Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Avrupa Hun İmparatorluğu, Hunların Avrupa’daki devletiydi. 370’lerde Karadeniz’in kuzeyinde Alanları ve Gotları fethetmeleriyle büyüdü. 440’larda Attila döneminde zirveye ulaştı, Attila’nın 453’teki ölümünden bir yıl içinde de dağıldı.[1] Attila’nın Hunları Roma’ya karşı yöneten oğullarının sonuncusu Dengizik 469’da düştü. Onunla birlikte Hun egemenliği sona erdi.[2] Zirvesinde Attila’nın imparatorluğu Kafkasya’dan Fransa’nın ve Danimarka’nın sınırlarına kadar uzanıyordu.[3]

Alanların boyun eğdirilmesinden ve Gotların sürülmesinden sonra Hunlar, Macar ovasında, yani Karpat havzasında bir devlet kurdu. Bu devlet, fiilen ve hukuken elle tutulur bir Hun devletinin ortaya çıkışını işaret ediyordu. Hunlar göçebe bir savaş makinesinden, Avrupa’nın ortasında, tümüyle yerleşik olmasa da yerleşmiş bir siyasi güce dönüştü.[4]

Oluşum

370’lerde Gotların fethi, Hunları Pontus bozkırının geniş bir alanının hâkimi yaptı. 376 dolaylarından itibaren aşağı Tuna’da duruyorlardı.[5] Henüz tek bir devlet değillerdi. Ammianus, Hunların hiçbir kralın denetimine bağlı olmadığını ve önde gelenlerinin düzensiz önderliğiyle yetindiklerini söyler.[6] 390’larda bütün boylara iradesini kabul ettirecek güçte bir Hun hükümdarı belli ki yoktu.[7] Başkaları Balamber’in olsa olsa bir boyun ya da o iş için bir araya getirilmiş bir savaşçı grubunun önderi olduğunu savunur. Onlara göre Alanlara karşı zaferden 395’e kadar hiçbir Hun’un adı anılmaz. Adıyla bilinen ilk önderler Basich ile Kursich archontes, yani yüksek komutanlar, diye anılır. İkisi de Hunlara hükmettiğini ileri sürmedi.[8] 395’te Hun grupları Kafkasya’yı aşıp Ermenistan’a, Kapadokya’ya ve Suriye’ye akın etti. Basich ile Kursich’in önderliğindeki bir başka grup ise Ktesifon’a kadar at sürdü.[9][10]

Varlığı kesin olan ilk Hun kralı Uldız, 400 dolaylarından 408’e kadar aşağı Tuna’da hüküm sürdü. Karpatların hem doğusunda hem batısında hükmetti, ama bütün Hunların üzerinde değil.[11] 412 dolaylarında tarihçi Olympiodorus, Hunlar arasında Charaton’u “kralların ilki” olarak buldu.[12] Jordanes’e göre Hunlar Pannonia’yı neredeyse elli yıl, Romalılar ve Gotlar onları kovana kadar, yani 427’ye kadar elinde tuttu.[13]

420’lerde ve 430’larda Hunları kardeşler Rua, Octar ve Muncuk yönetti.[14] Rua devletin doğu kısmını yönetti ve Doğu Romalılarla ilgilendi. Octar ise bugünkü Macaristan dahil batı topraklarına hükmetti ve Batı Romalılarla ilgilendi.[15] Octar 430 dolaylarında Burgundlara karşı bir seferde öldü. Rua 432’de tek önder olarak görünür.[16][14] Bazı araştırmacılar Burgund zaferini Hun üstünlüğüne karşı bir isyan sayar. Onlara göre Burgundlar 413 ile 430 arasında birkaç yıl Türingenlilerinkine benzer bir bağımlılık içinde durmuştu. Ren üzerindeki krallıklarının birkaç yıl sonra yıkılışını da bir Hun cezalandırma seferi sayarlar.[17] Rua doğu imparatorluğundan yılda 350 libre altın haraç aldı, 433’te de batı hükümetinden, Aetius’tan Pannonia Prima eyaletini.[18] Rua’nın yeğeninin büyüklüğünün temellerini attığı da ileri sürülmüştür.[19] Başkaları değişimi basamaklara ayırır. Ammianus zamanında Hunlar, önderlerin başında olduğu bir boylar ve klanlar toplumuydu. Beşinci yüzyılın başında bir boylar federasyonu oldular. Attila döneminde ise sınırsız merkezî güce sahip bir devlete dönüştüler. Bu devlet küçük bir önde gelenler çevresiyle yönetiliyordu ve Asya’nın sonraki bozkır imparatorluklarından pek farklı değildi.[20]

