Sui Shu (Sui Kitabı)

Çeviri

Göktürklerin ataları Pingliang'ın karışık Hu'larıydı ve soy adları Aşina'ydı.

Geç Wei'den Taiwu, Juqu hanedanını yok edince Aşina beş yüz haneyle Rouran'a kaçtı. Kuşaklar boyu Altın Dağ'da yaşadılar ve demircilikte ustaydılar.

Altın Dağ miğfer biçimindedir. Halk dilinde miğfere “Tujue” denir ve adlarını bundan aldılar.

Başka bir anlatıya göre ataları Batı Denizi kıyısında bir devlet kurmuştu. Komşu bir devlet onu yok etti ve genç yaşlı demeden bütün kadın ve erkekleri öldürdü.

Bir çocuğa gelince, onu öldürmeye kıyamadılar. Ayaklarını kesip kollarını koparttılar ve geniş bir bataklığa attılar.

Bir dişi kurt her seferinde çocuğun bulunduğu yere et taşıdı. Çocuk bunu yiyerek ölmekten kurtuldu.

Sonra kurtla ilişkiye girdi ve kurt hamile kaldı.

O komşu devlet çocuğu öldürmesi için yeniden adam gönderdi, kurt ise onun yanındaydı.

Elçiler onu öldürmek üzereyken kurt, sanki bir ruh tarafından ele geçirilmiş gibi, birdenbire denizin doğusuna ulaştı ve bir dağın üstünde durdu.

Dağ Gaochang'ın kuzeybatısındadır. Altında bir mağara vardı. Kurt içeri girdi ve otları gür bir düzlük buldu. Genişliği iki yüz li'yi aşıyordu.

Sonra kurt on erkek çocuk doğurdu. Bunlardan biri Aşina soyundandı, en bilgesi oydu ve reis oldu. Bu yüzden karargâhın kapısına kurt başlı bir sancak dikilir. Bununla kökenlerini unutmadıkları gösterilir.

Çeviri

Axian She adında biri boyunu mağaradan çıkardı. Kuşaklar boyu Rouran'a bağlı kaldılar.

Da Yehu'nun zamanına gelindiğinde soyları giderek güçlenmişti.

Geç Wei'nin sonlarında İli Kağan çıktı. Askerleriyle Tiele'ye saldırıp onları bütünüyle yendi. Elli bin hanenin üzerinde halk ona teslim oldu. Bunun üzerine Rouran'dan evlilik yoluyla akrabalık istedi.

Rouran hükümdarı Anagui çok öfkelendi ve ona hakaret etmesi için bir elçi gönderdi.

İli elçiyi öldürdü, halkının başına geçip Rouran'a saldırdı ve onları yendi.

O ölünce küçük kardeşi Yi Kağan tahta çıktı ve Rouran'ı bir kez daha yendi.

Hastalanıp ölmek üzereyken oğlu Sheitu'yu bir kenara bırakıp küçük kardeşi Qidou'yu tahta geçirdi. Qidou Mugan Kağan diye anıldı.

Mugan cesur ve çok akıllıydı. Rouran'a saldırıp onları yok etti. Batıda Yida'yı yendi, doğuda Kıtanları kovdu ve kuzeydeki bütün barbarlar ona bağlandı. Çin'e karşı eşit güçle durdu.

Sonra Batı Wei ordusuyla birlikte Doğu Wei topraklarına girdi ve Taiyuan'a kadar ilerledi.

Çeviri

Âdetleri hayvancılıkla geçinmektir. Su ve otun peşinden giderler, sürekli bir yerde durmazlar.

Kubbeli keçe çadırlarda yaşarlar, saçlarını açık bırakır, giysilerini sola çaprazlarlar. Et yer, kımız içerler, kürk ve kaba yün giyerler. Yaşlıyı küçümser, güçlüyü onurlandırırlar.

Memuriyetlerde Yehu vardır, onu She-Tegin, onu Silifa, onu Tutunfa izler. Küçük memuriyetlere kadar inen toplam yirmi sekiz rütbe vardır. Hepsi kuşaktan kuşağa geçer.

Boynuz yayları, ıslıklı oklar, zırhları, mızrakları, bıçakları ve kılıçları vardır. Ata binmede ve okçulukta ustadırlar, huyları acımasızdır. Yazıları yoktur, ahşaba çentik açarak senet yaparlar.

Ayın dolmasına yakın olduğunu görünce hemen akına çıkarlar.

İsyan planlayanlar, ayaklananlar ve adam öldürenlerin hepsi ölümle cezalandırılır. Zina edenler hadım edilir, sonra belinden ikiye biçilir.

Kavgada birinin gözünü yaralayan kızını verir, kızı yoksa karısının malını öder. Bir uzvunu kıran at öder. Hırsız çaldığının on katını öder.

Biri ölünce ceset çadırda bekletilir. Ailesi ve akrabaları çok sayıda sığır ve at kesip kurban ederler. Çadırın çevresinde ağlayıp bağırarak dönerler, bıçakla yüzlerini çizerler. Kan ve gözyaşı birlikte akar. Yedi tur atınca dururlar.

Sonra bir gün seçip cesedi atın üstüne koyarak yakarlar ve külü gömerler. Mezarı ağaçla işaretler, içine bir ev yaparlar ve ölenin suretini, hayatında geçtiği savaşların görünüşünü resmederler.

Öldürdüğü her adam için bir taş dikilir. Bazılarında bu taşlar yüzü, hatta bini bulur.

Baba ya da ağabey ölünce oğulları ve kardeşleri onun eşlerini ve yengesini kendilerine eş alırlar.

