İçindekiler7
- 400
- 500
- 600
- 700
- 800
- 900
- Rouran 400–554
- Birinci Göktürk 552–630
- Tang 630–682
- İkinci Göktürk 682–744
- Uygur 744–840
- Kırgız 840–924
- Hunlar 370–469
- Batı Göktürk 552–659
- Türgiş 699–766
- Karluk 766–800
- Hazar 650–969
Roma imparatorluğu hizmetinde bir Got olan Jordanes, 551’de Latince bir Got tarihi yazdı.[1] Eseri, Cassiodorus Senator’un Gotlar üzerine yazdığı ve kaybolmuş olan on iki kitabın kısa bir sürümü olarak hazırladı.[2] Hunlar için, Ammianus’tan sonra en önemli Latince kaynaktır. Attila’nın görgü tanığı Priscus tarafından yazılan anlatısı, en eksiksiz biçimiyle Getica sayesinde ayakta kalmıştır. Bu anlatı Katalaun Ovaları’ndaki muharebeyi, Attila’nın ölümünü ve cenazesini ve Nedao muharebesini içerir.[3]
Yazar
Jordanes kendi hikâyesini tek bir cümlede anlatır. Büyükbabası Paria, Attila’nın imparatorluğunun çöküşünden sonra aşağı Tuna’nın güneyine yerleşen bir Alan ve Scirii topluluğunun önderi Candac’ın kâtibiydi. Jordanes’in kendisi, “dine dönmeden önce okumamış bir adam” olarak, askerî komutan Gunthigis’in, yani Baza adıyla da bilinen kişinin kâtibiydi. Gunthigis’in babası Andag, Amal kralları soyundandı.[4] Jordanes kitabın sonunda kendisine soy olarak Got der.[5] Bazı araştırmacılar, yazmaların bozuk verdiği babasının adının biçiminden hareketle onu Alan sayıyordu.[6] Büyükbabası Katalaun Ovaları’nın neredeyse çağdaşıydı. Jordanes yazarken yaşlı bir adamdı.[7]
Kitap, onun “dine dönüşünün” ne olduğunu söylemez. Bu dönüş vaftiz olarak, Ariusçu inançtan Nikaia inancına geçiş olarak ve dinî hayata giriş olarak okunmuştur.[8] Bir özdeşleştirme onu, 551’de Papa Vigilius’la Konstantinopolis’te bulunan Crotona piskoposu Jordanes yapar.[9] Büyük olasılıkla Konstantinopolis’te yazdı.[10]
Eser
Jordanes, bir dostu Castalius’un isteği üzerine bir Roma tarihi olan Romana’yı yarıda bırakıp Getica’yı yazdı. Sonra Romana’yı bitirdi.[11] Önsözde, Cassiodorus’un kitaplarına artık başvuramadığını söyler. Onları Cassiodorus’un kâhyasının inceliğiyle üç gün boyunca okumuştu ve kelimeleri olmasa da anlamı hatırlıyordu. Yunan ve Latin tarihlerinden malzeme ekledi, başı ile sonu da kendisi yazdı.[12] Önsözün kendisi Rufinus’tan neredeyse kelimesi kelimesine alınmıştır.[13]
Cassiodorus Got tarihini Theodorik için ve eğitimli bir Roma okuru için yazdı. Amal soyuna, kendi hakkı olduğuna inandığı ihtişamı geri vermek istiyordu.[14] Yararlandığı Got şarkıları ve hikâyeleri putperestti ve onların putperest ve barbar özelliklerini dışarıda bıraktı.[15] Onun Hunları kötücül bir büyüklük taşır. Açgözlü ve acımasızdırlar ama cesurdurlar ve Attila’sı korkakça hiçbir şey yapmaz.[14]
Getica’da Hunlar
