Behram Çubin, 588-589 savaşında Göktürkleri yenmiş İranlı generaldi. Kendi krallarına karşı ayaklandı, yenildi ve Göktürklere kaçtı.[1] Orada İran kralı II. Hüsrev’in kışkırtmasıyla öldürüldü.[2] Arap ve Fars geleneği cinayetin aracı olarak kağanın başhatununu, yani hatunu gösterir.[2][3] Sebeos’a atfedilen Ermeni tarihi ölümünü Belh’e koyar.[4] Bir rapora göre onu Suyab’da bir İranlı ajan zehirledi.[1]

Kaçış

591’de Hüsrev’in ve Roma müttefiklerinin orduları Behram’ı yendi, o da kaçtı.[5][4] Ordusundan esir alınanların bir kısmı Göktürktü. Hüsrev onları imparator Maurikios’a gönderdi ve alınlarında haç işareti vardı.[6] Arap tarihçi Taberî, Behram’ın Horasan’a, oradan Göktürklere kaçtığını söyler.[7] Yine Arapça yazan Seâlibî’nin anlatımında Behram, Nişabur üzerinden Maveraünnehir’e geçti. Orada Barmūdha’nın oğlu kağandan koruma istedi.[8] Behram ayaklanması sırasında bu kağanla zaten barış yapmıştı. Ülkesini ona geri vermiş ve onunla bir dostluk antlaşması kurmuştu.[9]

Kağan onu maiyeti ve komutanlarıyla birlikte karşılamaya çıktı.[8] Her biri ötekinin önünde attan indi ve birbirlerine eşit rütbeli iki adam gibi el verdiler.[8] Taberî, Behram’ın Göktürklerin ülkesinde, krallarının yanında çok onurlu kaldığını söyler.[2] Bir rapora göre Behram Suyab’da saygın bir general oldu. Aynı anlatımda Aşina hanedanı içindeki bir komployu da ortaya çıkarır.[1]

Hüsrev’in talebi

Düşmanı yaşadıkça Hüsrev rahat hüküm süremezdi.[10] Kağana yazdı ve “kaçak kölem” dediği Behram’a sığınak verdiği için onu azarladı.[10] Kağan Behram’ı zincire vurup geri gönderirse kralın minnetini ve dostluğunu kazanacaktı. Göndermezse, demiri eritecek ve küçük çocukların saçını ağartacak bir savaş çıkacaktı.[11] Kağan, Behram’ın kendisinden koruma istediğini söyledi. Ruhu bedenine bağlı olduğu sürece onu teslim etmeyecekti.[12]

Hüsrev bunun üzerine sarayının en yetenekli adamı Hürmüz Jarābzīn’i, çok sayıda armağan ve gizli talimatla gönderdi.[13] Taberî ondan yalnızca Hürmüz adlı bir adam diye söz eder. Bu adam değerli bir mücevher ve başka şeyler getirmişti.[2] Bu kişinin büyük olasılıkla, Theophylaktos’ta zor diplomatik görevlerde görünen Zalabzan olduğu düşünülmüştür.[14] Kağan Hürmüz’ü onurla karşıladı. Hürmüz ondan Behram’ı Hüsrev’e zincirli göndermesini isteyince kağan öfkeden köpürdü.[15] Hürmüz elçi olmasaydı onu öldürteceğini söyledi.[16] Behram ise kağanda İran’a sahip olma arzusunu uyandırdı. Kağan ona savaş için asker ve para verdi, Ceyhun kıyısında ordugâh kurmasını söyledi.[16]

Hatun

Hürmüz kağanın baş eşi olan hatuna yöneldi.[16] Hüsrev’in bu iş için verdiği sözler, armağanlar ve mücevherlerle onu kazandı. Hatun, Behram’ı öldürtmeyi üstlendi.[17] Hürmüz ona kağanın sarayından bir Göktürk kullanmasını önerdi. Bu, güçlü bir adam olmalı ve kan dökmekten çekinmemeliydi.[18] Hatun böyle bir adam buldu ve ona yüz bin dirhem vaat etti, yarısı hemen ödenecekti.[19] Sonra Hürmüz kağandan ırmağın karşı yakasına geçmek için mühürlü bir izin istedi. Tüccar kılığına girip ülkeden ayrıldı.[20]

Ertesi gün, İran takviminde Behram günüydü. Müneccimler Behram’ı o gün görünmemesi için uyarmıştı.[21] Behram rahatsızdı ve kağan dahil kimsenin içeri alınmamasını emretmişti.[21] Göktürk, çizmesine zehirli bir hançer gizleyerek geldi. Hatunun onu acil bir iş için gönderdiğini söyledi.[22] Tek başına içeri alındı. Behram’ın kulağına eğilip onu böğründen ve karnından bıçakladı.[23] Muhafızlar, dışarı kaçarken onu parçaladı.[23]

