Tongdian

Çeviri

Shaboluo çok sevindi ve çölün sınır olması üzerine bir anlaşma yaptı. Ardından bir yazı sunarak şöyle dedi:

“Büyük Göktürklerin Yili Julu She Shiboluo Mohe Kağanı kulunuz Shetu şöyle der:

Gök, Göktürkleri kurduğundan beri elli yıldan fazla geçti. Topraklarımız on bin li'yi aşıyor. Askerlerimiz ve atlarımız yi ile sayılır. Rong ve Yi halklarını hep gücümüzle birleştirdik ve Huaxia ile eşit törenle karşı karşıya durduk. Kuzey Di'leri arasında bizden büyüğü yoktur.

Şimdi erdeminize ve adaletinize bürünmüş bulunuyoruz. Hayırhah etkinizin eriştiği her yerde, nezaket ve saygı âdeti saraydan kıra kadar ülkeyi doldurur.

Gökte iki güneş, yerde iki efendi olmaz diye düşünüyorum. Silaha dayanıp ad ve unvan çalmaya nasıl cüret ederim? Şimdi yürekten Yol'a sahip olana yöneliyorum ve ebediyen vasalınız olacağım.

Oğlum ve kulunuz Kushezhen'i saygıyla gönderiyorum, bu yazıyı sunup duyursun.”

Çeviri

Bir başka anlatıya göre ataları Asya Hunlarının kuzeyinde bulunan Suo Devleti'nden geliyordu.

Boyunun büyüğü Abangbu adındaydı. Kardeşler on yedi kişiydi ve bunlardan biri, Yizhi Nishidu adlı olan, bir kurttan doğmuştu.

Bangbu ve ötekiler doğaları gereği akılsızdı ve bu yüzden ülke yok oldu.

Nishidu ise kendine özgü olağanüstü bir soluğun etkisi altındaydı ve rüzgâr ile yağmuru çağırabiliyordu.

İki kadınla evlendi. Bunların yaz ruhunun ve kış ruhunun kızları olduğu söylenir. Tek bir gebelikten dört oğlan doğdu.

Büyük oğlunun adı Nuduliu She'ydi. Halk onu önder edindi ve o “Tujue” adını aldı.

Duliu'nun oğulları hep annelerinin soyunu soy adı olarak aldı. Aşina bunlardan biriydi ve Axian She diye anıldı.

Bu anlatı farklı olsa da ikisi de kurt soyundandır.

Çeviri

Geç Wei'nin sonlarında reisleri Tumen'in boyu biraz güçlendi ve o, Çin ile ilişki kurmak için ilk kez sınıra geldi.

Batı Wei'nin Datong döneminin on ikinci yılında Rouran'dan kız istedi. Rouran hükümdarı Anagui çok öfkelendi ve adam göndererek ona hakaret ettirdi: “Sen benim demirci kölemsin. Nasıl böyle söz etmeye cüret edersin!”

Tumen Rouran'a karşı asker çıkardı ve onları Huaihuang'ın kuzeyinde bozguna uğrattı. Anagui intihar etti.

Bunun üzerine Tumen kendine Yili Kağan adını verdi,

bu eski şanyü gibiydi. Karısına da Kehedun dedi, bu da eski yanzhi gibiydi.

Oğullarına ve genç kardeşlerine Tegin denirdi. Ayrı boyların başında ordu komuta edenlere She denirdi. Yüksek memurları Quluchuo, ardından Abo, ardından Xielifa, ardından Tutun, ardından Qijin idi.

Başlangıçta ülkede yüksek ve alçak makamlar için toplam on derece unvan vardı. Bazıları vücut yapısından, bazıları yaştan, bazıları renkten, sakal ve saçtan, bazıları şaraptan ve etten, bazıları da hayvan adlarından alınmıştı.