Hunlar üç kez sahneye girer. Birincisi kökenleridir. Jordanes eski bir geleneğe dayanarak, Got kralı Filimer’in kendi dillerinde Haliurunnae dediği bazı cadıları nasıl sürdüğünü anlatır. Çölde yaşayan murdar ruhlar bu kadınlardan, bataklıkta yaşayan bodur ve neredeyse insanca konuşmayan bir halk olan Hunları doğurtmuştu.[16] Priscus’a dayanarak Hunları Azak Denizi’nin ötesine yerleştirir. Avcılar orada bir geyiği bataklıktan İskitya’ya doğru izlemişti.[17] Hunlar ardından Alpidzuri, Alcildzuri, Itimari, Tuncarsi ve Boisci’yi istila etti ve Alanları boyunduruk altına aldı.[18] Görünüşleri ve oğullarının yanaklarını kesmeleri, Ammianus’u neredeyse kelimesi kelimesine izler.[19] Ammianus yanak kesmeyi sakalı durdurmanın bir yolu olarak vermişti. Jordanes’te ise oğlanlar süt tatmadan önce yara taşımayı öğrenecekti.[20][14] Ardından Hunların kralı Balamir, Ermanarik’e ve Ostrogotlara saldırdı.[21]
İkincisi ve en uzunu Attila’dır. Jordanes onu bütün Hunların efendisi ve İskitya’nın bütün halklarının neredeyse tek hükümdarı olarak tanıtır. Attila’nın sarayına giden elçilik hakkında Priscus’tan alıntı yapar.[22] Attila’nın soyunu, Bleda’nın öldürülmesini, Attila’nın portresini ve Mars’ın kılıcının bulunuşunu verir.[23] Galya’daki savaşı ve Katalaun Ovaları’ndaki muharebeyi uzun uzun anlatır. Ardından İtalya’nın istilasını ve Papa Leo ile Mincius’ta buluşmayı anlatır. En son, İldiko ile düğün gecesinde Attila’nın ölümü, cenaze töreni, ağıt ve strava gelir.[24]
Üçüncüsü sondur. Jordanes, Attila’nın oğullarının tabi halklar yüzünden nasıl kavga ettiğini anlatır. Gepid kralı Ardaric onlara karşı ayaklandı ve İlek Nedao’da düştü.[25] Ernak’ın ve akrabalarının nereye yerleştiğini bilir. Attila’nın oğullarının Ostrogotlarla nasıl savaştığını ve Dengizik’in Bassiana’dan nasıl sürüldüğünü de bilir.[26] Hunların dilinden tek bir sözcük kaydeder: Var, Dinyeper için kullandıkları ad.[27]
İskitya coğrafyası, kendi zamanındaki Karadeniz bozkırının halklarını ekler. Akatzirler tarımı bilmeyen, sürüleriyle ve avcılıkla yaşayan cesur bir halktı.[28] Hunlar Bulgarların ülkesinden iki kola ayrılarak gelişti: Kherson yakınındaki Altziagiri ve Saviri. Hunuguri ise kürk ticaretiyle tanınıyordu.[29]
Kaynaklar
Jordanes Hun pasajlarında Priscus’u altı kez anar. Onu Azak Denizi’nin ötesindeki yurt, Attila’ya giden elçilik, Mars’ın kılıcı, Roma’dan geri dönüş, Attila’nın ölümü ve Marcianus’un rüyası için anar.[30][31] Üslup gerekçesiyle bazı araştırmacılar başka pasajları da Priscus’a atfeder. Bunlar arasında Geiserik’in rüşveti, Leo ile buluşma ve Attila’nın oğullarının tarihi vardır. Aynı araştırmacılar Getica’daki Attila’ya dair her anlatının ondan geldiğini savunur.[31] Bu araştırmacılar üç pasajın başka kaynaklardan genişletildiğini de bulur. Bunlar Bleda’nın ölümü üzerine ahlaki yorum, Gotların 451 zaferini kendilerine mal etmesi ve Prosper’in kroniğini ekleyen Leo ile buluşmadır.[31] Priscus pasajları dolayısıyla Getica’ya Cassiodorus aracılığıyla ulaşır, yani Jordanes’in Cassiodorus’u hatırlayışı aracılığıyla.
