Fergana, Seyhun’un üst kesimindeki, üç yanı dağlarla çevrili vadidir. Soğdiyana’nın ve Çaç’ın doğusunda yer alır. Han ülkeye Dayuan dedi. Dayuan, bir Çin elçisinin gördüğü batının ilk ülkesiydi. Shiji, batı halklarına ayrılan bölümünü “Dayuan’ın izlerini ilk Zhang Qian gördü” sözleriyle açar.[1] Yorumcuların çoğu Dayuan’ı Fergana sayar. Soğdiyana ile özdeşleştirildiği de olmuştur.[2][3] Sonraki hanedan tarihleri eski Dayuan’ı Poluona ile özdeşleştirir ve Poluona Fergana’dır.[4] Çince Wan, yerel adın bir yazıya geçirilişi olabilir. Bu adı, kale ya da köprübaşı anlamındaki Soğdca band ile ilişkilendirir. Bu durumda büyük anlamındaki da karakteri, ülkeyi Tarım havzasındaki küçük Xiaowan devletinden ayırır.[5] Han Shu, Xiaowan’ı güney yolundaki vahalar arasında sayar.[6]

Shiji’de Dayuan

Zhang Qian, Asya Hunlarından kaçtıktan sonra Dayuan’a ulaştı. Dayuan kralı Han’ın zenginliğini duymuştu. Zhang Qian’a Kangju’ya ve Yuezhilere giden rehberler verdi.[1] Zhang Qian’ın raporu yerleşik bir ülkeyi anlatır. Halkı pirinç ve buğday ekiyor, üzüm şarabı yapıyordu. Ülkede surlu kasabalar ve evler, büyük küçük yetmişten fazla kasaba ve birkaç yüz bin kişi vardı. Halk at üstünde yay ve mızrakla savaşırdı.[1][7] Zenginler şarabı bol miktarda, on bin shi’ye kadar depolar ve onlarca yıl saklardı. Atlar yoncayla beslenirdi.[1] Dayuan’ın çok sayıda güzel atı vardı. Bu atlar kan terler ve göksel atların soyundan geldiği söylenirdi.[1] Han elçileri yoncanın ve üzümün tohumlarını memleketlerine götürdü. İmparator ikisini de verimli toprağa ve saraylarının yanına diktirdi.[1][8] Kangju kuzeyinde, Büyük Yuezhiler batısında, Daxia güneybatısında, Wusunlar ise kuzeydoğusunda yer alıyordu.[1]

Çin metinleri Dayuan halkını, yerleşmiş eski göçebeler ve at üstünde savaşın hâlâ ustaları olarak betimler.[2] MÖ ikinci yüzyıldan itibaren Fergana’nın Kugai-Karabulak kültürü daha geniş bir alışverişe girdi. Mezarlarında Han ipekleri bulunmuştur ve Akhsikent gibi büyük kasaba yerleri bilinir.[2]

Han’ın Dayuan’a karşı savaşı

İmparator Dayuan’ın atlarını çok sevdi. Önce Wusunların atlarına göksel at adını verdi. Dayuan’ın kan terleyen atlarını ele geçirince Wusun atlarını “Uzak Batı” diye yeniden adlandırdı ve göksel at adını Dayuan atlarına verdi.[1] Elçiler birbiri ardından yola çıktı, yılda beş altı heyetten ondan fazla heyete kadar gidiyordu. En büyük heyetler birkaç yüz kişilikti.[1][9]

En iyi atlar Ershi kasabasında tutuluyordu. Dayuan onları vermek istemedi. İmparator onları istemek için bin parça altın ve altından bir atla elçiler gönderdi. Dayuan soyluları reddetti. Han çok uzaktaydı, dediler, çölün ötesine bir ordu getiremezdi.[1] Elçiler altın atı parçalayıp ayrıldı. Doğu sınırındaki Yucheng kasabası onlara saldırıp öldürdü.[1]