Behram, komutanlarının başı Mardān-Sineh’i halef olarak adlandırdı ve öldü.[24] Kağan bunu duyunca giysilerini yırttı ve tacını bıraktı. Ağladı ve bir hafta yas tuttu.[24] Hatunu sert sözlerle suçladı.[24] Taberî, kağanın cinayete üzüldüğünü ve bu yüzden hatunu boşadığını söyler.[2]

Sonrası

Kağan, Behram’ın kız kardeşi ve eşi Gordiya’ya başsağlığı diledi. Taberî’de ayrıca onun elini kardeşi için istedi.[2] Gordiya kabul etmedi ve kardeşinin eski yoldaşlarını Göktürklerin ülkesinden İran sınırına doğru çıkardı.[2] Kağanın kardeşi on iki bin savaşçıyla onu kovaladı, Gordiya onu kendi eliyle öldürdü.[2] Seâlibî’de Gordiya’nın birliği dört bin atlıdan oluşuyordu. Kağan kardeşini öfkeyle peşlerinden gönderdi.[25] Gordiya sonradan Hüsrev’in yanına geçti, Hüsrev de onunla evlendi.[2]

Anlatımlar

Anlatımlar ölümün yeri ve biçimi konusunda ayrışır. Taberî’de hatun Behram’ın üzerine kiralık suikastçılar salar.[2] Seâlibî’de saraydan tek bir Göktürk zehirli bir hançerle gelir.[22] Sebeos’ta Behram Belh’e sığınır, halkı onu Hüsrev’in emriyle orada idam eder.[4] Bir raporda Hüsrev’in bir İranlı ajanı onu Suyab’da zehirler.[1] Theophylaktos’un çevirmeni ise onun 591 muharebesinden kısa süre sonra, doğu İran’da yeni kuvvetler toplarken öldürüldüğünü söyler.[26]

Daha ayrıntılı Arap ve Fars anlatımları, sanıldığına göre Behram’ın bir Fars romanına dayanır. Bu roman, Sasani devletinin son yıllarında yazılmıştı.[27] Yazarının tarihsel bilgisi iyiydi ama olguları serbestçe ele aldı ve romanda entrika büyük yer tutar.[28] Sebeos bu kitabı daha o zaman biliyor olabilir.[29] Behram’a sığınak veren kağan, Barmūdha’nın oğlu ve halefi, yani Buhara çevresinde hüküm süren Göktürk prensi sayılmıştır.[30]

Hüsrev her anlatımda düşmanına Göktürkler arasında, onların sarayı ya da ülkesi aracılığıyla ulaştı, savaşla değil. Bir Göktürk ordusunu yok etmiş general, hayatını bir Göktürk kağanının konuğu olarak bitirdi.

Notlar

  1. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 325
  2. ^ a b c d e f g h i j Tabari; Nöldeke 1879, p. 289
  3. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 678–680
  4. ^ a b c Sebeos; Howard-Johnston 1999, p. 23
  5. ^ Howard-Johnston 1999, p. 23
  6. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 146
  7. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 287
  8. ^ a b c aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 674
  9. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 658
  10. ^ a b aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 675
  11. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 675–676
  12. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 676
  13. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 676–677
  14. ^ Nöldeke 1879, p. 289
  15. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 677–678
  16. ^ a b c aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 678
  17. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 678–679
  18. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 679
  19. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 680
  20. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 680–681
  21. ^ a b aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 681
  22. ^ a b aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 681–682
  23. ^ a b aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 682
  24. ^ a b c aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 683
  25. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 684
  26. ^ Whitby 1986, p. 153
  27. ^ Nöldeke 1879, p. 475–477
  28. ^ Nöldeke 1879, p. 476–477
  29. ^ Nöldeke 1879, p. 477
  30. ^ Chavannes 1903, p. 245

Kaynaklar

Literatür

  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Hermann Zotenberg (ed., trans.), Histoire des rois des Perses par Abou Mansour ʿAbd al-Malik ibn Mohammad ibn Ismaʿil al-Thaʿalibi (1900)
  • R. W. Thomson (trans.), James Howard-Johnston (commentary), The Armenian History attributed to Sebeos (1999)
  • Michael Whitby, Mary Whitby (trans.), The History of Theophylact Simocatta (1986)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler5

Kişiler
Bahram Chobin · Natra · Parmudha
Muharebeler ve olaylar
Göktürk prisoners with the cross (591)
Yerler
Khorasan

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Murder of Bahram Chobin.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/murder-of-bahram-chobin/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026