Askel

Askel, Hermichiones’in bir kralıydı. Elçileri Justinianus döneminde Konstantinopolis’e geldi.^[1] Bizans kroniği yazarı Theophanes elçiliği tek cümleyle kaydeder: “Aynı ay, Okyanus yakınındaki barbar ulusun iç bölgelerinde yaşayan Hermichiones’in kralı Askel’den (Konstantinopolis’e) elçiler geldi.”^[1] Söz konusu ay, dünyanın 6055. yılının Temmuz’udur, yani Temmuz 563.^[1]^[2] Kronik yazarı elçilerin ne istediğinden söz etmez.^[1]

Kimlik

Modern anlatımlar Hermichiones’i, yani Kermichiones’i Göktürklerle özdeşleştirir. Bunun dayanağı altıncı yüzyıldan Yunan tarihçi Bizanslı Theophanes’tir.^[3] Theophanes, Don’un doğusundaki Türklerin, eskilerin Massagetler dediği halkın, Persler tarafından kendi dillerinde Kermichiones diye anıldığını yazmıştı.^[4] Askel, batı Göktürklerinin A-hsi-chieh’i olabilir. Bu durumda onun elçiliği, Göktürklerin Bizans’a gönderdiği ilk elçilik olurdu.^[5] Çin kayıtları A-hsi-chieh adını Suyab’ın batısındaki On Ok boylarına verir. Ad Ärski ya da Äskil diye anlaşılır.^[6] İki nokta daha eklenir. Askel, batı Göktürklerinin en batıdaki kolu olan Nuşibi’nin ilk boyunun da, o boyun hükümdarının da adıydı. Persçe Kermichiones adı, Göktürk yurduna katılan “kızıl” Eftalitlere dayanıyor olabilir.^[7]

Farklı bir açıklama Hermichiones’i Avrupa’ya Avarlar olarak gelen halk sayar. Askel’i de onların krallarından biri sayar.^[8] Bu açıklama, ilk Göktürk elçiliğinin Bizans’a 568’de, yani Askel’inkinden beş yıl sonra ulaştığına dikkat çeker.^[9] Menandros, Justinianus’un otuz altıncı yılında, 562 ile 563 arasında, Konstantinopolis’te bir Avar elçiliği kaydeder.^[10] Aynı açıklama, Theophanes’in “barbar ulusun” değil “Avar ulusunun iç bölgelerinde” yazdığı yolundaki tahmini kabul eder.^[2]^[11]

ἈσκήλYunancaTheophanes the Confessor
AsceltusLatince
ScultorLatince

Latin şair Corippus, II. Justinus’u övdüğü eserinde Scultor adlı birini anar. Scultor elçiler ve çok sayıda armağan göndermiş, imparatorun sarayında hizmet etmeye hazır olmuştur.^[2] Scultor, Askel ile özdeşleştirilmiştir.^[2] Bir başkası Scultor’u İstemi adının bir biçimi sayar.^[12] Modern anlatımlar Askel ile Scultor’un özdeşliğini sorgular.^[3] Askel’in kimin kralı olduğu açık kalıyor. Göktürklerin Bizans’a ilk elçiliğinin tarihi buna bağlıdır: Göktürk idiyse 563, değilse 568.

Notlar

^ a b c d Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 351
^ a b c d Chavannes 1903, p. 231
^ a b Scott 1997, p. 352
^ Theophanes of Byzantium
^ Golden 1992, p. 128
^ Golden 1992, p. 136
^ Sinor 1990, p. 302
^ Chavannes 1903, p. 231–232
^ Chavannes 1903, p. 233
^ Chavannes 1903, p. 232
^ de Boor 1883, p. 239
^ Nöldeke 1879, p. 158

Kaynaklar

Theophanes the Confessor (after Theophylact Simocatta)
Theophanes of Byzantium

Literatür

Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)
Carl de Boor (ed.), Theophanis Chronographia, vol. I (1883)
Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)