İskitler

İskitler atlı göçebelerdi. MÖ sekizinci ve yedinci yüzyıllarda batı Avrasya bozkırına egemen oldular. Bu egemenlik Kimmerlerden sonra ve Sarmatlardan önceydi. Bölgeye doğudan, belki batı Sibirya üzerinden girmiş görünürler. İranlıydılar ya da en azından İran dilli bir askerî ve siyasi seçkin tarafından yönetiliyorlardı.^[1] Bozkırın siyasi üstünlüğünü Kimmerlerden, büyük olasılıkla MÖ dokuzuncu yüzyılın sonunda ya da sekizinci yüzyılın başında aldılar. Kısa süre sonra Yakın Doğu’da yıkıcı bir güçle kendilerini hissettirdiler.^[2]

ΣκύθαιYunanca
AškuzaiAkkadca
*skudaİranca
ΣκόλοτοιYunanca

Yunanca Σκύθαι ile Sami Iškuzai, Aškuzai ve Aşkenaz adları, İranca skuda, skuδa, “okçu” sözcüğünün yazımları olarak anlaşılır. Bu İranca sözcük, Cermen dillerindeki “atıcı” sözcüklerini de veren bir Hint-Avrupa kökünden gelir.^[1] Silahından ad alan bir halk bu bozkırda sıra dışı değildir. Aynı türetme iki ayrı ad için daha önerilmiştir. Biri Σκόλοτοι’dir, bir İskit grubudur ve δ yerine l taşır. Öbürü Soğdiyana’nın adı olan Sogd’dur ve skuda’ya uzanan bir biçimler zinciriyle açıklanır.^[1] İkisi de yeniden kuruluştur. İkisi de kesinleşmiş değildir.

Persler aynı İranlı göçebelerin doğudaki gruplarına Saka dedi ve Herodotos bunu açıkça söyler. Yunanca ad ile Pers adı bu nedenle aynı dünyayı iki yandan anlatır.^[1]

Kraliyet İskitleri ve Ahameniş’ler

Herodotos’un kendi çağında egemen boy Kraliyet İskitleriydi. Bu boy yaklaşık MÖ 600’de Pontus bölgesine göç etmiş görünür.^[2] Ahameniş İranı İskit-Saka göçebelerini boyunduruk altına almaya çalıştı ve sınırlı başarı elde etti. I. Darius Sakaları satraplıkları arasında saydı. Pontus İskitlerine karşı girişimi ise zaferlerinden biri olmadı.^[3]

Yunan kaynaklarının İskit tarihi hakkında verdikleri azdır. Yunanlılar İskitleri kana susamış vahşiler olarak görüyordu. Bu bakış, neyin yazmaya değer sayıldığını belirler.^[2] Bu yargı kendi başına bir veridir. Bozkırın Çin salnamelerinde yinelenen yerleşik tasvirinin en eski örneğidir.

Âdetler

Herodotos’un kaydettiği âdetlerden üçü Türk dünyasıyla ilgilidir. At kurban etmeyi anlatır. Bu, ata dayalı bir ekonomide pek şaşırtıcı değildir ve on dokuzuncu yüzyılda Altay’ın Türk halkları arasında hâlâ uygulanıyordu. Suyla yıkanmaya konan bir tabuyu anlatır. Tabu sonradan Oğuzlar dahil putperest Türk boylarında ve Moğollarda görülmüştür. Ayrıca öldürülen düşmanların kafataslarından içki kadehi yapılmasını anlatır. Asya Hunları, Bulgarlar ve Peçenekler bu âdeti her biri yineleyecekti.^[2]

Bunların hiçbiri İskitleri Türk yapmaz. Bir uygulama, bir halkın gitmediği yere gidebilir. Bozkır biçimlerini soy yoluyla olduğu kadar temas yoluyla da aktardı. Türk kökenleri tartışması, bu tür benzerliklerden ne çıkarıldığını ve bunu kimin savunduğunu ortaya koyar.

Egemenliklerinin sonu

İskitlerin batıdaki hegemonyası MÖ beşinci ve dördüncü yüzyıllarda meydan okumayla karşılaştı. Sarmatlar onu sona erdirdi, büyük olasılıkla MÖ dördüncü yüzyılın başında ya da üçüncü ile ikinci yüzyıllar arasında.^[2] Sarmatları harekete geçiren baskı daha doğudaki bozkırdan geldi. MÖ ikinci yüzyılda bu baskının kaynağına kadar izlenebilir: Moğolistan’da Asya Hunlarının yükselişi. Asya Hunlarının göçleri Tuna’ya ulaştı.^[2] Moğolistan’daki bozkır imparatorluklarının tarihi, bu zincirin öbür ucunda başlar.