Zhou Shu, Kuzey Zhou hanedanının resmî tarihidir. Tang döneminde derlenmiştir. Göktürkler için Çince kaynakların en önemlisidir. Birinci Göktürk Kağanlığı’nın başlıca ve en eski anlatısını içerir.[1]
Göktürk bölümü
- bölüm (juan) sınırın ötesindeki halklara ayrılmıştır. Göktürk anlatısı bu bölümdedir. Aşina köken anlatılarını ve boyun demircilikle ilişkisini verir. Baba olarak Tuwu’nun adını anar. 545 elçiliğini ve 546’da Tiele’ye karşı yapılan seferi bildirir. Ardından reddedilen evlilik talebini anlatır ve Anagui’nin cevabını doğrudan konuşma olarak aktarır. Bölüm 552 savaşıyla ve İlig Kağan unvanının alınmasıyla biter.[1]
Yuwen Ce’nin biyografisi
- bölüm (juan) Yuwen Ce’nin biyografisidir. Göktürk bölümlerinden ayrı durur. 542 akınını Çin’in taşra bakışıyla kaydeder.[2] Bu olayın bildirildiği tek yer burasıdır. Bölüm hiçbir Göktürk komutanının adını vermez. Akının Bumin’e atfedilmesi bu yüzden bir çıkarımdır.
Zhou Shu hem bir sınır anlatısı hem de bir taşra biyografisi içerir. İkisi aktarım bakımından birbirinden bağımsız değildir. Ancak farklı bakış açılarından ve farklı amaçlarla yazılmışlardır. Bu fark, her birinin taşıyabileceği ağırlığı etkiler.
Başka eserlere bağımlılık
Zhou Shu, Sui Shu, Bei Shi ve Zizhi tongjian içinde en eskisidir. Diğer üçüne bağımlı değildir. Bei Shi ona büyük ölçüde dayanır. Zizhi tongjian da sırası gelince ondan derleme yapar. Dört eser aynı şeyi bildirdiğinde bu, dört değil, tek bir aktarım hattı sayılır.
Bakış açısı
Eser, Bumin’in ölümünden yaklaşık seksen dört yıl sonra derlenmiştir. Yazıldığı divanın selefleri, Göktürklerle sırayla hem rakip hem müttefik olarak ilişki kurmuştu. Eser bazı yerlerde Göktürkleri küçültücü bir ışıkta gösterir. Bu, kaynağın görüşüdür, bir bulgu değildir.
Bibliyografik bilgiler
Hanedan tarihleri sayfa ile değil, bölüm ile anılır.
Kaynak metni
突厥者，蓋匈奴之別種，姓阿史那氏。
別為部落。
後為鄰國所破，盡滅其族。
有一兒，年且十歲，兵人見其小，不忍殺之，乃刖其足，棄草澤中。
有牝狼以肉飼之，及長，與狼合，遂有孕焉。
彼王聞此兒尚在，重遣殺之。
使者見狼在側，並欲殺狼。
狼遂逃于高昌國之北山。
山有洞穴，穴內有平壤茂草，周回數百里，四面俱山。
狼匿其中，遂生十男。
十男長大，外託妻孕，其後各有一姓，阿史那即一也。
子孫蕃育，漸至數百家。
經數世，相與出穴，臣於茹茹。
居金山之陽，為茹茹鐵工。
金山形似兜鍪，其俗謂兜鍪為「突厥」，遂因以為號焉。
Göktürkler, görünüşe göre, Asya Hunlarının ayrı bir koluydu ve soy adları Aşina'ydı.
Ayrı bir boy olarak yaşıyorlardı.
Sonradan komşu bir devlet onları yendi ve bütün soylarını yok etti.
Bir oğlan çocuğu vardı, yaşı ona yaklaşmıştı. Askerler onun küçük olduğunu görünce onu öldürmeye kıyamadılar. Bunun üzerine ayaklarını kesip otlarla kaplı bir bataklığa attılar.
Bir dişi kurt onu etle besledi. Büyüyünce kurtla ilişkiye girdi ve kurt hamile kaldı.
O devletin hükümdarı çocuğun hâlâ hayatta olduğunu duyunca onu öldürmek için yeniden adam gönderdi.
Elçiler kurdu çocuğun yanında görünce kurdu da öldürmek istediler.
Kurt da Gaochang Devleti'nin kuzeyindeki dağa kaçtı.
Dağda bir mağara vardı. Mağaranın içinde otları gür bir düzlük uzanıyordu, çevresi birkaç yüz li tutuyordu ve dört yanı dağlarla çevriliydi.
Kurt orada saklandı ve on erkek çocuk doğurdu.
On oğlan büyüyünce dışarıdan eş aldılar ve eşleri hamile kaldı. Sonra her birinin ayrı bir soy adı oldu, Aşina bunlardan biriydi.
Torunları çoğaldı ve giderek birkaç yüz haneye ulaştı.
Birkaç kuşak sonra birlikte mağaradan çıktılar ve Rouran'ın tebaası oldular.
