Dolunayda akın

Göktürkler akınlarının zamanını aya göre belirlerdi.^[1] Sui Shu bunu, âdetlerini anlattığı bölümde tek bir cümleyle söyler. Ayın dolunaya yaklaşmasını beklerler, ardından akına çıkarlardı: 候月將滿，輒為寇抄.^[1] Metinde bu cümle, yazıları olmadığı ve anlaşmaları için ağaca çentik açtıkları kaydının ardından gelir. Cezalarının sıralandığı yerden önce yer alır.^[1]

Tanıklar

Bei Shi ve Tongdian aynı cümleyi tekrarlar.^[2] Bei Shi cümleyi Sui Shu’dan alır ve Zhou Shu’nun Göktürk âdetlerine ilişkin anlatısının içine yerleştirir.^[3] Bu üç metin bu nedenle tek tanık sayılır. Daha eski olan Zhou Shu’da bu cümle yoktur.^[4]

Ay ve savaş

Shiji aynı âdeti Asya Hunları için de aktarır. Bir girişime başlamadan önce yıldızlara ve aya bakarlardı. Ay dolunayken saldırır, ay küçülürken geri çekilirlerdi.^[5] Sui Shu, Göktürk âdetlerine ilişkin anlatısını bu âdetlerin genel olarak Asya Hunlarının âdetleri olduğunu söyleyerek bitirir.^[1] Bu benzerlik Sui Shu’nun kendi karşılaştırmasıdır. Soy bağı hakkında bir şey söylemez. Bir anlatım, sefer öncesi aya bakmayı Asya Hunlarından başlayarak belgelenmiş sayar ve Göktürklerin dolunayı beklemesini aynı uygulama olarak görür.^[6]

Bazı araştırmacılara göre Göktürkler, Cengiz Han’ın Moğollarıyla aynı âdeti sürdürmüştür. Moğollar bir seferi ya da başka önemli bir girişimi ancak yarım ayda ya da dolunayda başlatırdı.^[7] Kağanlıkların kaynakları ay için bir tanrı adı vermez. Yalnızca savaştan önce aya bakıldığını kaydeder. Sonraki Türk inancındaki Ay Baba, Ay Ata’dır.

Kanıt tek bir cümleden ibarettir. Bir inancı değil, bir savaş uygulamasını anlatır.