Jordanes, Hunların Gotlara karşı ilk saldırısını Orosius’tan alır. Hunların tasvirini ise Ammianus’tan alır.[32][33]
Güvenilirlik
Katalaun Ovaları için Getica, pratikte tek kaynaktır.[34] Anlatısı güçlü bir Got rengi taşır. Zaferin payı Gotlara verilir, tıpkı Cassiodorus’un kroniğinde olduğu gibi.[31] Jordanes ile Ammianus 370’lerin Got savaşı konusunda ayrıldığı yerde, izlenecek olan Ammianus’tur.[35] Cassiodorus, Priscus’tan her zaman tam alıntı yapmamış olabilir. Kılıç hikâyesi ve Attila’nın konutunun tasviri gibi bazı yerlerde Getica, Priscus’u kendi sözlerini koruyan Bizans seçmelerinden daha iyi aktarır.[35]
Jordanes yalnızca konsüllerle tarih verir ve nadiren. Hunlar yaklaşık elli yıl sonra Hierius ile Ardabures’in konsüllüğünde Pannonia’dan sürüldü. Roma birlikleri Hun yardımcılarla Theodosius ile Festus’un konsüllüğünde Vizigotlara karşı sefere çıktı.[36] Katalaun Ovaları’nın, Attila’nın ölümünün ve Nedao’nun yılları metinde yoktur.[37]
Yayımlar
Standart yayım Theodor Mommsen’indir ve atıflarda onun paragraf numaraları kullanılır.[38] Depoda aparatsız Latince metin la.wikisource’tan, ayrıca Charles C. Mierow’un şerhli İngilizce çevirisi bulunur.[38]
Kaynak metni
Post autem non longi temporis intervallo, ut refert Orosius, Hunnorum gens omni ferocitate atrocior exarsit in Gothos.
Nam hos, ut refert antiquitas, ita extitisse conperimus.
Filimer rex Gothorum et Gadarici magni filius qui post egressu Scandzae insulae iam quinto loco tenens principatum Getarum, qui et terras Scythicas cum sua gente introisse superius a nobis dictum est,
repperit in populo suo quasdam magas mulieres, quas patrio sermone Haliurunnas is ipse cognominat,
easque habens suspectas de medio sui proturbat longeque ab exercitu suo fugatas in solitudinem coegit errare.
Quas spiritus inmundi per herimum vagantes dum vidissent et eorum conplexibus in coitu miscuissent,
genus hoc ferocissimum ediderunt, quae fuit primum inter paludes, minutum tetrum atque exile quasi hominum genus nec alia voce notum nisi quod humani sermonis imaginem adsignabat.
Tali igitur Hunni stirpe creati Gothorum finibus advenerunt.
Orosius'un anlattığına göre, kısa bir aradan sonra her vahşetten daha korkunç olan Hun halkı Gotlara karşı alevlendi.
Çünkü eski rivayetin anlattığına göre onların şöyle ortaya çıktığını öğreniyoruz.
Gotların kralı ve Büyük Gadaric'in oğlu Filimer, Scandza adasından çıkıştan sonra Getaelerin yönetimini beşinci sırada elinde tutuyordu ve yukarıda söylediğimiz gibi halkıyla birlikte Skit topraklarına girmişti,
halkı arasında bazı büyücü kadınlar buldu ve bunlara atalarının dilinde kendisi Haliurunnae adını verdi,
onlardan kuşkulandığı için onları aralarından kovdu, ordusundan uzağa sürüp ıssız bir yerde dolaşmaya zorladı.
Çölde dolaşan kirli ruhlar onları görüp kucaklaşarak onlarla birleşince,
bu en yabani soyu doğurdular. Bu soy önce bataklıklar arasında yaşadı, küçük, iğrenç ve cılız bir tür insandı ve insan konuşmasının görünüşünü veren bir sesten başka ses tanımıyordu.
Böyle bir soydan yaratılan Hunlar Gotların sınırlarına geldi.
Qui quamvis huius esset naturae, ut semper magna confideret, addebat ei tamen confidentia gladius Martis inventus, sacer apud Scytharum reges semper habitus,
quem Priscus istoricus tali refert occasione detectum.
