591’de Pers kralı II. Hüsrev ile Roma müttefikleri isyancı general Behram Çubin’i yendi. Tutsaklar arasında “Türk soyundan” adamlar vardı.[1][2] Hüsrev onları İmparator Maurikios’a gönderdi. Roma’ya gücünü göstermek ve zaferin ilk meyvesini sunmak istiyordu.[1] Alınlarında haç işareti taşıyorlardı.[1] Sorulunca, annelerinin bu işareti Hristiyanların öğüdüyle bir veba yüzünden oraya koyduğunu söylediler.[3] Hikâyeyi Theophylaktos Simokattes anlatır. Theophanes Confessor onu ondan aktarır.[4]

Savaş

Behram, isyanı sırasında Parmuda’nın oğlu olan kağanla barış yapmıştı. Ülkesini ona geri vermiş ve onunla bir dostluk anlaşması kurmuştu.[5] Bazı araştırmacılara göre bu ittifak, ordusundaki Göktürk birliğini açıklar.[6] Hüsrev ile Narses komutasındaki Roma ordusu onu Blarathos Irmağı yakınında, Canzacon ovasının güneyinde karşıladı.[7][1] Narses, Behram’ın dizisinin merkezini yardı. Kuvvetlerinin geri kalanı çözüldü.[1] Altı bin kaçak bir tepeciğe toplandı. Romalılar onları kuşatıp ezdi. Çoğu zincire vurulup Hüsrev’in önüne götürüldü.[1]

Tutsaklar

Hüsrev tutsakların bir kısmını kılıca verdi. Bir kısmını da fillere çiğnettirdi.[1] Bazılarının “Türk soyundan” olduğunu öğrenince onları Maurikios’a gönderdi.[1] Alınlarına “Rabbin ıstırabının işareti, Hristiyan dininin görevlilerinin haç dediği şey” kazınmıştı.[1] İmparator bu işaretin ne anlama geldiğini sordu.[1] Anneleri onlara bunu verdi, diye yanıtladılar.[1] Doğu İskitleri arasında şiddetli bir veba yayılırken bazı Hristiyanlar, gençlerin alnına bu işaretin dövme olarak yapılmasını öğütlemişti.[3] Theophylaktos’a göre barbarlar öğüdü tuttu ve bu sayede kurtuldu.[8]

Theophanes’in anlatısı

Daha sonraki bir Bizans vakanüvisi olan Theophanes Confessor savaşı 588/589 yılı altında yeniden anlatır. Çevirmenleri savaşın 591’de yapıldığını not eder.[9] Onun sözleriyle “bütün Türkler Bizans’taki imparatora gönderildi” ve alınlarında “siyaha dövmeyle işlenmiş haç simgesi” vardı.[10] İşareti nasıl edindikleri sorulunca, yıllar önce ülkelerinde bir veba çıktığını söylediler. Aralarındaki bazı Hristiyanlar bu işareti önermişti. O günden sonra ülkeleri güvende kalmıştı.[10] Theophanes bu pasajı Theophylaktos’tan aldı. İkisi bu yüzden tek bir tanıktır.[4]

Yorumlar

Hikâyedeki Hristiyanlar Nasturi misyonerler olabilir. Onların çalışması o sırada Pers’ten ticaret yolları boyunca Çin’e uzanıyordu.[11] Başka bir açıklamaya göre Hristiyanlık, görünüşe göre Nasturi biçimiyle, 591’den yaklaşık otuz yıl önce Soğdiana Göktürkleri arasında vardı.[6] 591’de haç taşıyan yetişkinler çocukken işaretlenmişti.[6] Öyleyse Göktürkler arasındaki Hristiyan cemaatleri, Nasturi rahip Alopen’in 635’te Çin’e nasıl gidebildiğini de açıklar.[6] Doğu Kilisesi bu Nasturi kilisesiydi.

Modern anlatımlar hikâyenin Theophylaktos’un başka bir pasajıyla bağdaşmadığını belirtir.[12] Theophylaktos, kağanın Maurikios’a mektubuna ilişkin ara bölümde, Göktürklerin hiç veba salgınına tanık olmamakla övündüğünü söyler.[13] Çin kaynakları ise Göktürkler arasında 585’te ağır bir kıtlık ve salgın kaydeder.[12]

Tutsaklar, Yunanca kaynaklarda Hristiyan bir işaret taşıyan en eski Göktürklerdir. Konstantinopolis’e bir Pers iç savaşının ganimeti olarak geldiler. O savaşta Göktürkler kaybedenin yanında savaşmıştı. Kaybeden de çok geçmeden Göktürkler arasında sürgünde öldü.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 146
  2. ^ Scott 1997, p. 390
  3. ^ a b Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 146–147
  4. ^ a b Scott 1997, p. 389
  5. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 658
  6. ^ a b c d Chavannes 1903, p. 245
  7. ^ Whitby 1986, p. 145
  8. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 147
  9. ^ Scott 1997, p. 389–390
  10. ^ a b Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 389
  11. ^ Whitby 1986, p. 147
  12. ^ a b Whitby 1986, p. 191
  13. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 191

Kaynaklar

Literatür

  • Michael Whitby, Mary Whitby (trans.), The History of Theophylact Simocatta (1986)
  • Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Hermann Zotenberg (ed., trans.), Histoire des rois des Perses par Abou Mansour ʿAbd al-Malik ibn Mohammad ibn Ismaʿil al-Thaʿalibi (1900)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Muharebeler ve olaylar
Murder of Bahram Chobin
Kaynaklar
Theophylact Simocatta

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Göktürk prisoners with the cross (591).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/gokturk-prisoners-with-the-cross-591/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026