Tongpu duwei, 僮僕都尉, Asya Hunları’nın Tarım Havzası’ndaki vaha devletlerini elinde tuttuğu makamdı.[1] Unvanı “Köle Komutanı” diye çevrilir.[2]

Tabi devletler

Han Shu, Batı Bölgeleri anlatısına halkların yaşam biçimine dair bir notla başlar. Devletlerin çoğu, diyor, yerleşikti. Surlu kentleri, tarlaları ve sürüleri vardı. Gelenekleri Asya Hunlarınkinden ve Wusunlarınkinden farklıydı. Metin bu yüzden hepsinin Asya Hunlarına tabi olduğu sonucuna varır.[1] Tarlalar ve kentler Asya Hunlarına vergi alacak bir şey veriyordu.

Makam

Rizhu Kralı, batı sınırındaki Asya Hunlarını komuta ediyordu. Köle Komutanı makamını kurdu ve onu Batı Bölgeleri’nin başına getirdi.[1] Komutan Yanqi, Weixu ve Yuli arasında oturuyordu.[1] Oradan devletlere vergi koyuyor, onlardan servet ve erzak alıyordu.[1] Han Shu verginin neden ibaret olduğunu söylemez.[1]

Makamın merkezini oluşturan üç devlet birbirine yakındı. Yanqi en büyüğüydü, 4.000 haneli ve 6.000 silahlı adamlıydı.[1] Yanqi’ye yüz li uzaktaki Weixu’nun 700 hanesi ve 2.000 silahlı adamı vardı.[1] Han Koruyucusu’nun sonraki merkezine üç yüz li uzaktaki Yuli’nin 1.200 hanesi ve 2.000 silahlı adamı vardı.[1]

Bazı araştırmacılar, makamın zorunlu emek de toplayabildiğini savunur. Bunlar Batı Bölgeleri’ni Asya Hunları için hem mal hem insan kaynağı sayar.[3] Başkaları Doğu Türkistan’ın çiftçi kentlerini Asya Hun imparatorluğunun ambarı sayar.[4]

Makamın sonu

MÖ 60’ta, Shenjue’nin ikinci yılında, Rizhu Kralı şanyuya karşı döndü. Halkıyla birlikte Han’a geçti.[1] Shanshan’ın batısındaki devletleri koruyan Han subayı Zheng Ji onu karşıladı.[1] Saray, Rizhu Kralı’nı ve Zheng Ji’yi de birer marki yaptı. Zheng Ji’yi kuzey yolun başına da getirdi ve Genel Koruyucu (duhu) makamı onunla başladı.[1] Köle Komutanı makamı kaldırıldı. Han Shu, Asya Hunlarının zayıfladığını ve artık Batı Bölgeleri’ne yaklaşamadığını söyler.[1]

Han bundan sonra askerî çiftliklerini taşıdı. Çiftlikler Beixuqian’da kuruldu ve Yarkent topraklarını açtı. Çiftliklerin başındaki albay ilk kez Koruyucu’ya bağlandı.[1] Koruyucu’nun yeni merkezi Wulei, Quli’deki Han tarım görevlilerinin yakınındaydı. Oranın toprağı verimliydi ve Han Shu’nun deyişiyle Batı Bölgeleri’nin ortasındaydı.[1] Han çiftlikleri böylece Asya Hun vergisinin yerini aldı.

Asya Hunları iddialarından hemen vazgeçmedi. Bir çağdaş çalışma, Yarkent devletinin MÖ 60’tan sonra da Asya Hunlarına her yıl haraç gönderdiğini kaydeder. Kuzey Asya Hunlarının MS 107 ile 123 arasında bütün devletlerden vergi borçlarını ödemelerini istediğini de ekler.[5]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Han Shu, juan 96
  2. ^ Sinor 1990, p. 127
  3. ^ Sinor 1990, p. 127–128
  4. ^ Ögel 2000, p. 160
  5. ^ Sinor 1990, p. 128

Kaynaklar

Literatür

  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş II: Türklerde ziraat kültürü (2000)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Yerler
Karashahr · Wulei
Kurumlar ve Unvanlar
Han Military Farms in the Western Regions · Xiongnu Agriculture

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Tongpu Duwei.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/tongpu-duwei/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026