Katalaun Ovası Muharebesi, 451 yazında Galya’da yapıldı. Bir yanda Attila’nın ordusu duruyordu. Öte yanda Aetius komutasındaki Batı Romalılardan ve kral Theodorik yönetimindeki Vizigotlardan oluşan bir koalisyon vardı.[1] Muharebe Attila’nın Batı’daki seferine son verdi. Hunlar için kaybedilmiş bir muharebeydi. Binlerce atlıya mal oldu, Hunlar esir alamadı ve ölülerini soyamadı.[2] Elimizde yalnızca bir tam anlatım var: Jordanes’in Got tarihi. Jordanes, Priscus’a ve Vizigotların muharebedeki payına dair Got geleneğine dayanmıştır.[3]

Arka plan

451 baharında Attila batıya yöneldi. Jordanes, söylenti olarak aktarır, ordusunun yarım milyon kişi olduğunu söyler.[4] Bir hesap bu rakamın en çok beşte birine, büyük olasılıkla daha azına izin verir ve bunun önemli bir kısmı Cermen piyadesiydi. Attila bu yürüyüş için elli ya da altmış bin ata ihtiyaç duyardı.[5]

Jordanes savaşa Vandallar’a ait bir neden gösterir. Vandal kralı Geiserik, oğlu Huneric’in karısı olan kızını burnu ve kulakları kesilmiş olarak Theodorik’e geri göndermişti. Vizigotun intikamından korkuyordu. Pek çok armağanla Attila’yı Vizigotlara karşı savaşa itti.[6] Bazı araştırmacılar, Vandal ajanlarının Afrika’dan Macaristan’a altın torbaları taşıması tablosunu gülünç bulur.[7] Başkaları Franklara bakar. Aetius ile Attila onların halefiyetinde farklı adayları desteklemişti. Bunlar ayrıca iki adamın Galya’daki nüfuz çekişmesine bakar.[8] O zamana kadar Attila ile Aetius müttefikti.[9] Kendini Attila’ya teklif ettiği söylenen prenses Honoria aynı yıla aittir. Onun hikâyesi Galya seferi ile ilgilidir.[10]

Attila imparator Valentinianus’a, kavgasının yalnızca Vizigotlarla olduğunu yazdı. Theodorik’e ise Roma ittifakını bırakması gerektiğini yazdı.[11] Jordanes, Attila’nın vahşetinin altında usta bir adam olduğunu, savaş açmadan önce hileyle savaştığını söyler.[12] Valentinianus’un elçileri Vizigotlara Hunlardan çektiklerini hatırlattı. Theodorik şöyle yanıtladı: “Romalılar, dilediğinize kavuştunuz. Attila’yı bizim de düşmanımız yaptınız.”[13] Theodorik iki büyük oğlu Thorismund ve Theoderik ile yürüdü. Dört küçük oğlunu eve gönderdi.[14] Aetius, bir zamanlar Roma askeri olan ve şimdi yardımcı birlik olan Frankları, Sarmatları, Armorikalıları, Liticianileri, Burgundları, Saksonları, Ripariileri ve Olibrionesleri, bir de öteki Kelt ve Cermen halklarını getirdi.[15]

Orduların karşılaşması

Jordanes savaş alanına, “Mauriacus da denen” Katalaun ovası der. Galya ölçüsüyle yüz fersah uzunluğunda, yetmiş fersah genişliğindeydi, fersah bin beş yüz adımdır.[16] Yer Châlons-sur-Marne’da ve Méry-sur-Seine’de aranmıştır.[17] Bazı araştırmacılar “Katalaun Ovası” adını yanlış adlandırma sayar ve Galya vakayinamelerindeki locus Mauriacus adını korur. Ayrıca ortaçağdan kalma bir Macar vakayinamesinin alanı, Troyes’in doğusunda Aube vadisindeki Beauvoir’den adlandırdığını belirtir.[18]

