu durumda onları Doğu’dan Hunlar getirdi.^[13]

Düşüşten sonra

Hunlar Aquileia’dan sonra Venetia’nın öbür şehirlerinde de azgınlık etti. Milano ve Ticinum, İtalya seferi’nde aynı akıbete uğradı.^[14] Aquileia yerle bir edilmiş ve bir daha ayağa kalkmamış, öyle ki sonraki yüzyılda ondan neredeyse hiçbir iz görülememiş olabilir.^[15]^[6] Başka bir öneriye göre şehir öyle tamamen yıkıldı ki tarihî yerinin belirlenmesi zorlaştı.^[16] Jordanes’in sözleri ise abartı sayılır.^[4] Zamanında kaçamayanlar öldürüldü ya da götürüldü. Ancak birkaç yıl içinde şehir yeniden bir piskoposluk merkeziydi ve altıncı yüzyılın ortasında çoktan yeniden kurulmuştu.^[17] Surları onarılmadı. Ostrogot Theodorik 489’da, general Narses 552’de şehrin yanından geçip gitti.^[17] Altıncı yüzyılda orada muhteşem mozaik zeminli bir bazilika yapıldı. Aquileia metropoliti, Milano ve Ravenna metropolitleriyle aynı mertebedeydi.^[18]

Yıkılan şehirlerin halkı, sonradan Venedik’in doğduğu yer olan Piave ve Brenta ağızlarındaki lagün adalarına kaçtı.^[16]^[5] Mart 458’de Aquileia piskoposu Nicetas, Hunların götürdüğü ve esaretten dönen erkekler ve çocuklar hakkında Papa Leo’dan öğüt istedi.^[19] Leo, yokluklarında yeniden evlenen kadınların ilk kocalarına dönmesi gerektiğine hükmetti.^[19] Şehrin yıkımı uzun süre hatırlandı.^[6]

Notlar

^ a b c d Jordanes; Mierow 1915, § 219, p. 112
^ Jordanes; Mierow 1915, § 219–221, p. 112–113
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 135–136
^ a b c d Maenchen-Helfen 1973, p. 136
^ a b c Mierow 1915, p. 174
^ a b c d e Thompson 1948, p. 145
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 135
^ Jordanes; Mierow 1915, § 220, p. 112
^ Jordanes; Mierow 1915, § 220, p. 112–113
^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 221, p. 113
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 132–133
^ a b c d Maenchen-Helfen 1973, p. 133
^ a b c Maenchen-Helfen 1973, p. 134
^ Jordanes; Mierow 1915, § 222, p. 113
^ Bury 1923, p. 294–295
^ a b Yavuz 2025, p. 102
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 136–137
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 137
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 142

Kaynaklar

Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)