Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

452’de Attila Jülyen Alplerini aşarak kuzey İtalya’ya girdi.[1][2] Hunlar Aquileia’yı yıktı ve Venetia ile Liguria şehirlerini Milano’ya kadar aldı. Roma’ya ulaşmadılar. Kıtlık, hastalık ve yurtlarına yönelen doğulu bir saldırı onları Alpler’in ötesine geri çekilmeye zorladı.[1][2] 452 tarihli Galya vakayinamesi, Attila’nın “Galya’da uğradığı beklenmedik yenilgiye öfkeli” geldiğini söyler.[3]

Geçiş

Jülyen Alpleri’ndeki geçitler korunmuyordu. Tarihte pek az devlet adamının, Aetius’un 452 baharında yakalandığı kadar hazırlıksız yakalandığı ileri sürülmüştür. Kronikçi Prosper, Aetius’un imparatorla birlikte İtalya’yı terk etmeyi bile planladığını söyler.[4] Bu suçlama tartışmalıdır. Beşinci yüzyılda İtalya’yı savunanlardan hiçbiri o geçitleri doğudan gelen bir düşmana karşı tutmamıştı. Hunlar ovaya 452 yazının başında indi, Papa Leon’un 22 Mayıs ve 11 Haziran tarihli mektupları ise hâlâ savaşa dair bir iz göstermez.[5] Aetius, Attila’nın karşısına doğrudan çıkacak güçten yoksundu. İlerleyişini stratejik önlemlerle engelledi.[6]

Aquileia

Attila’nın ilk hamlesi, Venetia’nın başlıca şehri Aquileia’yı kuşatmak oldu. Kuşatma sonuç vermeden uzadı. Ordu söylenmeye ve ayrılmak istemeye başladı. Sonra Jordanes’in yazdığına göre Attila surların çevresinde dolaştı. Evlerin çatı alınlıklarında yuva yapan beyaz leyleklerin, âdetlerinin tersine, yavrularını şehirden çıkarıp kıra taşıdığını gördü. Adamlarına bakmalarını söyledi. Kuşların geleceği önceden gördüğünü, yok olmak üzere olan bir şehri terk ettiğini söyledi. Adamları her türden makine ve araçla şehri aldı ve yağmaladı. Şehri öyle acımasızca harap ettiler ki ondan neredeyse hiçbir iz kalmadı.[7]

Leylekler, Priscus’un gerçek bilgisi olmadığında anlattığı türden bir hikâye olabilir.[8] Farklı bir açıklama hikâyeyi 384’te Kuça’daki general Lü Guang’a dair bir Çin hikâyesine bağlar. Hunların hikâyeyi Doğu’dan getirmiş olması gerektiğini savunur.[9] Surlar ancak Attila, Romalı firarilerin ya da esirlerin yaptığı kuşatma makinelerini kullanınca yarıldı. Jordanes yıkımı abartır, çünkü Aquileia yeniden kuruldu.[10] Şehir öyle yıkılmıştı ki tarihî yerini belirlemek güçleşti. Harap edilen toprakların halkı, sonradan Venedik’in büyüdüğü Venedik lagünündeki adalara kaçtı.[6]

Ovanın şehirleri

Hunlar Venetia’nın öteki şehirlerinde de azdı. Liguria’nın başlıca şehri ve bir zamanlar imparatorların ikametgâhı olan Milano’yu, bir de Ticinum’u harap ettiler. Jordanes’e göre neredeyse bütün İtalya’yı kasıp kavurdular.[11] Sonraki bir liste Concordia, Altinum, Patavium, Vicetia, Verona, Brixia ve Bergomum’u ekler.[12] Bazı araştırmacılar Milano ile Ticinum’un alındığını ama yağmalanmadığını, vatandaşlarının da katledilmediğini savunur.[13] Bir Bizans sözlüğü, Attila’nın Milano’da bir resim gördüğünü anlatır. Resimde İskitler, altın tahtlardaki Roma imparatorlarının ayaklarının dibinde yatıyordu. Attila bir ressama Hun kralını bir tahtta, imparatorları da önünde altın döker biçimde göstermesini emretti.[14]

Bir anlatıma göre Hunlar Po’yu geçip Aemilia eyaletini harap etti ama Apenin Dağları’nı aşmadı.[12] Bir başkasına göre Attila Po’nun güneyine hiç ayak basmadan İtalya’dan çekildi.[15]

