Çin tarihleri Asya Hunları’nı toprak sürmeyen hayvancılar olarak anlatır. Aynı tarihler Asya Hun tahıl ekinlerini, bir ambar kentini ve bir vahada çiftçileri kaydeder, Selenga havzasındaki kazılar da buğday, arpa ve darı vermiştir. Kayıt bu yüzden düzensizdir. Bazı Asya Hun grupları tahıl yetiştirdi, bazıları yetiştirmedi.

Shiji’nin ifadesi

Shiji, Asya Hunlarının su ve otun peşinden gittiğini söyler. Surlu kentleri, sabit konutları ve toprak sürme işleri yoktu, ama her birinin kendine ayrılmış bir toprağı vardı.[1] Han Shu bunu tekrarlar.[2] Aynı bölümde Han dönmesi Zhonghang Yue iki yaşam biçimini karşılaştırır. Çinliler, diye söyledi bir Han elçisine, yiyip giyinmek için ekin ve ipekböceği işinde didinir, kendilerini korumak için surlar örerdi. Asya Hunları ise sürülerinden geçinirdi.[3]

Han’dan gelen tahıl

Han, ilk barıştan beri Asya Hunlarına tahıl gönderdi. Gaozu’nun antlaşmasından sonra şanyuya her yıl belirli miktarlarda pamuk, ipek, şarap, pirinç ve yiyecek göndermeyi üstlendi.[1] Zhonghang Yue, Han elçilerini uyardı: pirincin ve malt’ın miktarı ile kalitesi yerinde olmalıydı. Armağanlar kötü olursa, dedi, Asya Hunları hasat zamanını bekler ve atlarıyla Han ekinlerinin içinden geçerdi.[3] Şanyu Hulugu her yıl on bin shi malt içkisi, beş bin hu darı ve on bin top ipek istedi.[2] Huhanye MÖ 51’de saraya geldikten sonra Han halkını beslemek için kuzeye 34.000 hu tahıl taşıdı. Sonra Yunzhong ve Wuyuan’dan 20.000 hu daha gönderdi.[2] Tahılın kendisi darı altında anlatılır.

Kendi tarlaları

Birkaç kayıt Asya Hun tahılını gösterir. Han generali Li Guangli bir Asya Hun kurbanında öldürüldükten sonra aylarca yağmur ve kar yağdı. Sürüler öldü ve halk hastalandı. Tahıl ekinleri olgunlaşmadı.[2] Han Shu böylece MÖ 90’dan sonraki yıllarda Asya Hunlarının tahıl ekinlerini kaydeder.

Şanyu Huyandi tahta çıkınca bir Han dönmesi olan Wei Lü bir plan önerdi. Asya Hunları kuyular kazacak, bir kent kuracak ve tahıl depolamak için kuleler dikecekti. Qin adamları, yani Çinliler, onları elinde tutacaktı. Birkaç yüz kuyu kazıldı ve birkaç bin kütük kesildi. Sonra Hu’ların surlu bir kenti tutamayacağı ve tahılın yalnızca Han’a gideceği itirazı yapıldı. Wei Lü planından vazgeçti.[2]

Gobi’nin kuzeyindeki Zhao Xin Kenti’nde MÖ 119’da Han ordusu Asya Hun tahıl depoları buldu.[4] Asya Hunları bozkırın ötesinde de ekin ekti. İmparator Zhao’nun yıllarında Cheshi’de ekin ekmek için 4.000 atlı gönderdiler ve Han çiftçileri kovdu. Kaçaklar sonradan şanyunun bakanlarının Cheshi’nin toprağını verimli ve kendilerine yakın bulduğunu ve Han’ın orada ekin ekip tahıl depolamasına izin verilmemesi gerektiğini söylediklerini bildirdi.[5] Asya Hunları Tarım Havzası’nın çiftçi vahalarından da Köle Komutanı aracılığıyla vergi aldı.[5]

Arkeolojik buluntular

Buryatya’daki surlu Ivolga yerleşimi, tunç aynalarının tarihine göre yaklaşık 2.100 yıl önce iskân edilmişti. Buluntular arasında arpa ve buğday, ayrıca darı, orak ve değirmen taşları vardır.[6][7] Kazıyı yapan, yerleşimi karma bir ziraat ve hayvancılık ekonomisinin merkezi saydı.[6]

Kuzey Moğolistan’daki Egiin Gol’da bir ocaktan çıkan yanmış buğday tanesi radyokarbonla yaklaşık 2330 ile 2150 yıl öncesine tarihlendi. Orada ikinci bir Asya Hun alanı da buğday ve arpa verdi.[8] Araştırma, tarımdan çok hayvancılığa dair kanıt buldu. Yazarları ön kanıta dayanarak, vadideki Asya Hunlarının hayvancılık, ziraat, avcılık ve balıkçılığın karışımıyla geçindiği sonucuna varır.[9]

Moğolistan’ın daha güneyindeki Khanui vadisinde, kazıcılar toprağı eleyip tohum için örnekleri yıkamalarına rağmen Asya Hun yerleşimlerinde ziraata dair hiçbir kanıt çıkmadı.[10] O vadideki Asya Hunları açık mevsimlik kamplarda yaşadı ve koyun, keçi, at ve sığır güttü.[10]

Soru

Egiin Gol kazıcıları, Han tarihlerinin Asya Hunları arasında tarımsal üretimi ve depolamayı, uzmanlaşmış zanaatları ve büyük yerleşimleri kendilerinin de anmış olduğuna dikkat çeker. Saf göçebe resmi, derler, Shiji’nin cümlesine ve mezar kazılarına dayanır.[11] Bazı Türk araştırmacılar bir adım daha ileri gider. Asya Hun buğdayının ve darısının yerleşik komşulardan gelen bir armağan olmanın ötesinde eski ve yerli bir uygulama olduğunu savunur ve aynı uygulamayı Göktürklere taşır.[12] Başkaları, Asya Hunlarının vergi aldığı Doğu Türkistan vahalarını imparatorluklarının ambarı sayar.[13]

Kaynaklar Asya Hunlarının ne kadar tahıl yetiştirdiğini ve yiyeceklerinin ne kadarını bunun karşıladığını söylemez.[3]

Notlar

  1. ^ a b Shiji, juan 110
  2. ^ a b c d e Han Shu, juan 94
  3. ^ a b c Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  4. ^ Shiji, juan 111; Han Shu, juan 55
  5. ^ a b Han Shu, juan 96
  6. ^ a b Wright 2009, p. 375
  7. ^ Houle 2011, p. 138
  8. ^ Wright 2009, p. 378, 381
  9. ^ Wright 2009, p. 384–385
  10. ^ a b Houle 2011, p. 152
  11. ^ Wright 2009, p. 372–373
  12. ^ Ögel 2000, p. 159
  13. ^ Ögel 2000, p. 160

Kaynaklar

Literatür

  • Joshua Wright; William Honeychurch; Chunag Amartuvshin, The Xiongnu Settlements of Egiin Gol, Mongolia (2009)
  • Jean-Luc Houle; Lee G. Broderick, Settlement Patterns and Domestic Economy of the Xiongnu in Khanui Valley, Mongolia (2011)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş II: Türklerde ziraat kültürü (2000)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi II (2015)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Yerler
Ivolga · Zhao Xin City
Halklar
History of the Turkic peoples
Kurumlar ve Unvanlar
The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Xiongnu Agriculture.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/xiongnu-agriculture/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026