Xulihu, Wuwei’in küçük kardeşiydi. Asya Hunları onu MÖ 102’de şanyu yaptığında Sağ Erdemli Kral’dı.[1] Taht, ölen Çocuk Şanyu’nun oğlunu atladı. Oğul, yönetmek için çok küçüktü. Xulihu tahtı bir yıl elinde tuttu.[1] O yıl içinde Wuyuan’ın kuzeyindeki Han kale hattını yıktı, sınıra ve Hexi koridoruna akın etti. Han şehri Shouxiang’a saldıramadan hastalıktan öldü.[2]

Tahta çıkış

Çocuk Şanyu üç yıl tahtta kaldıktan sonra öldü ve oğlu gençti. Asya Hunları Wuwei’in küçük kardeşini, Sağ Erdemli Kral Xulihu’yu tahta çıkardı. Shiji bunu Taichu’nun üçüncü yılına, MÖ 102’ye tarihler.[1] Bazı araştırmacılar bu tahta geçişi, babadan oğula giden çizgiden dört sapmadan biri sayar. Sayım, Laoshang’dan Xulüquanqu’ya kadar on tahta geçişini kapsar.[3] Çocuk Şanyu’nun MÖ 105’te tahta çıkmasından beri Asya Hunları kuzeybatıya daha da çekilmişti. Shiji sol kanatlarını Yunzhong’a, sağ kanatlarını Jiuquan ile Dunhuang’ın karşısına yerleştirir.[2][4]

Han kaleleri ve güz akınları

Xulihu tahta çıkar çıkmaz Han ona karşı tahkimat yapmaya başladı. İmparatorluk memuru Xu Ziwei Wuyuan geçidinden dışarı çıktı. Birkaç yüz li ilerledi, yer yer bin liden de fazla gitti. Luju’ya kadar surlar, kaleler ve bir sıra işaret kulesi yaptı. General Han Yue ile Changping Markisi Wei Kang bunların yanına yerleştirildi. Güçlü tatar yaylarının komutanı Lu Bode da Juyan bataklığında inşaat yaptı.[5]

O güz Asya Hunları Dingxiang’a ve Yunzhong’a güçlü bir kuvvetle girdi. Birkaç bin kişiyi öldürdü ya da esir aldı ve iki bin ölçekli birkaç memuru yendi. Ardından giderken Xu Ziwei’in surlarını ve işaret kulelerini yıktı.[2] Han Shu girilen yerlere Wuyuan ile Shuofang’ı da ekler.[6] Şanyu ayrıca Sağ Erdemli Kral’ı Jiuquan ile Zhangye’ye gönderdi. Asya Hunları orada birkaç bin kişi aldı. Han subayı Ren Wen yardıma geldi. Asya Hunları aldıklarının hepsini yitirdi ve oradan ayrıldı.[2] Han Shu yıllıkları aynı akınları kaydeder. Yıllıklar ayrıca, Asya Hunlarının Zhangye ile Jiuquan’da bir komutanı öldürdüğünü bildirir.[7]

Dayuan ve ölümü

O yıl Han generali Li Guangli, Fergana’nın ülkesi Dayuan’ı yendi. Kralının başıyla eve döndü.[2] Asya Hunları onun dönüşünü kesmek istedi. Shiji’ye göre ona ulaşamadılar. Han Shu ise farklı anlatır: şanyu onu önlemek istedi, ama cesaret edemedi.[1]

Kışın Xulihu Shouxiang’a saldırmak niyetindeydi. Ancak hastalandı ve öldü.[2] Saltanatı bir yıl sürdü. Asya Hunları onun küçük kardeşini, Sol Büyük Komutan Qiedihou’yu tahta çıkardı.[1]

Bazı araştırmacılar, Qiedihou’nun Çocuk Şanyu’nun oğlu hâlâ reşit olmadığı için devreye girdiğini savunur. Onlara göre oğul, Xulihu tahta çıktığında da reşit değildi.[3] Wuwei’den Xulüquanqu’ya kadar yedi şanyudan yalnızca ikisi tahtı on yıldan fazla elinde tuttu.[8]

Shiji adı 呴犁湖 diye yazar. Han Shu ise 句黎湖 diye yazar. Pei Yin ile Sima Zhen’in yorumları, Shiji’deki biçimin ilk işareti 呴 için iki okunuş verir. Birincisi 鉤’nun okunuşu olan gou’dur. İkincisi 吁’nun okunuşu olan xu’dur.[2] Xulihu biçimindeki pinyin yazımı ikinci okunuşu izler. Adın hiçbir Asya Hun biçimi kayıtlı değildir. Kaynaklarda hiçbir şey onun dilini belirlemez.

Notlar

  1. ^ a b c d e Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  2. ^ a b c d e f g Shiji, juan 110
  3. ^ a b Sinor 1990, p. 137
  4. ^ Ögel 2015, p. 74–75
  5. ^ Shiji, juan 110; Han Shu, juan 6
  6. ^ Han Shu, juan 94
  7. ^ Han Shu, juan 6
  8. ^ Sinor 1990, p. 136

Kaynaklar

Literatür

  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi II (2015)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Kişiler
Er Chanyu · Li Guangli · Qiedihou Chanyu · Wuwei Chanyu

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Xulihu Chanyu.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/xulihu-chanyu/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026