Roma ve Mincius’taki elçilik

Attila’nın niyeti Roma’ya gitmekti. Priscus’un aktardığına göre kendi adamları onu bundan vazgeçirdi. Bunu şehre duydukları özenden değil, Roma’nın yağmasından sonra uzun yaşamayan Vizigot kralı Alarik’i hatırladıkları için yaptılar.[11][16]

Roma’dan bir elçilik ona geldi. Papa Leon, eski konsül Avienus ve eski vali Trygetius ile birlikte Veneti’nin Ambuleia bölgesinde, Mincius Irmağı’ndaki sık kullanılan geçitte onunla buluştu. Jordanes’e göre Attila öfkesini bıraktı ve barış sözüyle Tuna’nın ötesine döndü.[17][18] Romalılar kendisine Honoria’yı kraliyet servetinden payıyla birlikte göndermezse İtalya’ya geri gelip daha kötüsünü yapacağını söyleyerek tehdit etti.[17] Kronikçi Prosper başarıyı Leon’a ve Attila’nın batıl korkularına verdi.[6] Leon’un asıl görevi esirleri fidyeyle kurtarmak olabilir.[19]

Geri çekilme

İtalya, Attila’nın yıkımıyla ağırlaşan şiddetli bir kıtlık çekiyordu. Yiyeceksiz bir Roma yürüyüşü büyük bir girişimdi.[6] 452 yazında kıtlık ve hastalık Hun ordusunu vurdu.[20][14] Aynı sırada Doğu imparatoru Marcianus’un gönderdiği ve Aetius adlı bir generalin komuta ettiği birlikler Tuna’yı geçti ve yurtta kalan Hunları yendi.[21][15] Stratejik, lojistik ve dışarıdan gelen askerî baskı birlikte Attila’yı geri çekilmeye zorladı. Romalılar doğrudan bir muharebe olmadan stratejik bir zafer kazandı.[22] Bir başka açıklamaya göre Attila batı tarzı kuşatma savaşına alışık değildi. Bu yüzden Attila, kolayca atlayabileceği Aquileia surlarından gereğinden fazla etkilendi, Tuna ovasından Venetia’ya giden yol da nispeten alçak araziden geçer. Bu açıklama, geri çekilmenin nedenleri olarak papanın savlarını, Alarik’in akıbetini, salgını ve yiyecek ile yem kıtlığını birlikte ele alır. Kuşatma sırasında ordudaki hoşnutsuzlukta da otoritesinin kaydığına dair bir işaret görür.[23]

Attila kendi topraklarına döndü ve Doğu’daki imparatorlara savaş ilan etti, çünkü Theodosius’un belirlediği haraç artık ödenmiyordu.[24] Seferi başarısızlıktan da kötü sayılmıştır. Attila, Batı Romalıları bir antlaşma yapmaya, yeniden haraç ödemeye ya da ona bir Roma komutanı rütbesini geri vermeye zorlayamadı.[19] Farklı bir yargıya göre imparatorluğu temellerine kadar sarsılmıştı.[15] Aquileia piskoposluğundan alınan esirler ancak 458 baharında eve döndü.[25]

Notlar

  1. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 132–141
  2. ^ a b Thompson 1948, p. 144–148
  3. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 132
  4. ^ Thompson 1948, p. 144–145
  5. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 134–136
  6. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 102
  7. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 219–221, p. 112–113
  8. ^ Thompson 1948, p. 145
  9. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 134
  10. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 136–137
  11. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 222, p. 113
  12. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 137
  13. ^ Thompson 1948, p. 146
  14. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 139
  15. ^ a b c Thompson 1948, p. 148
  16. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 17, p. 99
  17. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 223, p. 113–114
  18. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 140
  19. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 141
  20. ^ Thompson 1948, p. 147
  21. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 138
  22. ^ Yavuz 2025, p. 102–103
  23. ^ Sinor 1990, p. 195–196
  24. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 19, p. 99–100
  25. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 142

Kaynaklar

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Kişiler
Aetius · Attila · Valentinian III
Devletler
Hunnic Empire · Western Roman Empire
Muharebeler ve olaylar
Battle of the Catalaunian Plains
Yerler
Aquileia
Halklar
History of the Turkic peoples · Huns

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Hunnic invasion of Italy, 452.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/hunnic-invasion-of-italy-452/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026