Xin Tang Shu, Xiajiasi’nin eski Jiankun ülkesi olduğunu söyler. Bu ülke Yiwu’nun batısında, Yanqi’nin kuzeyinde, Beyaz Dağlar’ın yanındaydı.[1] Aynı bölüm Kırgızları Uygurların üç bin li kuzeybatısına yerleştirir. Güneyde Tanman Dağı’na yaslanırlar.[1] İlk yurtlarına dair sorunun yanıtları ayrılır. Kuzeybatı Moğolistan’ı, Minusinsk havzası’nı ve doğu Tanrı Dağları’nı gösterirler.[2]

Araştırmacılar uzun süre V. V. Barthold’u izleyerek Kırgızları kuzeybatı Moğolistan’daki Hyrgys Nur Gölü yakınına yerleştirdi. Jiankun yerleşimlerini orada arama bir sonuç vermedi.[2] S. V. Kiselev, onların Asya Hunlarının fethinden sonra Minusinsk havzasına geçtiğini savunur. Asya Hunları orta Yenisey vadisini esir Han generali Li Ling’e vermişti ve Jiankun ile Dingling orada karıştı. L. R. Kyzlasov, ortaçağ Kırgızlarını Jiankun’un torunları, Dingling’i de ikinci bir halk, yani Eski Hakaslar sayar.[2] Yu. S. Khudyakov, Han kaynaklarına dayanarak Jiankun’u önce Sincan’da, doğu Tanrı Dağları’nda yerleştirir. Bunu Bichurin’in Çince metinlerin Rusça karşılığına dayandırır.[3]

İlk Kırgızlara dair Çin anlatımları, onların yeri konusunda belirsizdir. Birçok tarihçi onları güney Sibirya’ya, Kırgızların Kem dediği üst Yenisey vadisine yerleştirir. Kırgızlar Tang çağında orada kesinlikle yaşıyordu.[4] Bölge, Çinlilerin onlar hakkındaki bulanık tablosunu açıklayacak kadar Çin’den uzaktır. Çin’in kökenlerine dair kısa notlarının değeri azdır.[4]

Dil ve soy

İkinci soru Kırgızların ne olduğudur. Çin metinleri onları uzun boylu, kızıl saçlı, açık tenli ve yeşil gözlü diye anlatır ve siyah saça uğursuz der. Tibet ve İslam kaynakları da aşağı yukarı aynı şeyi söyler.[1][4] Wilhelm Schott, Louis Ligeti, L. R. Kyzlasov ve Peter B. Golden, bu tasvirlerden ve Türkçeye benzemeyen, Çince yazıya geçirilmiş birkaç sözcükten yola çıktı. Onlara göre Kırgızlar kökence Samoyed ya da paleo-Sibirya halkıydı ve sonradan Türkleşti.[5] Golden bundan bir sonuç çıkardı. Ona göre farklı soylardan gelen bir halk, Ötüken ormanının Türk geleneğiyle pek ilgilenmedi. Başkentini Orhun’a kurmadı ve Kitanlar 924’te geldiğinde direnmedi.[6]

Michael R. Drompp, kanıtı bu görüşü taşımaya yetmeyecek kadar zayıf bulur. Görünüş ile dil ayrı şeylerdir. Birkaç yabancı sözcük, dil ödünçlemesinin bıraktığı izdir ve Çinlilerin kaydettiği Kırgız sözcüklerinin çoğu Türkçedir.[5][4] Dokuzuncu yüzyılın ortasında Kırgızlar Türk idi. Xin Tang Shu, yazılarının ve dillerinin Uygurlarınkiyle tıpatıp aynı olduğunu söyler ve Yenisey yazıtları Eski Türk runik harfleriyle, tamamen Türkçe bir sözcük dağarcığıyla yazılmıştır.[1][5] Türk olmayan bir kökenin dışlanamayacağını kabul eder ve “asıl” etnik kimliğin hiçbir zaman çözülemeyebileceğini savunur.[5][4] Golden’ın çıkardığı sonuca karşı, Kırgızların Türk unvanlarını koruduğunu, Tang’dan içinde Tengri geçen bir unvan istediğini ve Uygur topraklarına taşınmak istediğini belirtir. Bu yüzden bozkır geleneğiyle bağlarını koparmadılar. Türk Atlası, neden Yenisey’de kaldıklarını kağanlık başlığı altında anlatır.[7]

Notlar

  1. ^ a b c d Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ a b c Khudyakov 2021, p. 111
  3. ^ Khudyakov 2021, p. 110–111
  4. ^ a b c d e Drompp 2002, p. 480
  5. ^ a b c d Drompp 1999, p. 399
  6. ^ Drompp 1999, p. 399–400
  7. ^ Drompp 1999, p. 400

Kaynaklar

Literatür

  • Yu. S. Khudyakov; A. Yu. Borisenko, Localization of the Kyrgyz Residence Areas in Southern Siberia and Central Asia within the Periods of late Antiquity, Early and High Middle Ages (2021)
  • Michael R. Drompp, Breaking the Orkhon Tradition: Kirghiz Adherence to the Yenisei Region after A.D. 840 (1999)
  • Michael R. Drompp, The Yenisei Kyrgyz from Early Times to the Mongol Conquest (2002)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Yerler
Minusinsk Basin
Halklar
Tashtyk Culture · Yenisei Kirghiz

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Kirghiz origin debate.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/historiography/kirghiz-origin-debate/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026