Muharebeden önce Alan kralı Sangiban, bulunduğu Aureliani’yi, yani Orléans kentini Attila’ya teslim etmeyi vaat etti. Theodorik ile Aetius onun önüne geçti. Attila gelmeden kentin çevresine büyük toprak setler kurdular. Sangiban’ı gözetim altında tuttular ve halkıyla birlikte ordularının ortasına yerleştirdiler.[19] Bazı araştırmacılara göre Alanlar Orléans’ı bir Hun kuşatmasına karşı tuttu. Kuşatma uzayınca Attila Macaristan’a doğru çekildi ve müttefikler onu Katalaun Ovası’nda yakaladı.[20] Jordanes Orléans kuşatmasını bilmez. Tours’lu Gregorius başka bir anlatım verir.[19][17]

Alametler

Attila olayların gidişinden sarsıldı ve geleceği sormaya karar verdi. Falcıları âdetleri gereği sığırların iç organlarına ve kazınmış kemikler üzerindeki birtakım çizgilere baktı. Hunlara felaket öngördüler. Yalnızca öbür taraftaki başkomutanın düşeceğini vaat ettiler.[21] Attila bunu Aetius sandı ve bedeli ödemeye değer buldu. Muharebeyi günün dokuzuncu saati civarında başlattı, böylece iş kötü giderse gece imdadına yetişecekti.[22] Kürek kemiklerini kazıyarak fal bakmak doğu bozkırının bir uygulamasıdır.[23]

Muharebe

Ova bir sırta doğru yükseliyordu ve iki taraf da orayı tutmaya çalıştı. Hunlar sağı, Romalılarla Vizigotlar solu tuttu. Koalisyonun sağ kanadına Theodorik, sol kanadına Aetius komuta etti. Sangiban’ın Alanları aralarında, merkezde duruyordu.[24] Attila en iyi adamlarıyla merkezde durdu. Kanatlarında boyun eğdirdiği çok sayıda halk vardı. Bunların arasında kardeşler Valamir, Thiudimir ve Vidimir yönetimindeki Ostrogotlar, bir de kral Ardaric yönetimindeki Gepidler bulunuyordu. Attila, Ardaric ile Valamir’i bütün öteki krallarından üstün tutardı.[25] Jordanes’e göre öteki krallar Attila’nın bir işaretine görevliler gibi bakardı. Krallar kralı Attila tek başına herkes için endişelenirdi.[26] Thorismund ile Aetius zirveyi önce aldı ve yukarı çıkan Hunları geri püskürttü.[27]

Jordanes, Attila’ya bir konuşma verir. “Atalarımıza Maiotis bataklıklarından, bunca çağ kapalı kalmış bir sırdan yolu kim açtı?” diye sorar Attila. Sözünü şöyle bitirir: “İlk mızrağı düşmana ben atacağım. Attila dövüşürken kıpırdamadan duran biri çıkarsa, ölü adamdır.”[28] Sonra ordular çarpıştı. Jordanes bu dövüşü şiddetli, karmakarışık, yırtıcı ve amansız olarak anar ve eski zamanlarda benzerinin kaydedilmediğini söyler.[29] Yaşlıların anlattığına göre ovadaki bir dere kanla kabardı. Ondan içen yaralılar kan içti.[30]

Theodorik saflarını dolaşırken atından düştü ve kendi adamlarınca çiğnendi. Başkaları onu Attila’nın tarafındaki bir Ostrogot olan Andag’ın mızrakla öldürdüğünü söyler.[31] Falcıların kehaneti gerçekleşmişti, ama Attila onu Aetius için yorumlamıştı.[31] Vizigotlar Alanlardan ayrılıp Hunların üstüne yürüdü. Attila’yı neredeyse öldürüyorlardı. Attila, arabalarla çevirdiği ordugâhına kaçtı.[32] Karanlıkta Thorismund düşmanın arabalarına daldı. Başından yaralandı ve atından düştü, adamları onu kurtardı. Aetius düşmanın arasında yolunu şaşırdı ve gecenin geri kalanını Gotların kalkanları arasında geçirdi.[33] Attila’nın bir akrabası olan Laudaricus muharebede düştü.[34]