Altın Dağ'ın güney yamacında yaşadılar ve Rouran için demircilik yaptılar.
Altın Dağ miğfere benzer. Onların dilinde miğfere “Tujue” denir ve bu yüzden bunu kendilerine ad edindiler.
Notlar
Bunu kullananlar
Bei Shi · Tongdian · Zizhi tongjian
Bu kaynağa dayanan maddeler 239
Abangbu · Afu River · Altai · Amrak · An Nuopantuo · Anagui · Ancestor Cult · Animism · Anluochen · Archaeogenetics of the Steppe Empires · Army of the Steppe Empires · Asena the She-Wolf (Gök Börü) · Ashina · Avars · Axian Shad · Ay Ata · Baidie Cotton · Battle of Bukhara · Battle of Dzungaria, 552 · Battle of Huaihuang, 552 · Battle of Mount Mulai (553) · Beihai · Berel · Bloomery Furnaces of the South Altai · Bodeng Ningli · Border Markets · Böri (Guard) · Börü Khan · Buddhism among the Göktürks · Bugut inscription · Bumin Khan · Burial and the balbal · Captives and the Unfree · Cave of the ancestors · Chanyu · Chinese transcriptions of Turkic · Chuzhe River · Craftsmen in the Steppe Empires · Culture of the Turkic Peoples · Daxi Wu · Death of Princess Dayi · Defeat of the Tiele, 546 · Dengzhu · Diplomacy of the Steppe Empires · Dochia · Drums and Banners for the Khans · Dujin Garrison · Dzungaria · Eastern Wei · Emperor Wu of Northern Zhou · Emperor Wucheng of Northern Qi · Empress Ashina · Envoys and Embassies · Eurasian Nomads · Farming and Taxes in Gaochang · Felt · Fire Worship · First Göktürk Khaganate · Fulin Khan · Funeral of Istemi (576) · Gao Huan · Göktürk Dress and Hair · Göktürk Expansion along the Silk Road · Göktürk Face-Cutting · Göktürk Games · Göktürk Ironworking · Göktürk raid of 542 · Göktürk Succession Crisis (581) · Göktürk Weapons · Göktürk–Wei Campaign against Tuyuhun (556) · Göktürks · Grape Wine in Central Asia · Hegemony Wars in Northern China · Hephthalites · History of the Turkic peoples · Honour of Death in Battle · Horse and Camel Races at the Xiongnu Sacrifices · Horse Sacrifice · Horses in Göktürk Law · Hu · Huaihuang · Hunting among the Göktürks · Illig · Ishbara Khan · Issik Khan · Istemi · Iye · Jian River · Jiaohe · Jinyang · Jinyang campaign, 563–564 · Jiuquan · Kam (Turkic Shaman) · Karashahr · Katun · Khan (Khagan) · Khitan · Kirghiz Iron and Gold · Kün Tengri · Lesser Khan · Levirate · Li Chengqian's Göktürk Camp · Liaohai · Luntai · Mayi · Mount Jiansi Chuzheshi · Mount Mulai · Mukan Khan · Mukan's Destruction of Dengshuzi (553–555) · Mukan's Eastern and Northern Wars · Mumocheng · Music of Empress Ashina (568) · Nadulu Shad · Northern Qi · Northern Wei · Northern Zhou · Old Turkic · Ordos · Ordu · Ötüken · Pingliang · Post and Communication · Princess Changle · Princess Qianjin · Proclamation of Bumin Khan (552) · Procopius · Raiding at the Full Moon · Raising on the Felt · Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Riding Round the Dead · Rise of Anagui Khan · Rouran · Rouran Domination of the Turkic Peoples · Rouran Khaganate · Sacred Mountains · Sacrifice and the year · Salt among the Turkic Peoples · Sasanian Persia · Scapulimancy · Seasonal Pastures · Shad · Shamanism · Shanshan · Sheep · Shiboqu Azhan · Sifa · Silifa · Silk in the Steppe · Six Garrisons · Sogdiana · Sogdians · Soul Words · Steppe Diet · Stone Figures · Sui · Suo · Taizong's Speech on the Signs of Ruin (628) · Tally Sticks and the Golden Arrow · Taren River · Tarim Basin · Taspar Khan · Taspar's Appointment of the Lesser Khans (572) · Tegin · Tengri · Tengrism · The Bargain with Mukan (562–563) · The Chile Song · The Economy of the Steppe Empires · The Flight of the Ashina (439) · The Gaoche Wedding · The Göktürk Civil War · The Göktürk–Hephthalite war, 555–563 · The Göktürk–Rouran Wars · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict · The Göktürk–Wei alliance · The Göktürk–Zhou alliance · The Göktürks and the Xiongnu · The Great Empires of the Steppe · The making of Tengrism · The Marriage of Princess Qianjin (580) · The New Year on the Steppe · The Old Turkic script · The origin of the Avars · The origin of the Old Turkic script · The origin of the title Khan · The Qi Court in Exile (577–580) · The Qi March to Shuozhou (553) · The Qingmen Executions (555) · The Raid on Youzhou (578) · The Rouran Marriage Refusal (546) · The Rouran–Wei wars, 402–449 · The Siege of Jiuquan (578) · The Sogdian language · The three worlds · The Three Xiongnu Assemblies · The Turkic ethnogenesis debate · The Turkic War of Independence · The twelve-year animal cycle · The Twenty-Eight Ranks · The Woye and Luoyang Campaign (564) · The Zhou–Qi war, 557–577 · Tiele · Töre · Töremen Apa · Toy · Trade Routes of the Steppe · Tribute Missions and Bestowals · Tudun · Tuğ · Tuoba · Turkic Mythology · Turkic-Sogdian Synthesis · Tuwu · Tuyuhun · Ülgen and Kayra Khan · Ulukayın (Turkic World Tree) · Warfare of the Steppe Empires · Water Cult · Wei Jie · Western Göktürk Khaganate · Western Wei · Western Wei embassy of 545 · Women among the Turkic Peoples · Woye · Xihai · Xing Ridge · Xiongnu · Yabgu · Yada Stone · Yang Zhong · Yenisei Kirghiz · Yenisei Kirghiz Khaganate · Yer-Su Spirits · Yinghefu · Yizhi Nishidu · Youzhou · Yujiulü · Yuwen Hu · Yuwen Tai
Buraya bağlantı verenler139
- Kişiler
- Abangbu · An Nuopantuo · Anluochen · Axian Shad · Börü Khan · Dengzhu · Empress Ashina · Mukan Khan · Nadulu Shad · Princess Qianjin · Shiboqu Azhan · Silifa · Tuwu · Yizhi Nishidu · Yuwen Tai
- Devletler
- First Göktürk Khaganate · Northern Zhou · Rouran Khaganate · Shanshan · Suo · Western Wei · Xiongnu
- Savaşlar
- Hegemony Wars in Northern China · Mukan's Eastern and Northern Wars · Rouran Domination of the Turkic Peoples · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict · The Turkic War of Independence
- Muharebeler ve olaylar
- Battle of Bukhara · Battle of Dzungaria, 552 · Battle of Huaihuang, 552 · Battle of Mount Mulai (553) · Funeral of Istemi (576) · Göktürk raid of 542 · Göktürk–Wei Campaign against Tuyuhun (556) · Li Chengqian's Göktürk Camp · Music of Empress Ashina (568) · Proclamation of Bumin Khan (552) · Taizong's Speech on the Signs of Ruin (628) · Taspar's Appointment of the Lesser Khans (572) · The Bargain with Mukan (562–563) · The Flight of the Ashina (439) · The Marriage of Princess Qianjin (580) · The Qi Court in Exile (577–580) · The Qingmen Executions (555) · The Raid on Youzhou (578) · The Rouran Marriage Refusal (546) · The Siege of Jiuquan (578) · The Woye and Luoyang Campaign (564)
- Yerler
- Afu River · Altai · Beihai · Bodeng Ningli · Chuzhe River · Dujin Garrison · Dzungaria · Huaihuang · Jian River · Jiuquan · Liaohai · Mayi · Mount Jiansi Chuzheshi · Mount Mulai · Mumocheng · Ordos · Ötüken · Pingliang · Taren River · Tarim Basin · Xihai · Xing Ridge · Youzhou
- Halklar
- Hephthalites · Sogdians · Tuyuhun · Wusun
- Soylar
- Ashina
- Kurumlar ve Unvanlar
- Border Markets · Böri (Guard) · Drums and Banners for the Khans · Fulin Khan · Göktürk Dress and Hair · Göktürk Ironworking · Göktürk Weapons · Honour of Death in Battle · Illig · Levirate · Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Shad · Sifa · Silk in the Steppe · Tally Sticks and the Golden Arrow · Tegin · The Economy of the Steppe Empires · The twelve-year animal cycle · The Twenty-Eight Ranks · Töre · Tudun · Yabgu
- Dinler
- Ancestor Cult · Asena the She-Wolf (Gök Börü) · Burial and the balbal · Dochia · Fire Worship · Göktürk Face-Cutting · Horse Sacrifice · Kam (Turkic Shaman) · Raiding at the Full Moon · Raising on the Felt · Riding Round the Dead · Sacrifice and the year · Tengri · The three worlds · Turkic Mythology · Ulukayın (Turkic World Tree) · Water Cult · Yer-Su Spirits
- Yeme içme
- Grape Wine in Central Asia · Steppe Diet
- Gelenekler ve eğlenceler
- Hunting among the Göktürks · The Gaoche Wedding · The New Year on the Steppe · The Three Xiongnu Assemblies
Bu maddeyi kaynak göster
Yavuz, Emre-E. “Zhou Shu (Book of Zhou).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/zhoushu/
Son güncelleme: 8 Kasım 2026
