Ardarik

Ardarik, Attila döneminde Gepidlerin kralıydı. Attila’nın ölümünden sonra Hun imparatorluğunu yıkan ayaklanmayı o yönetti. Jordanes ona “Gepidlerin ünlü kralı” der ve onun “sadakati ve bilgeliğiyle ünlü” olduğunu söyler.^[1]

Attila’nın yanında

Ardarik’in Gepidleri ve Valamir’in Ostrogotları 447’de Doğu Roma’ya karşı savaşta Attila ile birlikte yürüdü.^[2] 451’deki Katalaun Ovaları’ndaki muharebede Ardarik “sayısız bir orduyla” oradaydı.^[3]^[4] Jordanes’e göre Ardarik, Attila’ya büyük sadakati yüzünden onun planlarına ortak oldu. Attila, onu ve Valamir’i öteki bütün reislerin üstünde tuttu. Öbür krallar “Attila’nın bir işaretine köleler gibi bağlıydı”.^[1] Ardarik ile Valamir, Attila’nın önde gelen adamlarıyla neredeyse aynı düzeydeydi. Hun imparatorluğu, Roma dünyasında Aetius için olduğu gibi Ardarik için de kazanılmış bir menfaat olabilir.^[5] Attila’nın baş danışmanıydı.^[6]

Ayaklanma

Attila’nın ölümünden sonra oğulları, tâbi ulusların kendi aralarında eşit olarak bölüşülmesini istedi. Savaşçı kralların halklarıyla birlikte kendilerine “bir aile mirası gibi” kurayla dağıtılmasını da istediler. Ardarik, bunca ulusun en aşağılık konumdaki köleler gibi görülmesine öfkelendi. Attila’nın oğullarına karşı ayaklanan ilk kişi oydu.^[7] Attila’nın eski sadık takipçisi şimdi onun hanedanına karşı bir Cermen ittifakını yönetiyordu.^[8] Ordular Pannonia’da Nedao ırmağı yakınında karşılaştı. Zafer beklenmedik biçimde Gepidlere düştü. Jordanes şöyle der: “Ardarik’in kılıcı ve komplosu otuz bine yakın adamı, Hunları ve onlara yardıma gelen öbür ulusları yok etti”. Attila’nın en büyük oğlu İlek muharebede öldü.^[9] Nedao muharebesi bir hesapta 454’e, ikincisinde büyük olasılıkla 455’e tarihlenir.^[10]^[11]

Jordanes’e göre Ardarik’in davası, Hunlara istemeyerek tâbi olmuş bütün halkların uzun süredir çökmüş moralini kaldırdı. Çoğu İmparator Marcianus’a elçi gönderdi ve yerleşecekleri toprak aldı. Gepidler Hunların topraklarını kendi güçleriyle aldı. Bütün Dacia’yı yönettiler ve Roma imparatorluğundan barış ile yıllık bir armağandan fazlasını istemediler.^[12]

Gepidlerin Ardarik döneminde Hristiyan olduğu yolundaki eski varsayımın metinlerde dayanağı yoktur.^[13]

Notlar

^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 199–200, p. 107
^ Thompson 1948, p. 90
^ Jordanes; Mierow 1915, § 199, p. 107
^ Thompson 1948, p. 140–143
^ Thompson 1948, p. 166
^ Bury 1923, p. 296
^ Jordanes; Mierow 1915, § 259–260, p. 125
^ Yavuz 2025, p. 104
^ Jordanes; Mierow 1915, § 262, p. 126
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 147
^ Thompson 1948, p. 153
^ Jordanes; Mierow 1915, § 263–264, p. 126–127
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 287

Kaynaklar

Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)