Ertesi sabah

Şafakta sahada ölüler yığılmıştı ve Hunlar dışarı çıkmadı. Attila ordugâhında kaldı, borular çaldırıp saldırıyla tehdit etti, “avcı mızraklarıyla delinmiş, in ağzının önünde bir aşağı bir yukarı dolaşan bir aslan gibi”.[35] Gotlar ile Romalılar onu açlıkla yıldırmayı düşündü. Attila’nın at eyerlerinden bir yığın kurdurduğu söylenir. Yaralanmak ya da düşmanlarının eline düşmek yerine kendini alevlere atmak niyetindeydi.[36] Eyerler ancak bozkır atlılarının kullandığı ahşap eyerler olabilirdi. Altın kaplı kalıntıları dönemin mezarlarında durur.[37]

Vizigotlar Theodorik’in cesedini ölülerin arasında buldu ve düşmanın gözü önünde şarkılarla taşıdı.[38] Thorismund babasının öcünü kalan Hunlardan almak istedi. Jordanes’in anlatımında Aetius, Gotların Hunları büsbütün yok etmesinden, Roma imparatorluğunun da sonra Gotlar tarafından ezilmesinden korktu. Thorismund’a, kardeşleri krallığı ele geçirmeden eve acele etmesini öğütledi.[39] Thorismund Toulouse’a döndü. Attila bir hileden şüphelendi ve bir süre ordugâhında kaldı. Sonra çekildi.[40]

Kayıplar

Jordanes iki tarafta 165.000 kişinin öldürüldüğünü söyler. Bunlara bir de, bir gece önce karanlıkta karşılaşıp birbirlerinin yaralarından düşen 15.000 Gepid ve Frank’ı ekler. Franklar Romalılar için, Gepidler Hunlar için savaşıyordu.[41] Bir hesap muharebedeki adam sayısını 300.000’e kadar çıkarır.[42] Hunların kayıpları çok ağır olmalıdır.[43]

Sonuç

Jordanes zaferi Gotlara verir, Cassiodorus’un vakayinamesi de öyle yapmıştı.[44] Galya vakayinameleri onu pahalıya alınmış bir Roma zaferi saydı, çünkü Hunlar Galya’nın içinde daha ileri gitmedi.[45] Bazı tarihçiler muharebeyi kesin olarak belirsiz ama Hunlar için kaybedilmiş sayar. Binlerce atlıya mal oldu, Hunlar esir alamadı ve ölülerini soyamadı.[2] Başkaları Romalıların stratejik zaferini görür ve sahada açık bir karar görmez. Thorismund ile Aetius’un ikisinin de birliklerinden koptuğuna ve kendilerini Hunların arasında bulduğuna dikkat çeker. Bu, takip edilenlerin müttefikler olduğunu düşündürür. Vizigotların eve döndüğünü ve Aetius’un Frank müttefiklerini gönderdiğini de ekler. Ayrıca Châlons yakınında bulunan bir Hun kazanının, Hunların sahayı elinde tuttuğunu düşündürdüğünü belirtir.[42] Aynı tarihçilere göre muharebeden sonra kuşatılan Hun ordugâhı değil, Roma ordugâhıdır.[42] Jordanes’te araba ordugâhında oturan Attila’dır ve onu açlıkla yıldırmayı düşünenler müttefiklerdir.[46] Bir kazanın parçasının Troyes yakınında bulunduğu söylenir.[18]

Aynı tarihçiler, Hunların çoğunun atlarını bırakıp ormanlık arazide yaya dövüştüğünü belirtir.[45] Muharebenin önemini ayrıca Batı Roma ordusunun neredeyse çökmesinde bulur. Bu ordu sonradan barbar önderler altındaki paralı asker çetelerine dağıldı.[42] İki tarafta da bozkır atlıları savaştı. İki tarafta da Alanlar, Cermen halkları ve Galya-Romalılar vardı, Hıristiyanlar ve putperestler vardı. Muharebe, halklar ya da inançlar arasında değil, güçler arasında bir savaştı.[47] On dokuzuncu ve yirminci yüzyıl başı tarihçileri onu Batı Hıristiyanlığının Asya’ya karşı bir kalkanı yaptı. Bu görüş sonradan terk edildi.[20]