Cum pastor, inquiens, quidam gregis unam boculam conspiceret claudicantem nec causam tanti vulneris inveniret, sollicitus vestigia cruoris insequitur
tandemque venit ad gladium, quem depascens herbas incauta calcaverat,
effossumque protinus ad Attilam defert.
Quo ille munere gratulatus, ut erat magnanimis, arbitratur se mundi totius principem constitutum et per Martis gladium potestatem sibi concessam esse bellorum.
Her zaman büyük şeylere güvenen bir yapıda olmasına rağmen, güvenini Mars'ın kılıcının bulunması daha da artırdı. Bu kılıç Skit krallarının arasında hep kutsal sayılırdı,
tarihçi Priscus bu kılıcın şu vesileyle bulunduğunu anlatır.
Bir çoban, diye anlatır, sürüsünden bir düvenin topalladığını görmüş ve bu kadar büyük bir yaranın nedenini bulamamış, endişeyle kan izlerini izlemiş
ve sonunda bir kılıca vardı. Düve otlarken dikkatsizce bu kılıcın üstüne basmıştı,
Onu kazıp çıkardı ve hemen Attila'ya götürdü.
Bu armağana sevinen Attila, yüce gönüllü biri olduğundan, kendisinin bütün dünyanın önderi kılındığını ve Mars'ın kılıcı aracılığıyla savaşlar üzerindeki gücün kendisine verildiğini düşündü.
Qui, ut Priscus istoricus refert, exitus sui tempore puellam Ildico nomine decoram valde sibi in matrimonio post innumerabiles uxores, ut mos erat gentis illius, socians
eiusque in nuptiis hilaritate nimia resolutus, vino somnoque gravatus resupinus iaceret,
redundans sanguis, qui ei solite de naribus effluebat, dum consuetis meatibus impeditur, itinere ferali faucibus illapsus extinxit.
Ita glorioso per bella regi temulentia pudendos exitos dedit.
Sequenti vero luce cum magna pars diei fuisset exempta, ministri regii triste aliquid suspicantes post clamores maximos fores effringunt
inveniuntque Attilae sine ullo vulnere necem sanguinis effusione peractam puellamque demisso vultu sub velamine lacrimantem.
Tunc, ut gentis illius mos est, crinium parte truncata informes facies cavis turpavere vulneribus,
ut proeliator eximius non femineis lamentationibus et lacrimis, sed sanguine lugeretur virile.
Tarihçi Priscus'un anlattığına göre, sonunun geldiği sırada, o halkın âdeti olduğu üzere sayısız eşten sonra, Ildico adlı çok güzel bir kızı kendine eş olarak aldı
ve onun düğününde aşırı neşeyle gevşemiş, şaraptan ve uykudan ağırlaşmış hâlde sırtüstü yatarken
her zaman burnundan akan taşkın kan, alışılmış yollarda engellenince ölümcül bir yoldan boğazına süzüldü ve onu öldürdü.
Böylece sarhoşluk, savaşlarda şanlı bir krala utanç verici bir son verdi.
Ertesi gün, günün büyük bir bölümü geçince, kralın hizmetkârları kötü bir şeyden kuşkulanıp büyük bağırışlardan sonra kapıları kırdılar
ve Attila'yı hiçbir yara olmadan, kan akmasıyla gerçekleşmiş bir ölümle ölü, kızı ise yüzünü eğmiş, peçesinin altında ağlarken buldular.
Sonra o halkın âdeti üzere saçlarının bir kısmını kestiler ve yüzlerini derin yaralarla biçimsizleştirdiler,
öyle ki bu seçkin savaşçı kadınca ağıtlarla ve gözyaşlarıyla değil, erkek kanıyla yas tutulsun.
Cuius manes quibus a sua gente honoratae sunt, pauca de multis dicere non omittamus.
In mediis si quidem campis et intra tenturia sirica cadavere conlocato spectaculum admirandum et sollemniter exhibetur.