Bleda ve Attila

Rua’nın ölümünden sonra yeğenleri Bleda ile Attila birlikte hüküm sürdü. Bazı araştırmacılar bunun bir kurum değil, bir bölge paylaşımı olduğunu savunur. Bleda doğudaki boyları, Attila batıdakileri yönetti.[21] Başkalarına göre kardeşler imparatorluğu tek bir mülk sayıyordu, ama bilinmeyen kısımlarda ayrı ayrı hüküm sürüyordu.[22] Üçüncü bir grup Rua ile Octar’da bir ikili krallık görür. Kıdemli ortak Rua, Karpatların güneyindeki ve Tuna’nın kuzeyindeki toprağı elinde tutuyordu. Octar ise Karpatların kuzeyindeki ve batısındaki Büyük Macar Ovası’nı. Bleda, Rua’nın payını devraldı. Attila bilinmeyen bir tarihte Octar’ın yerini aldı. Onlara göre İç Asya bakış açısından iki kişinin tek bir tahta halef olması anlamsız olurdu. İki kardeşin aynı anda tek devletin iki kısmına hükmetmesi ise olağan olurdu.[23] Doğu imparatorluğu Margus antlaşmasıyla haracı iki katına, yani 700 libre altına çıkardı.[24] 440’ların Balkan savaşlarında Hunlar Viminacium, Singidunum, Sirmium, Naissus ve Marcianople’ı aldı ve doğu ordularını yendi. Anatolius barışı haracı yılda 2.100 libreye çıkardı.[25]

445 dolaylarında Attila, Bleda’yı öldürdü ve bütün halkı kendi yönetimi altında birleştirdi.[26] Aynı yıllarda Karadeniz bozkırındaki Akatzirleri da yönetimi altına aldı ve en büyük oğlu İlek’ı başlarına geçirdi.[27] 447 savaşı Hunların kazandığı en büyük zaferle bitti. Attila artık büyük bir gücün hükümdarıydı. O andan sonra kral, başkomutan ve en yüksek yargıçtı ve koşulsuz itaat gördü.[28]

451’de batıya döndü.[29] Galya seferi Katalaun Ovaları’nda bitti. 452’deki İtalya seferi Aquileia’yı yıktı, ama Roma’ya ulaşmadı.[30] Attila 453’ün başında öldü ve imparatorluk bir yıl içinde dağıldı.[1]

Genişlik

449’da batılı elçi Romulus Priscus’a, İskitya’da ya da başka yerde hüküm sürmüş hiç kimsenin bu kadar kısa sürede bu kadar şey başarmadığını söyledi. Romulus’a göre Attila bütün İskitya’ya ve Okyanus’un adalarına hükmediyordu ve Romalılardan haraç alıyordu.[31] Jordanes onu “bütün Hunların efendisi ve İskitya’nın bütün boylarının neredeyse yeryüzündeki tek hükümdarı” diye anar.[32]

Bazı araştırmacılar Alpler ile Baltık arasındaki Germen ve öteki halkların, ayrıca Hazar ile Ren’in bilinmeyen bir uzaklık doğusundaki bir çizgi arasında yaşayanların Attila ile Bleda’yı efendileri olarak tanıdığını savunur. Onlara göre Okyanus adaları Baltık adalarıdır.[33] Başkaları Attila’nın hırsı ne olursa olsun krallar kralı ya da dünyanın kralı değil, oldukça iyi belirlenmiş bir toprağın efendisi olduğunu savunur. Birkaç yıl Romalılar için bir başağrısından fazlasıydı, ama hiçbir zaman gerçek bir tehlike değildi. Langobardlar bağımsız kaldı.[34] Priscus’un ziyaret ettiği Attila’nın ikametgâhı Macar ovasında, belki Tisa’nın ötesinde bulunuyordu. Yeri tam olarak belirlenemez.[35] Üçüncü bir grup Karpat havzasının Hun gücünün merkezi olduğundan şüphe eder. Onlara göre Hunların büyük bölümü, ilk göründükleri Pontus bozkırında kaldı. Macaristan kadar iyi kazılmış bir ülkede Hun kalıntılarının azlığı, kısa süren ve yoğunluğu düşük bir iskâna işaret eder. Hiçbir metin buna karşı çıkmaz.[36] Attila’nın kendisini tanıyan halklar üzerindeki denetiminin ne kadar uzağa uzandığı saptanamaz. Hunların işleri ona fazla kolay atfedilir.[37]

