Togu Balık, Kül Tegin yazıtının Dokuz Oğuz’a karşı bir yıl içinde verilmiş beş savaş diye saydığı savaşın ilkinde Göktürklerin çarpıştığı kasabadır.[1] Balık sözcüğü kasaba demektir. Yer, hem Kül Tegin hem Bilge Kağan yazıtında anılır.[1]

İki yazıtta

Kül Tegin yazıtı kasabayı ilk sıraya koyar: eŋ ilki togu balıkda süŋüşdimiz, “ilk olarak Togu kasabasında savaştık.” Kül Tegin Azman adlı beyaz ata binip hücum etti. Altı adamı mızrakladı, orduların çarpışmasında yedincisini kılıçla vurdu.[2]

Bilge Kağan yazıtı aynı yılı birinci tekil kişiyle anlatır ve Kül Tegin yazıtının beş dediği yerde dört savaş sayar. O da kasabayı ilk sıraya koyar: eŋ ilki Toğu Balıkda süŋüşdüm. Ordunun Toğla ırmağını yüzerek geçtiğini ekler.[3] Toğla, Orhun’un doğusundaki ırmak olan Tola’dır.

Taşlar savaşlara yıl vermez. Bir anlatım onları 714’e yerleştirir, ikincisi Dokuz Oğuz’un ayaklanmasını Kapgan’ın 716’daki ölümünden sonraya yerleştirir.[4][5]

Ad için iki açıklama vardır. Biri balık’ı kasaba sayar ve Dokuz Oğuz’un Togu adında bir kasabası olduğu sonucuna varır.[6] Öbürü togu’yu “doğu” sayar, böylece kasaba Oğuzların doğusunda yatmış olurdu. Bunu öneren inceleme kendi yorumuna muhtemel der ve başka kanıt vermez.[7]

Orhun metinleri kasabayı kimin kurduğunu ya da surları olup olmadığını söylemez. Türk Atlası, Uygur başkenti Ordu-Balık başlığı altında, Togu’nun kurulmuş bir kasaba, dolayısıyla daha eski bir kasaba olup olmadığı sorusunu ele alır.

Yeri

Yazıtlar yerin nerede olduğunu söylemez. Toğla ırmağı Tola halkının ülkesine işaret eder.

Notlar

  1. ^ a b Kül Tegin inscription; Bilge Khan inscription
  2. ^ Kül Tegin inscription
  3. ^ Bilge Khan inscription
  4. ^ Taşağıl 2004, p. 39
  5. ^ Sümer 1972, p. 15–17
  6. ^ Ögel 2000, p. 181, 185
  7. ^ Baykara 1990, p. 27

Kaynaklar

Literatür

  • Tuncer Baykara, Göktürk Yazıtlarının Türk İskân (Yerleşme) Tarihindeki Yeri (1990)
  • Namsrai Gerelmaa, Költegin Yazıtı’nda Kalıplaşmış Bazı Kelimelerin Moğolca Esasında Yorumu (2011)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş I: Türklerde köy ve şehir hayatı (2000)
  • Ahmet Taşağıl, Gök-Türkler, Bd. III (2004)
  • Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler). Tarihleri, boy teşkilâtı, destanları (1972)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Kişiler
Kül Tegin
Yerler
Ordu-Balık

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Togu Balık.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/places/togu-balik/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026