Beşinci ayda göğe kurban etmek için çok sayıda koyun ve at keserler. Erkekler kumar oyunlarını sever, kadınlar top tepme oynar. Kımız içip sarhoş olur, karşılıklı şarkı söyleyip bağırırlar.

Ruhlara saygı gösterir, şamanlara inanırlar. Savaşta ölmeye değer verir, hastalıktan ölmekten utanırlar. Genel olarak âdetleri Asya Hunlarının âdetleriyle aynıdır.

Çeviri

Shabolüe bir elçiyle şu mektubu gönderdi: “Ejderha yılının dokuzuncu ayının onuncu günü, Büyük Göktürk ülkesinin gökten doğmuş bilge ve kutsal gök oğlu Yili Julu She Mohe Shiboluo Kağan, Büyük Sui İmparatoru'na bu mektubu yazıyor.

Elçiniz Kaifu Xu Pinghe geldi ve sözlerinizi bana lütfen ulaştırdı. Hepsini eksiksiz işittim.

İmparator karımın babasıdır, yani kayınpederimdir. Ben onun kızının kocasıyım, yani oğul konumundayım.

İki ülke ayrı olsa da duygumuz ve bağlılığımız birdir.

Şimdi eski akrabalığımızı bir kat daha pekiştiriyoruz. Oğullar ve torunlar için, hatta on bin kuşak boyunca kopmasın. Yukarıdaki gök şahidimdir, buna asla karşı çıkmayacağım.

Bu ülkedeki bütün koyunlar ve atlar İmparator'un sürüleridir. Oradaki ipekler ve brokarlar da bu ülkenin malıdır. Orayla burası arasında ne fark var!”

Gaozu şöyle karşılık yazdı: “Büyük Sui'nin gök oğlu, Büyük Göktürk ülkesinin Yili Julu She Mohe Shabolüe Kağan'ına mektup gönderiyor. Mektubunu aldım ve bize karşı büyük bir iyi niyet beslediğini anladım.

Shabolüe'nin kayınpederi olduğuma göre bugün Shabolüe'ye bir oğluma baktığım gibi bakıyorum.

Bu eski ve candan duygu gereği, olağan elçilerin yanı sıra, kızımı ve Shabolüe'yi ziyaret etsin diye yüksek görevli Yu Qingze'yi özel olarak gönderiyorum.”

Shabolüe askerlerini dizdi ve hazinelerini sergiledi. Qingze'yi oturduğu yerde kabul etti, hasta olduğunu ve kalkamadığını söyledi, sonra ekledi: “Babamdan ve amcalarımdan beri kimseye eğilmedik.”

Qingze onu azarladı ve ona gerekeni anlattı.

Prenses Qianjin Qingze'ye gizlice şöyle dedi: “Kağan çakal ve kurt yaratılışlıdır. Fazla sıkıştırırsan ısırır.”

Zhangsun Sheng onu ikna etmeye çalıştı. Sheitu söz bulamayınca alnını yere değdirdi, diz çöktü, mühürlü mektubu alıp başının üstüne koydu.

Sonra büyük utanç duydu ve adamları toplanıp hıçkırarak ağladı.

Qingze ardından kendisini tebaa ilan etmesi için onu zorladı. Shabolüe adamlarına sordu: “Tebaa olmak ne demektir?” Şöyle yanıt verdiler: “Sui'de tebaa olmak, bizde köle olmak gibidir.”

Shabolüe şöyle dedi: “Büyük Sui'nin gök oğlunun kölesi olabilmem Yardımcı Başkan Yu'nun çabasıdır.”

Qingze'ye bin at hediye etti ve ona baba tarafından küçük kuzenini eş olarak verdi.

Çeviri

Gökyüzü Göktürkleri kurduğundan beri elli yılı aşkın zaman geçti. Çölü elimizde tuttuk ve sınırın bir köşesinde kendi başımıza hüküm sürdük.

Topraklarımız on bin li'yi aşıyor, asker ve atlarımız yi ile sayılıyor. Rong ve Yi halklarını birleştirecek güce hep sahip olduk ve töre bakımından Çin'e eşit durduk. Kuzeydeki Di halkları arasında bizden büyüğü yoktur.

Son zamanlarda hava ılımandı, rüzgâr ve bulutlar düzenine girdi. Bunu Çin'de büyük bir bilgenin ortaya çıktığına yordum.

Şimdi erdeminizle ve adaletinizle sulandık. İyiliğinizin etkisi bize ulaşıyor ve nezaket ile saygı âdeti saraydan başlayarak kırları dolduruyor.

Cüret edip söylüyorum: Gökte iki güneş, yerde iki hükümdar olmaz. Büyük Sui İmparatoru gerçek imparatordur.

Askerlerime ve engebeli arazime güvenip gizlice bir unvan kapmaya nasıl cüret ederim? Şimdi sizin saf âdetlerinize özlem duyuyor, yüreğimi Tao'ya sahip olana çeviriyorum. Diz çöküp alnımı yere değdiriyorum ve ebediyen sınır vasalınız olacağım.

Güneyde saray kapısına baksam da dağlar ve nehirler arada uzanıyor. Yine de kuzeye dönen tebaanın töresini bırakmaya cesaret edemem.

Sarayda hizmet etmesi için bir oğlumu göndereceğim, her yıl ilahi atlar haraç olarak sunacağım, sabah akşam saygıyla emrinizde olacağım ve yalnızca buyruğunuza bakacağım.

Yakalarımızı kesmeye, örgülerimizi çözmeye, dilimizi değiştirip sizin kurallarınıza uymaya gelince, âdetlerimiz eskidir ve henüz değiştiremiyorum.