Yapı

Kralın altında, Priscus’un logades dediği, önde gelen adamlardan bir çevre dururdu. Bunlar Onegesius, kardeşi Scottas, Edeko, birçok köyün efendisi Berichus ve Romalı sekreter Orestes’ti.[38] Elçiliklerde görev aldılar, sırayla kralı korudular ve devletin bazı kısımlarını kendi maiyetleriyle yönettiler. Bazı araştırmacılar onlara, bütün idarenin etrafında döndüğü menteşe der.[39] Başkaları sözcüğün yalnızca önde gelen adamlar anlamına geldiğini savunur. Onlara göre ortak yanlarının öne çıkmışlıktan başka bir şey olduğunu gösteren hiçbir şey yoktur.[40] Attila’nın mektuplarını yazan sekreterler Romalıydı, çünkü Hunların kendi yazıları yoktu.[41]

Tabi halklar kendi krallarını korudu. Gepid Ardaric ile Ostrogot Valamir, önde gelen Hunlarla neredeyse eşit konumdaydı. Gotların da “Hunlara tabi olsa da” kendi kralı vardı.[42][43] Hunlar, fethedilen halkları yok etmek ya da sürmek yerine haraç ve egemenliklerinin tanınmasını istedi. Tabiler Hun savaşçılarının yanında savaştı ve ganimetten pay aldı. Hunlar onların iç işlerine karışmadı.[10] Jordanes’e göre Attila’nın oğulları, babalarının ölümünden sonra halkların “bir aile mirası gibi” kurayla aralarında bölüşülmesini istedi. Krallar halklarıyla birlikte onlara karşı ayaklandı.[44]

Priscus hükümdarlık merkezinde Hunca ve Gotça duydu, Romalılarla ilgilenenler arasında Latince de. Tabiler ayrıca kendi dillerini konuşurdu.[45] Hun dili yalnızca adlarda yaşar. Bazı araştırmacılar devleti, yönetim dizginlerini elinde tutan Türk bir üst tabakanın birleştirdiği çeşitli halklardan oluşmuş sayar.[46]

Arkeoloji

Devlet, zengin tekil mezarlardan oluşan tanınabilir bir grup bırakmıştır. Bu mezarlar Kazakistan bozkırlarından Macar ovasına, Silezya’ya, güney Polonya’ya ve orta Ren’e uzanan bir kuşakta yer alır. İçlerinde silah, altın kaplamalı eyer ve koşum takımı vardır.[47] Hiçbiri 400 dolaylarından önceye ya da beşinci yüzyılın ortasından sonraya tarihlenmez. Yani hepsi en geniş erişim yıllarına düşer. Bilinen öncülleri de devamları da yoktur.[48] Mezarlar tek bir halka atanamaz. İçlerindeki erkekler ve kadınlar devletin yönetici sınıfına aitti.[49] Bazı araştırmacılar beşinci yüzyıl başındaki devleti bir kabileler federasyonu, Attila’nınkini ise küçük bir önde gelenler çevresinin yönettiği, merkezî güce sahip bir devlet sayar.[20] Pannonia eyaletindeki buluntular için Valeria’nın 409’da Hunlara bırakılması, mümkün olan en erken tarih sayılır.[50] Bir araştırma, bunların en doğudakinin, Kuzey Kazakistan’daki Borovoje mezarının, taşıdığı ağır taş örtü yüzünden bir Hun’a ait olduğundan şüphe eder.[51] Aynı çağın deforme kafataslı, doğu aynalı ve kemikle sertleştirilmiş yay uçlu daha sade savaşçı mezarları, Tuna topraklarında bunların yanında yer alır.[52]

