Nedao Muharebesi

Nedao Muharebesi 454’te Pannonia’da yapıldı. Bir yanda Attila’nın oğulları duruyordu. Öte yanda ona hizmet etmiş halklar vardı ve başlarında Gepid kralı Ardaric bulunuyordu.^[1]^[2] Hunlar yenildi. Attila’nın en büyük oğlu İlek düştü. Attila’nın bir arada tuttuğu imparatorluk, onun ölümünden bir yıl içinde dağıldı.^[3] Tek anlatım Jordanes’tedir.^[4]

Varislerin kavgası

Attila’nın ölümünden sonra oğulları krallık yüzünden birbirine düştü. Jordanes’e göre sayıları o kadar çoktu ki “şehvetinin ruhsatıyla” neredeyse başlı başına bir halk oluşturuyorlardı. Bağımlı halkların aralarında eşit bölüşülmesini istediler. Savaşçı krallar halklarıyla birlikte, bir aile mirası gibi kurayla onlara paylaştırılacaktı.^[5] Oğullar halkları bölüştü, toprağı değil.^[6] Tebaayı bir miras gibi paylaşma girişimi huzursuzluk doğurdu.^[7]

Gepid kralı Ardaric, Attila’ya öteki bağımlı krallardan daha yakın durmuştu. Bunca halka en aşağılık köleler gibi davranılmasına izin vermedi. Attila’nın oğullarına karşı ilk ayaklanan o oldu.^[8] Bir anlatım ayaklanmayı, Attila’ya sadık kalmış bir adamın önderliğindeki Cermen ittifakı olarak adlandırır.^[7] İkinci bir anlatı ayaklanmanın, Hunların Tisza vadisine yerleştirdiği Ostrogotlar arasında başladığını söyler. Önderliği sonra Ardaric aldı. Bir dizi muharebeden sonra karar Nedao’da çıktı.^[9]

Muharebe

Ordular Pannonia’da, Nedao denen bir nehrin kıyısında karşılaştı.^[1] Nehir büyük olasılıkla güney Pannonia’da Sava’nın bir koluydu. Ad başka hiçbir yerde geçmez.^[10] Jordanes savaş alanını, her dövüş biçiminin bir araya geldiği yer olarak anlatır: “Gotlar mızraklarla dövüşüyor, Gepidler kılıçla çılgına dönüyor, Rugiler kendi yaralarında mızraklarını kırıyor, Suevler yaya dövüşüyor, Hunlar yaylarıyla, Alanlar ağır silahlı savaşçılardan, Herullar hafif silahlı savaşçılardan bir savaş hattı diziyordu.”^[11] Her halkın hangi tarafta durduğunu söylemez. Ostrogotlar ise Nedao’da savaşmadı.^[4]^[9] Skirlerin, Rugilerin, Suevlerin ve Herullerin çoğu Gepidlerin yanında durdu. Bazı bağımlı halklar yine de efendileri için savaştı.^[9]

Zafer beklenmedik biçimde Gepidlere gitti. Jordanes’e göre Ardaric’in kılıcı ve komplosu, Hunlardan ve onlara hâlâ yardım eden halkların adamlarından yaklaşık otuz bin kişiyi yok etti.^[12] Bazı araştırmacılar bu rakamı imkânsız bulur.^[9] İlek büyük oğuldu. Attila onu bütün çocuklarından çok sevmiş ve krallık için ona öncelik tanımıştı. İlek, düşmandan çok kişi öldürdükten sonra düştü. O kadar yiğitçe dövüştü ki babası yaşasaydı ona böyle bir son dilerdi.^[12]

Tarih

Jordanes bir yıl vermez. Bir tarihleme, Sidonius Apollinaris’in Avitus ve Anthemius için yazdığı methiyelerden hareketle muharebeyi 454’e koyar. En geç 455 yazında Pannonia yeniden Roma’nın elindeydi.^[13] İkinci bir tarihleme muharebeyi büyük olasılıkla 455’e tarihler.^[9] Bir başka anlatım da onu 455’in başına koyar.^[14] Sonuncu anlatım 454’ü verir.^[15]

Sonrası

İlek ölünce kardeşleri Karadeniz kıyısına doğru kaçtı. “Hunlar böyle çekildi,” diye yazar Jordanes, “bütün dünyanın önünde eğileceğini sanan bir ırk.”^[16] Bağımlı halkların çoğu İmparator Marcianus’a elçiler gönderdi ve imparatorluk içinde topraklar aldı.^[16] Gepidler Hunların yurtlarını ve bütün Dacia’yı aldı. Roma’dan barıştan ve yıllık bir armağandan başka bir şey istemediler. Bu armağanı Jordanes’in zamanında hâlâ alıyorlardı.^[17] Ostrogotlar bunu görünce imparatordan toprak istedi. Pannonia’yı aldılar.^[18]

Hunlar bir anda yok olmadı. Attila’nın küçük oğlu Ernak halkıyla Küçük İskitya’nın en ucuna yerleşti. Akrabaları Emnetzur ile Ultzindur, Dacia Ripensis’te Utus, Oescus ve Almus’u aldı.^[19] 455’ten sonra imparatorluğun içinde iki Hun cebi vardı, biri Dobruca’da Ernak’ın yönetiminde, biri Dacia Ripensis’te.^[20] Attila’nın oğulları Pannonia’daki Ostrogotlara kaçak köleler diye saldırdı ve bozguna uğradı. Dengizik Bassiana’dan geri püskürtüldü. Sonuncuları 469’da düştü.^[21]^[22] Hun artıkları bozkıra akıp yeni konfederasyonlar içinde eridi.^[15]

Notlar

^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 260, p. 125
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 147
^ Jordanes; Mierow 1915, § 262–263, p. 126
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 144
^ Jordanes; Mierow 1915, § 259, p. 125
^ Thompson 1948, p. 152
^ a b Yavuz 2025, p. 104
^ Jordanes; Mierow 1915, § 199, 260, p. 107, 125
^ a b c d e Thompson 1948, p. 153
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 149
^ Jordanes; Mierow 1915, § 261, p. 126
^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 262, p. 126
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 145–147
^ Sinor 1990, p. 198
^ a b Golden 1992, p. 92
^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 263, p. 126
^ Jordanes; Mierow 1915, § 264, p. 126–127
^ Jordanes; Mierow 1915, § 264, p. 127
^ Jordanes; Mierow 1915, § 266, p. 127
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 152
^ Jordanes; Mierow 1915, § 268–273, p. 128–130
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 168

Kaynaklar

Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)