Dördüncü bir grup seferi, Hun askerî gücünü kırılmamış bırakan bir başarısızlık olarak adlandırır. Hunların kendi ordularında azınlık olduğunu savunur. Hunlar hattın merkezini oluşturuyordu, kanatları Attila’yı izleyen sayısız halk dolduruyordu. Bu bakışa göre muharebe, Gotların Gotlarla âdetleri üzere dövüştüğü bir muharebeydi.[48] Aynı görüşe göre Jordanes bir Hun süvari hücumundan söz etmez ve ok yağmurlarını Romalılara verir.[49] Attila üslerinden uzaktaydı, sayıca azdı ve önceki zaferlerini kazandıran hafif süvariden yoksundu. Bu ölçüye göre kendini iyi savundu.[49]

Sonrası

Attila 451 yazında Tuna kıyısına dönmüştü.[7] Ertesi baharda İtalya’yı işgal etti. 452 seferi Aquileia’nın yağmasını ve Papa Leo ile görüşmeyi getirdi.[50] Jordanes, Loire’ın ötesinde Alanlara karşı ikinci bir sefer daha ekler. Artık kral olan Thorismund bu seferi Katalaun Ovası’ndaki gibi “hemen hemen aynı biçimde” geri püskürttü. Başka hiçbir yazar bundan söz etmez.[51][52]

Notlar

  1. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 190–217, p. 104–112
  2. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 143
  3. ^ Mierow 1915, p. 31, 173
  4. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 182, p. 102
  5. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 213
  6. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 184–185, p. 103
  7. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 130
  8. ^ Yavuz 2025, p. 99
  9. ^ Yavuz 2025, p. 98
  10. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 224, p. 114
  11. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 185–186, p. 103
  12. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 186, p. 103
  13. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 187–189, p. 103–104
  14. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 190, p. 104
  15. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 191, p. 105
  16. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 192, p. 105
  17. ^ a b Mierow 1915, p. 173
  18. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 131
  19. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 194–195, p. 105–106
  20. ^ a b Yavuz 2025, p. 100
  21. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 195–196, p. 105–106
  22. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 196, p. 106
  23. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 269–270
  24. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 197, p. 106
  25. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 198–200, p. 106–107
  26. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 200–201, p. 107
  27. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 201, p. 107
  28. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 202–206, p. 107–109
  29. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 207, p. 109
  30. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 208, p. 109
  31. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 209, p. 109
  32. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 210, p. 109
  33. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 211–212, p. 110
  34. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 388
  35. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 212, p. 110
  36. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 213, p. 110
  37. ^ Werner 1956, p. 51
  38. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 214, p. 110–111
  39. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 215–216, p. 111
  40. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 216–218, p. 111–112
  41. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 217, p. 112
  42. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 101
  43. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 132
  44. ^ Mierow 1915, p. 31, 174
  45. ^ a b Yavuz 2025, p. 102
  46. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 212–213, p. 110
  47. ^ Yavuz 2025, p. 100–101
  48. ^ Sinor 1990, p. 194–195
  49. ^ a b Sinor 1990, p. 194
  50. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 219–223, p. 112–114
  51. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 226–227, p. 114–115
  52. ^ Mierow 1915, p. 175

Kaynaklar

Literatür

  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler14

Kişiler
Aetius · Ardaric · Attila · Theodoric I · Thorismund · Valamir · Valentinian III
Devletler
Hunnic Empire
Savaşlar
Hunnic invasion of Gaul, 451
Halklar
Alans · Gepids · Goths · History of the Turkic peoples
Kaynaklar
Jordanes

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Battle of the Catalaunian Plains.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/battle-of-the-catalaunian-plains/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026