Mezarlar, Attila’nın ne kadar uzağa hükmettiği sorusuyla ilgilidir. Sudetlerin kuzeyindeki iki prens mezarı, yani Silezya’daki Höckricht ve Krakow yakınındaki Jakuszowice, ile Moravya’daki Bennisch’ten bir kazan parçası, Oder ve Vistül havzalarında Hun egemenliğinin kanıtı sayılır. Bu, onun egemenliğinin Baltık’a eriştiği görüşünü destekler. Tek bir mezar bir askerî grubun geçişi anlamına gelebilir. İki mezar ve bir kazan parçası ise daha fazlasını söyler.[53] Orta Ren’deki Altlußheim ve Wolfsheim mezarları orada en azından askerî girişimleri gösterir.[54] Tuna’da buluntular Tisa, Sava ve Viyana havzası arasındaki toprakta yoğunlaşır. Bazı araştırmacılar bunu Hun gücünün Macaristan’daki ağırlığı sayar.[55] Buna karşı, ovanın işgalini ince ve kısa bulan görüş durur.[36]

Deforme kafataslı mezarlar, Romanya’daki Sucidava ile Viyana yakınındaki Carnuntum arasında, Tuna üzerindeki terk edilmiş Roma kalelerinin içinde ve yanında yer alır. Doğu aynaları ve kazan parçaları da aynı yerlerde bulunur. Mezarlar açıldığında kaleler artık sınıra hizmet etmiyordu.[56] Atlılar ya da onlarla müttefik Cermenler harabeleri bir süre, belki içlerindeki demir ve demir dışı metal için kullanmış görünür.[57]

Atlıların âdetleri tabi halklar arasında yayıldı. Orta Tuna’nın, Moravya’nın, Bohemya’nın ve orta Almanya’nın Cermen halkları bebeklerin başını bağlama âdetini benimsedi. Tuna topraklarında ise doğu aynalarını da benimsedi ve bunları gömüde kırdı. Bazı araştırmacılar bunu onların devlete ait olmasıyla açıklar.[58] Franklar ve Alamanlar bu âdeti benimsemedi. Bu, Hun üstünlüğüyle farklı bir ilişkiye işaret eder.[17]

Servet ve haraç

Devlet haraçla, ganimetle ve fidyeyle yaşadı. 440’larda Doğu Romalılar Hunlara yaklaşık 13.000 libre altın ödedi. Bu, 900.000 solidus’tan fazlaydı. Attila’ya tam haraç belki yalnızca 448, 449 ve 450’de ödendi.[59] Attila, Konstantinopolis’e giden elçilikleri maiyetini zenginleştirmek için kullandı. Maiyeti eve hediyelerle döndü.[60] Bazı araştırmacılar Priscus’un 449’da gördüğü Hun toplumuna, sığır yerine insan gütmeyi öğrenmiş asalak bir yağmacılar topluluğu der.[3] Başkaları halkın büyük çoğunluğunun hâlâ atalarıyla hemen hemen aynı göçebe yaşamı sürdürdüğünü savunur.[61] Yerleşik devletlerden gelen ödemeler, Hunlar gibi atlı göçebeler için hayatiydi. Hunların, gücünün zirvesinde bile kendilerine ait kalıcı bir maddi temeli olmamış görünür.[62] Üçüncü bir grup Hun ekonomisine neredeyse tek ürüne dayalı bir ekonomi der. Bu ekonomide ana ürünler ganimet, fidye ve haraçtır. Toprağı işleyenler, belki fethedilmiş halklar, kazançtan pay almaz. Hunlar, ısrarla kurdukları sınır pazarlarından alışveriş yapar, silahlarının bir kısmını bile oradan alırdı. Rua’nın Bizanslıların Hun topraklarında yabancı devşirmesini ve serbestçe ticaret yapmasını yasakladığı, ticarete yalnızca sınır kentlerinde izin verdiği söylenir.[63] Gücü otlaklarının büyüklüğüne dayanan bir süvari birliği İtalya’da ya da Galya’da beslenemezdi.[64]