Nam de tota gente Hunnorum lectissimi equites in eo loco, quo erat positus, in modum circensium cursibus ambientes, facta eius cantu funereo tali ordine referebant.
Praecipuus Hunnorum rex Attila, patre genitus Mundzuco, fortissimarum gentium dominus,
qui inaudita ante se potentia solus Scythica et Germanica regna possedit nec non utraque Romani urbis imperia captis civitatibus terruit
et, ne praedae reliqua subderentur, placatus praecibus annuum vectigal accepit:
cumque haec omnia proventu felicitatis egerit, non vulnere hostium, non fraude suorum, sed gente incolume inter gaudia laetus sine sensu doloris occubuit.
Quis ergo hunc exitum putet, quem nullus aestimat vindicandum?
Onun ruhunun kendi halkı tarafından nasıl onurlandırıldığına dair çok şeyden birkaçını söylemeyi ihmal etmeyelim.
Çünkü ovanın ortasında, ipek çadırların içine yerleştirilen cesedin başında, hayranlık uyandıran bir gösteri törenle düzenlenir.
Çünkü bütün Hun halkının seçme atlıları, cesedin konduğu yerin çevresinde sirk yarışları gibi dönerek onun işlerini şu sırayla bir ağıtla anlattı.
Hunların başlıca kralı Attila, babası Mundzuc'tan doğmuş, en yiğit halkların efendisi,
kendinden önce duyulmamış bir güçle tek başına Skit ve Germen krallıklarına sahip oldu ve şehirleri alarak Roma dünyasının her iki imparatorluğunu da korkuttu,
ve geri kalanın yağmaya uğramaması için yakarışlarla yatışıp yıllık bir haraç kabul etti.
Bütün bunları talihin yardımıyla başardıktan sonra, düşmanın yarasıyla ya da kendi adamlarının hilesiyle değil, halkı sağ salim iken, sevinçler içinde, neşeli ve acı hissetmeden öldü.
Öyleyse kim buna bir son diyebilir, ki kimse bunun öç alınmasını gerektirdiğini düşünmüyor?
Postquam talibus lamentis est defletus, stravam super tumulum eius quam appellant ipsi ingenti commessatione concelebrant,
et contraria invicem sibi copulantes luctu funereo mixto gaudio explicabant,
noctuque secreto cadaver terra reconditum copercula primum auro, secundum argento, tertium ferri rigore communiunt,
significantes tali argumento potentissimo regi omnia convenisse: ferrum, quod gentes edomuit, aurum et argentum, quod ornatum rei publicae utriusque acceperit.
Addunt arma hostium caedibus adquisita, faleras vario gemmarum fulgore praetiosas et diversi generis insignia, quibus colitur aulicum decus.
Et, ut tantis divitiis humana curiositas arceretur, operi deputatos detestabili mercede trucidarunt, emersitque momentanea mors sepelientibus cum sepulto.
Böyle ağıtlarla yas tutulduktan sonra, mezarının üstünde kendilerinin strava dedikleri şeyi büyük bir şölenle kutladılar
ve birbirine zıt şeyleri birleştirerek yas hüznünü sevinçle karışık biçimde dile getirdiler,
ve gece gizlice, ceset toprağa gömüldükten sonra, ilkini altından, ikincisini gümüşten, üçüncüsünü sert demirden kapaklarla sağlamlaştırdılar,
böylece en güçlü krala her şeyin yakıştığını böyle bir işaretle gösterdiler: halkları boyun eğdirdiği için demir, her iki devletin süsünü aldığı için altın ve gümüş.
Düşman kırımıyla elde edilmiş silahları, türlü mücevherlerin ışıltısıyla değerli koşum süslerini ve saray ihtişamının onurlandırıldığı çeşitli nişanları da eklediler.
Ve insan merakı bu kadar büyük bir servetten uzak tutulsun diye, işe görevlendirilenleri iğrenç bir ücretle öldürdüler. Böylece gömenlere, gömülenle birlikte ani bir ölüm düştü.
