Issık Yazıtı, Kazakistan’da Almatı yakınındaki bir mezar höyüğü olan Issık kurganından çıkan gümüş bir kasenin üzerindeki kısa bir metindir.[1] Çalışmalar kaseyi M.Ö. beşinci ile üçüncü yüzyıl arasına yerleştirir.[2] İşaretler erken runik yazı sayılmış ve Sakalar ile Hunlar üzerinden Göktürklere bağlanmıştır.[1] İkinci bir açıklama onları İran dilli göçebelerin yazısı sayar.[3] Kase, tarihli ilk Eski Türkçe metinden yaklaşık bin yıl önceye aittir. Bu yüzden Eski Türkçe yazıtların sağlam derlemesinin dışında kalır.

Buluntu

Kase Almatı yakınındaki Issık kurganından çıkmıştır.[1] Mezar, altın giysili bir adamındır. Onun yüksek sivri başlığı, Sakaların başlığının en açık örneğidir.[4] İkinci bir çalışma aynı buluntuyu altın savaşçının mezarı diye anar.[5]

Bir çalışma kaseyi M.Ö. beşinci ve dördüncü yüzyıla, ikincisi dördüncü yüzyıla, üçüncüsü dördüncü ve üçüncü yüzyıla tarihler.[2] Çalışmalar bu tarihleri dayanakları olmadan verir.

Metin

Burada kullanılan çalışmalar metnin bir okumasını vermez. İşaretleri runik sayan çalışma onları okuyan kimseyi anmaz. İşaretleri İranlı sayan çalışma, yanına koyduğu Afganistan’daki Dasht-i Navur taşını da kaseyi de okumaz.[6]

Bir çalışma kaseden tek bir özellik alır. Kasedeki sözcükler, bazı Talas yazıtlarında olduğu gibi, noktalarla ayrılmamıştır.[5] Çalışma bundan, Göktürk yazısının en eski metinlerinde sözcüklerin ayrılmadığı sonucunu çıkarır.[5] Çalışma kasenin tarihini ve yazısını verilmiş sayar. Bu yüzden sonuç, onlardan daha sağlam değildir.

İşaretler erken runik yazı olarak

Bu görüşe göre runik yazı M.Ö. beşinci yüzyıla kadar uzanır ve kase onun en eski parçaları arasındadır. Kurday dağlarındaki bir kaya resmini de ekler ve yazının Sakalardan Göktürklere geçtiğini, Hunların bu ikisi arasında halka olduğunu savunur.[1]

İkinci bir çalışma, Issık’tan bir parçanın dilini Türkçe, yazısını Göktürk yazısının en eski evrelerinden biri sayan kuramların 2000 yılına gelindiğinde yer kazandığını bildirir.[7]

Sakalardan Hunlar üzerinden Göktürklere uzanan zincir, üç halk arasında süreklilik olduğunu öne sürer. Bu, onların yazısı hakkında bir iddiadır, kasenin bir okuması değildir.

İşaretler İran dilli göçebelerin yazısı olarak

İkinci bir açıklama, kasede ve üç dilli bir Dasht-i Navur taşında runik görünümlü işaretler bulur. Onları Orta Asya’nın İran dilli göçebelerinin yazısı sayar ve bu göçebeleri Türk halklarının öncüleri diye anar.[3]

Bağı bir koşul olarak söyler. Saka ve Yüeçi yazısının runik yazının erken biçimlerine geçtiği gösterilebilirse, harf biçimleri hazinesi yaklaşık bin yıllık ya da daha eski olurdu.[3]

Aynı çalışma, standart alfabenin oluşturulmasını M.S. altıncı ya da yedinci yüzyıla tarihler. Bunu, önceden var olan işaret biçimlerinin bir düzeltmesi sayar.[3]

Kase ve sağlam derleme

Dört şey kaseyi sağlam derlemenin dışında tutar.

Bilinen en eski runik metin, Moğolistan’daki Çoyren yazıtıdır ve 688 ile 691 arasına tarihlenir.[8] Hiçbir runik metin Birinci Kağanlık dönemine sağlam biçimde tarihlenmemiştir. Kase, Çoyren taşından yaklaşık bin yıl önceye aittir.

İkisini birbirine bağlayan, geçiş evresindeki bir alfabeyle yazılmış tarihli bir metin yoktur. Harflerin kökeni tartışmasında böyle bir metin işi çözerdi, ama kayıtta hiçbiri yoktur.

Atıf, işaretlerin biçimine dayanır. Aynı tartışmada biçim tek başına hiçbir soruyu çözmemiştir, çünkü bir işaret bir harfe soy yoluyla, rastlantıyla ya da seçimle benzeyebilir.

Kasenin tarihi çalışmalar arasında değişir ve hiçbiri tarihin neye dayandığını göstermez.

Bütün bu açıklamaların birleştiği bir nokta vardır. Kasede yazı vardır.

Notlar

  1. ^ a b c d Durmuş 2000, p. 188
  2. ^ a b Durmuş 2000, p. 188; 32; 121; Guzev 1993, p. 188; 32; 121; Şükürlü 1993, p. 188; 32; 121
  3. ^ a b c d Guzev 1993, p. 32
  4. ^ Durmuş 2000, p. 187
  5. ^ a b c Şükürlü 1993, p. 121
  6. ^ Durmuş 2000, p. 188; 32; Guzev 1993, p. 188; 32
  7. ^ Sadıkov 2000, p. 304
  8. ^ Golden 1992, p. 152

Kaynaklar

Literatür

  • İlhami Durmuş, Köl Tigin Külliyesi Kalıntıları ve Türk Kültür Çevresindeki Yeri (2000)
  • Viktor G. Guzev; Sergey G. Klyaştornıy, Genel Yazı Nazariyesi Işığında Göktürk Yazısının Menşei Meselesi (Okunuşunun 100. Yıl Dönümü Dolayısıyla) (1993)
  • Elisa Cebrailoğlu Şükürlü, Göktürk Yazıtlarında Kelimelerin Noktalanması Özellikleri (1993)
  • Kasımcan Sadıkov, Özbekistan'da Bulunan Göktürk Harfli Yeni Metinler (2000)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Halklar
Saka
Tartışmalar
The origin of the Old Turkic script

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Issyk inscription.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/issyk-inscription/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026