Mezarlardaki altın büyük ölçüde Roma haracından ve akınlardan geldi. Bu girişin, Romalıların Cermen boylarına ödediği yıllıklardan çok daha fazla olmuş olması gerekir.[65] Para olarak basılmış altın eritildi ve mücevher olarak, kemer, silah ve koşum takımı süsü olarak mezarlara kondu. Bu mezarlar arasında yalnızca Wolfsheim’inkinde bir altın sikke vardır.[66] Roma altın parası devlette para olarak dolaşmamış görünür. Yönetici sınıfın lüksleri için değerli bir madendi ve sınıf onu tekel olarak elinde tutuyordu.[67]

Dağılma

Attila’nın ölümünden sonra çok sayıdaki oğlu veraset konusunda çekişti. Gepid kralı Ardaric tabi halkları onlara karşı yönetti. 454’te Nedao’da Hunlar yenildi ve Attila’nın en büyük oğlu İlek düştü.[68][2] Gepidler Hunların toprağını aldı ve bütün Dakya’ya hükmetti.[69] Attila’nın küçük oğlu Ernak halkıyla Dobruca’ya yerleşti. Akrabaları Tuna üzerindeki kaleleri aldı.[70] Dengizik, Pannonia’da Ostrogotlarla savaştı. İmparator Leo’dan Tuna üzerinde bir pazar istedi, ama boşuna. 469’da bir Roma ordusuna karşı düştü ve başı Konstantinopolis’te teşhir edildi.[71] Doğu hükümeti o zamana kadar pazar kasabalarını Hunlara kapatmış ve barbarlara silah ihracatını yasaklamıştı. Bazı araştırmacılar göçebe egemenliği döneminin sonunu bu önlemlerle tarihler.[72] Geriye kalan Hunlar bozkıra döndü ve yeni konfederasyonlar içinde eridi.[73]

Değerlendirme

Bazı araştırmacılar Hunların Avrupa tarihinde yüz yıldan kısa bir süre önemli bir rol oynadığını savunur. Onlara göre Hunlar Avrupa’ya hiçbir şey vermedi.[74] Başkaları Attila’nın tarih yaptığından hiç emin değildir. Onlara göre Hunlar Avarlar gibi yok oldu.[75] Üçüncü bir grup devleti aceleyle kurulmuş bir konfederasyon olarak niteler. Ona devlet demek zordur, imparatorluk demek çok daha zor. Konfederasyon Attila’nın ölümüyle çöktü.[76] Attila’nın ve Hunların mirası yüzyıllardır tartışılır. Aralarında Bulgar hanları ve Macar Árpád hanedanının da bulunduğu birkaç hükümdar hanedanı soyunu Attila’ya dayandırdı. Doğrulanabilir bir soy çizgisi kurmak zordur.[2]

Hükümdarlar

  1. Uldina400–408 · Kral
  2. Charaton412–? · Kral
  3. Octar?–430 · Kral
  4. Ruabc?–434 · Kral
  5. Bledade434–445 · Kral
  6. Attila434–453 · Kral
  7. Ellacf?–454 · Kral
  8. Dengizichg454–469 · Kral

Tahtın el değiştirmesi üzerine

  1. aUldin: No succession is recorded. Uldin disappears after his defeat in 408, and the next Hun king named, Charaton, appears in 412 or 413.
  2. bRua: Rua and Octar ruled together; after Octar's death about 430 no one took his place.
  3. cRua: Rua was succeeded by his nephews Attila and Bleda together. His death is placed in 434 in one reckoning and after the end of 435 in a second.
  4. dBleda: Bleda and his brother Attila succeeded their uncle Rua together and ruled side by side.
  5. eBleda: Bleda and Attila succeeded Rua together and ruled side by side, each over his own peoples. After Bleda's murder Attila took his peoples under his own rule.
  6. fEllac: Attila preferred Ellac for the kingship, in Jordanes; but the sons demanded that the subject peoples be divided among them, and Ellac fell in the war that followed.
  7. gDengizich: After the Nedao the remaining Huns were led by Attila's sons; Dengizich and Ernak acted together in the 460s but disagreed over war with Rome.
  1. Balamber—King
  2. Uldin400–408King
  3. Charaton412–?King
  4. Octar?–430King
  5. Rua?–434King
  6. Bleda434–445King
  7. Attila434–453King
  8. Ellac?–454King
  9. Dengizich454–469King
  10. Ernak—

Diğer devletlerle ilişkiler

Kırmızı savaş, mavi ittifak, altın ticaret demektir. Aynı anda birden fazlası varsa çizgi ağır basanı gösterir, ittifak ile ticaret yan yana durabilir. Her çizgi bir maddeye dayanır. Bir devletin üzerine gelince en ağır basan ilişkisi görünür, seçince olayları listelenir. Sürgü belli bir yılda neyin var olduğunu gösterir, Oynat yılları sırayla geçirir.