Notlar
- ^ Mierow 1915, p. 12–13
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 1, p. 51
- ^ Mierow 1915, p. 14–15, 31
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 265–266, p. 127
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 316, p. 142
- ^ Mierow 1915, p. 3–4
- ^ Mierow 1915, p. 5
- ^ Mierow 1915, p. 5–6
- ^ Mierow 1915, p. 6–10
- ^ Mierow 1915, p. 11–12
- ^ Mierow 1915, p. 10–11
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 1–3, p. 51
- ^ Mierow 1915, p. 14
- ^ a b c Maenchen-Helfen 1973, p. 16
- ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 16–17
- ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 121–122, p. 85
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 123–125, p. 85–86
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 126, p. 86
- ^ Mierow 1915, p. 163
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 127, p. 87
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 130, p. 87
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 178, p. 101
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 180–183, p. 101–103
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 184–228, 254–258, p. 103–115, 123–125
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 259–263, p. 125–126
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 266–273, p. 127–130
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 269, p. 128
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 36, p. 60
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 37, p. 60
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 123, 178, 183, 222, 254, 255
- ^ a b c d Mierow 1915, p. 31
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 121, p. 85
- ^ Mierow 1915, p. 34, 163
- ^ Mierow 1915, p. 14–15
- ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 17
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 166, 176, p. 97, 100
- ^ Jordanes
- ^ a b Mierow 1915
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 183, p. 102–103
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 254–255, p. 123–124
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 256–257, p. 124
- ^ Jordanes; Mierow 1915, § 258, p. 124–125
Kaynaklar
Literatür
- Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
- Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
Bu kaynağa dayanan maddeler 67
Aetius · Akatziri · Alans · Amilzuri · Angisciri · Aquileia · Ardaric · Attila · Attila's Balkan wars · Balamber · Bardores · Battle of the Catalaunian Plains · Battle of the Nedao · Bittugures · Bleda · Boisci · Bosporos · Cherson · Death of Attila · Dengizich · Ellac · Embassy of Maximinus to Attila · Ernak · Gaiseric · Galla Placidia · Gepids · Göktürk Face-Cutting · Goths · Hermanaric · History of the Turkic peoples · Honoria · Horse harness · Hunnic conquest of the Goths · Hunnic Empire · Hunnic invasion of Gaul, 451 · Hunnic invasion of Italy, 452 · Huns · Ildico · Itimari · Kutrigurs · Marcian · Margus · Mundzuc · Octar · Onogurs · Orestes · Priscus · Riding Round the Dead · Rua · Sabirs · Scapulimancy · Strava · Sword of Mars · The Great Empires of the Steppe · The Hunnic language · Theodoric I · Theodosius II · Thorismund · Tounsoures · Turkic Mythology · Turkic Tribes in Europe · Ultzinzures · Valamir · Valentinian III · Vandals · Wagons of the Steppe Peoples · Western Roman Empire
Buraya bağlantı verenler54
- Kişiler
- Aetius · Ardaric · Attila · Balamber · Bigilas · Bleda · Dengizich · Ellac · Ernak · Gaiseric · Galla Placidia · Hermanaric · Honoria · Ildico · Marcian · Mundzuc · Octar · Orestes · Theodoric I · Thorismund · Valamir · Valentinian III
- Muharebeler ve olaylar
- Battle of the Catalaunian Plains · Battle of the Nedao · Death of Attila · Embassy of Maximinus to Attila
- Halklar
- Akatziri · Alans · Amilzuri · Angisciri · Bardores · Bittugures · Boisci · Gepids · Goths · Huns · Itimari · Tounsoures · Ultzinzures
- Kurumlar ve Unvanlar
- Wagons of the Steppe Peoples
- Dinler
- Riding Round the Dead · Strava · Sword of Mars · Turkic Mythology
- Diller
- The Hunnic language
- Kaynaklar
- Ammianus Marcellinus · Priscus
Bu maddeyi kaynak göster
Yavuz, Emre-E. “Jordanes.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/jordanes/
Son güncelleme: 8 Kasım 2026