Çeviri

Gutuolu'nun oğlu Que Tegin eski boyları bir araya topladı. Mochuo'nun oğlu Küçük Kağan'ı, kardeşlerinin hepsini ve yakın adamlarını neredeyse hiçbirini sağ bırakmadan öldürdü ve Soldaki Bilge Kral Mojilian'ı tahta çıkardı. O, Pijia Kağan oldu.

Pijia, Kaiyuan'ın dördüncü yılında tahta çıktı. Kendi halkı onu Xiaosha diye anardı.

Doğası gereği iyi yürekli ve kardeşçeydi. Ülkeyi elde etmesini Que Tegin'in hizmetine bağlayarak ısrarla ülkeyi ona bırakmak istedi, ama Que Tegin kabul etmedi. Bunun üzerine onu Soldaki Bilge Kral yaptı ve ordunun tek komutasını ona verdi.

O sırada Xi ve Kıtanlar birlikte sınıra gelip bağlılık bildirdi. Tuqishi'den Sulu kendini kağan ilan etti ve Göktürk boylarının birçoğu ikircikli davranmaya başladı. Bunun üzerine Mochuo zamanından kalma karargâh memuru Tunyugu'yu baş danışman olarak çağırdı.

Önceleri Mochuo'nun emrindeki karargâh memurlarının hepsi Que Tegin tarafından öldürülmüştü. Tunyugu kızını Xiaosha'nın kehedunu yaptığı için ölümden kurtuldu. Görevden alınıp boyuna geri gönderilmişti, yeniden göreve çağrıldığında yetmişin üzerindeydi ve boyların halkı ona büyük saygı duyup boyun eğerdi.

Çeviri

Guangting, bir elçi gönderilip onların yüksek bakanlarının geziye eşlik etmeye çağrılmasını istedi. O zaman Göktürkler uymamaya cesaret edemez, ayrıca bir harekete girişmeleri de zorlaşırdı.

Shuo bu sözlere katıldı ve Başkanlık Dairesi görevlisi Yuan Zhen'i Devlet Törenleri Bakanı vekili olarak niyeti bildirmek üzere Göktürklere gönderdi.

Xiaosha, karısı, Que Tegin, Tunyugu ve diğerleriyle çadırda halka olup oturdu ve ziyafet verdi. Zhen'e şöyle dedi: “Tibetliler bir köpek soyudur ve Tang devleti onlarla evlilik bağı kurar. Xi ve Kıtanlar eskiden Göktürklerin kölesiydi ve onlar da Tang hanedanının prensesleriyle evleniyor. Göktürkler önce de sonra da evlilik ittifakı istedi, ama yalnız onlara izin verilmedi. Bu neden?”

Yuan Zhen şöyle dedi: “Kağan zaten imparatorun oğludur. Baba ile oğul nasıl evlilik bağıyla bağlanır?”

Xiaosha ve diğerleri şöyle dedi: “İki ulus da imparatorluk soyadını armağan aldı ve yine de prenseslerle evlenebildi. Bu örneğe uyarsak ne sakıncası var? Ayrıca boylara gönderilen prenseslerin hiçbirinin Gök Oğlu'nun kızı olmadığını duyduk. Şimdi istediğimiz şey için gerçek mi sahte mi diye sormaya ne gerek var? Defalarca isteyip alamamak, öteki boylar karşısında gerçekten utanç verici.”

Zhen isteği sunmayı kabul etti. Bunun üzerine Xiaosha yüksek bakanı Ashide Xielifa'yı haraçla saraya gönderdi ve o doğu gezisine eşlik etti.

Başkentten yola çıkıp Jiahuidun'a ulaştılar. Xielifa ve öteki boyların reisleri koruma birliğine alındı ve onlara yay ile ok verildi.

O sırada imparatorun atının önünden bir tavşan fırladı. İmparator yayını çekip yandan ok attı ve tavşanı vurdu.

Xielifa hemen attan indi, tavşanı iki elinde tutarak dans etti ve şöyle dedi: “Ulu hükümdarın ilahi savaş yeteneği eşsizdir. Gökte bilemem ama insanlar arasında bir eşi yoktur.”