Taichu’nun ilk yılında, MÖ 104’te imparator, “Ershi Generali” Li Guangli’yi, bağımlı devletlerin altı bin atlısı ve kötü şöhretli on binlerce genç adamla gönderdi.[1] Yol üzerindeki küçük devletler kapılarını kapattı. Yucheng’e ulaşan ordu birkaç bin aç adamdan ibaretti. Yenildi ve geri döndü. Yola çıkanların onda biri ya da onda ikisi Dunhuang’a döndü.[1] İkinci bir ordu Dunhuang’dan yola çıktı. Yolda Luntou kapısını açmayı reddetti. Ordu birkaç günde kenti hücumla aldı. Oradan Dayuan şehrine engelsiz yürüdü ve şehri kuşattı.[1][10] Soylular kendi krallarını öldürdü ve atları sundu. Han, en iyi atlardan birkaç düzineyi ve orta cinsten üç binden fazlasını aldı. Meicai adlı bir soylunun kral olmasını sağladı ve çekildi.[1] Şartları kabul etmeyi savunan gerekçelerden biri, Dayuan’ın kısa süre önce kuyu kazmayı bilen Qin adamlarını, yani Çinlileri ele geçirmiş olmasıydı.[1]

Sonraki tarih

Soğdluların Çinlilere, Qin adamlarına verdiği ad, Fergana’da da kullanılmış görünüyor. Asya Hunları bu adı Han Çinlileri için kullandı.[11] 285’te Jin imparatoru Wu, Fergana hükümdarına kral unvanı verdi. 331’de Fergana’dan bir elçilik Shi Le’nin divanına pamuk ve mercan getirdi.[12]

Kuteybe bin Müslim komutasındaki Araplar, 705 ile 715 arasında Soğdiyana, Harezm ve Çaç ile birlikte Fergana’yı fethetti.[13] Arap orduları Fergana’daki Soğd sürgünlerini yakalayıp katlettiğinde, serveti Çin mallarının ticaretinden gelen tüccarları esirgedi.[14] Dokuzuncu yüzyılda Fergana askerleri Samarra’da halifelere hizmet etti. Kasabadan ayrı tutulan ve gereksiz her ticaretin yasak olduğu mahallelerde yaşadılar.[15]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Shiji, juan 123
  2. ^ a b c de la Vaissière 2005a, p. 27
  3. ^ Herrmann 1910, p. 5
  4. ^ de la Vaissière 2005a, p. 28
  5. ^ Markwart 1938, p. 173
  6. ^ Han Shu, juan 96
  7. ^ Laufer 1919, p. 221,372
  8. ^ Laufer 1919, p. 221
  9. ^ Laufer 1919, p. 210
  10. ^ Herrmann 1910, p. 119–120
  11. ^ de la Vaissière 2005a, p. 23
  12. ^ de la Vaissière 2005a, p. 61
  13. ^ de la Vaissière 2005a, p. 266
  14. ^ de la Vaissière 2005a, p. 278
  15. ^ de la Vaissière 2005a, p. 284

Kaynaklar

Literatür

  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Albert Herrmann, Die alten Seidenstrassen zwischen China und Syrien. Beiträge zur alten Geographie Asiens, Bd. 1 (1910)
  • Berthold Laufer, Sino-Iranica. Chinese Contributions to the History of Civilization in Ancient Iran (1919)
  • Josef Markwart, Wehrot und Arang. Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran (1938)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler12

Kişiler
Emperor Wu of Han · Er Chanyu · Li Guangli · Qutayba ibn Muslim · Xulihu Chanyu · Zhang Qian
Savaşlar
Göktürk Expansion along the Silk Road
Halklar
Kangju · Shatuo · Yuezhi
Yeme içme
Grape Wine in Central Asia
Gelenekler ve eğlenceler
The New Year on the Steppe

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Ferghana.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/places/ferghana/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026