  1. Bizans441 – 452

  2. Batı Roma İmparatorluğu451 – 452

Notlar

  1. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 143–147
  2. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 104
  3. ^ a b Thompson 1948, p. 177
  4. ^ Yavuz 2025, p. 90
  5. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 26
  6. ^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.2.7, p. 383–385
  7. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 51
  8. ^ Sinor 1990, p. 181–182
  9. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 52
  10. ^ a b Yavuz 2025, p. 91
  11. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 59–62
  12. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 73
  13. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 166, p. 97
  14. ^ a b Thompson 1948, p. 63
  15. ^ Yavuz 2025, p. 93
  16. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 81
  17. ^ a b Werner 1956, p. 17, 94
  18. ^ Thompson 1948, p. 64, 161
  19. ^ Thompson 1948, p. 209
  20. ^ a b Werner 1956, p. 2
  21. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 86
  22. ^ Thompson 1948, p. 76–77
  23. ^ Sinor 1990, p. 187–188
  24. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 1, p. 72
  25. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 1–5, p. 71–75
  26. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 181, p. 102
  27. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 82–83
  28. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 124–125
  29. ^ Thompson 1948, p. 135–143
  30. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 132–141
  31. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 90
  32. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 178, p. 101
  33. ^ Thompson 1948, p. 75–76
  34. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 125–127
  35. ^ Thompson 1948, p. 221–222
  36. ^ a b Sinor 1990, p. 182, 203
  37. ^ Sinor 1990, p. 189
  38. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 192
  39. ^ Thompson 1948, p. 163–165
  40. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 194
  41. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 376
  42. ^ Thompson 1948, p. 166
  43. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 249, p. 121
  44. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 259–260, p. 125
  45. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 86
  46. ^ Rásonyi 1993, p. 73
  47. ^ Werner 1956, p. 86–88
  48. ^ Werner 1956, p. 87, 91
  49. ^ Werner 1956, p. 2, 84–85
  50. ^ Werner 1956, p. 87
  51. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 325
  52. ^ Werner 1956, p. 82, 91–92
  53. ^ Werner 1956, p. 88
  54. ^ Werner 1956, p. 88–89, 91
  55. ^ Werner 1956, p. 91–92
  56. ^ Werner 1956, p. 92
  57. ^ Werner 1956, p. 92–93
  58. ^ Werner 1956, p. 17, 93
  59. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 180–182
  60. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 6, p. 76
  61. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 169
  62. ^ Yavuz 2025, p. 94
  63. ^ Kafesoğlu 1997, p. 75
  64. ^ Sinor 1990, p. 204–205
  65. ^ Werner 1956, p. 85–86
  66. ^ Werner 1956, p. 85
  67. ^ Werner 1956, p. 86
  68. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 259–262, p. 125–126
  69. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 264, p. 126–127
  70. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 266, p. 127
  71. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 164–168
  72. ^ Thompson 1948, p. 179–180
  73. ^ Golden 1992, p. 92
  74. ^ Thompson 1948, p. 214–215
  75. ^ Maenchen-Helfen 1973, xxiv
  76. ^ Golden 1992, p. 91–92
  77. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 125

Kaynaklar

Literatür

  • John C. Rolfe, Ammianus Marcellinus, with an English Translation, vol. III: Books XXVII–XXXI (1939)
  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)
  • László Rásonyi, Tarihte Türklük (1993)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Kişiler
Attila · Gaiseric · Theodoric I · Thorismund · Valamir · Valentinian III
Halklar
History of the Turkic peoples · Huns · The Great Empires of the Steppe

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Hunnic Empire.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/polities/hunnic-empire/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026